Umowa darowizny

Problemy z umową darowizny w Krakowie? Jako adwokat mogę Ci pomóc!

Moja kancelaria adwokacka w Krakowie specjalizuje się w prawie cywilnym. Dzięki temu problemy prawne dotyczące umowy darowizny nie są mi obce. Jako adwokat jestem w stanie pomóc Ci między innymi w następujących sprawach:

  • przygotowanie i negocjowanie umowy darowizny,
  • reprezentacja w sporach dotyczących niewykonania umowy darowizny lub wad przedmiotu darowizny,
  • reprezentacja w sporach dotyczących odwołania umowy darowizny,
  • reprezentacja w sporach dotyczących rozwiązania umowy darowizny.

Na czym polega umowa darowizny?

Darowizna jest umową uregulowaną w art. 888-902 Kodeksu cywilnego. Dokonanie takiej czynności prawnej wymaga udziału dwóch osób, a zatem nie jest możliwe dokonanie darowizny bez wiedzy i udziału osoby obdarowanej (jednostronnego aktu darowizny). Polega ona na tym, że darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego.

Świadczenie darczyńcy, o którym mowa może polegać w szczególności na:

  • przeniesieniu określonych praw z majątku darczyńcy do majątku obdarowanego (na przykład prawa własności, użytkowania wieczystego, wierzytelności wobec osoby trzeciej),
  • zapłacie pewnej sumy pieniężnej,
  • ustanowieniu praw majątkowych (na przykład służebności osobistej),
  • zwolnieniu obdarowanego z długu,
  • zniesieniu prawa, które obciąża majątek obdarowanego (np. zniesienie hipoteki).

Warto zaznaczyć, że nie każde nieodpłatne przysporzenie jest darowizną. Kodeks cywilny wyróżnia również inne bezpłatne czynności prawne. Wątpliwości powstałe w tej kwestii rozwiewa art. 889 pkt 1 Kodeksu cywilnego. Przepis ten stanowi, że nie jest darowizną bezpłatne przysporzenie na podstawie umowy uregulowanej innymi przepisami Kodeksu cywilnego. Chodzi tu o:

  • użyczenie,
  • bezpłatne przechowanie,
  • pożyczkę nieoprocentowaną,
  • umowę przekazania nieruchomości,
  • nieodpłatne zlecenie,
  • nieodpłatne świadczenie jakichkolwiek usług.

podpisanie umowy darowiznyPonadto, zgodnie z art. 889 pkt 2 Kodeksu cywilnego nie jest darowizną zrzeczenie się prawa jeszcze nienabytego (na przykład zrzeczenie się dziedziczenia), a także prawa już nabytego, ale w taki sposób, że w razie zrzeczenia się uważa się je za nienabyte (na przykład odrzucenie spadku).

Wiele wątpliwości dotyczy możliwości zawarcia umowy darowizny zawierającej postanowienie, że jej skutki powstaną z chwilą śmierci darczyńcy (tak zwana darowizna na wypadek śmierci). Na to pytanie odpowiedział Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 13 listopada 2013 roku wydanej w sprawie o sygnaturze III CZP 79/13 stwierdzając, że „dopuszczalne jest zawarcie umowy darowizny na wypadek śmierci, jeśli jej przedmiotem są konkretne rzeczy lub prawa, a umowa nie jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego”. Kwestia ta pozostaje jednak nadal sporna w nauce prawa cywilnego i orzecznictwie sądowym.

Zawarcie umowy darowizny

Inne przepisy ze względu na przedmiot darowizny mogą wymagać zachowania innej szczególnej formy dla oświadczeń obu stron. Na przykład darowizna przedsiębiorstwa powinna być dokonana w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi, a gdy składnikiem przedsiębiorstwa jest nieruchomość umowa darowizny powinna być zawarta w formie aktu notarialnego.

Skutki umowy darowizny

Darczyńca ma obowiązek wykonania umowy darowizny (przenieść własność rzeczy, jeśli umowa nie miała skutku rzeczowego, zapłacić określoną sumę pieniężną itd.). Inne obowiązki łączą się z niewykonaniem lub nienależytym wykonaniem zobowiązania:

  • darczyńca odpowiada za szkodę, która wynikła z niewykonania lub nienależytego wykonania umowy tylko wtedy, gdy można mu przypisać winę umyślną lub rażące niedbalstwo;
  • jeżeli przedmiotem darowizny było świadczenie pieniężne, obdarowany może żądać odsetek za opóźnienie w wykonaniu umowy darowizny od dnia, w którym wytoczono powództwo;
  • jeśli rzecz darowana ma wadę (fizyczną lub prawną) darczyńca jest zobowiązany do naprawienia szkody powstałej przez to, że darczyńca wiedząc o wadach nie zawiadomił o nich obdarowanego we właściwym czasie.

Jak widać obowiązki z umowy darowizny wynikają w zasadzie tylko dla darczyńcy. Obdarowany powinien współdziałać przy wykonaniu umowy darowizny zgodnie z treścią umowy darowizny, z jej celem społeczno – gospodarczym oraz ustalonymi zwyczajami (art. 354 § 2 Kodeksu cywilnego).

Polecenie w umowie darowizny

Art. 893 Kodeksu cywilnego pozwala zamieścić w umowie darowizny postanowienie, które nakłada na obdarowanego obowiązek oznaczonego działania lub zaniechania. Instytucja ta nazywa się poleceniem. Polecenie ono polegać na uszczupleniu nieodpłatnie uzyskanej korzyści, jak również przewidywać obowiązki o charakterze niemajątkowym. Darczyńca może na przykład polecić, aby obdarowany poddał się leczeniu, pokrył koszty nauki, wystawił mu nagrobek, przeznaczył uzyskaną korzyść na cele społeczne itp.

Niezwykle istotną kwestią jest to, że polecenie nie czyni nikogo wierzycielem. Art. 894 § 1 k.c. przesądza, że wypełnienia polecenia można domagać się darczyńca dopiero po wykonaniu darowizny. Obdarowany może jednak zwolnić się od obowiązku wypełnienia polecenia przez to, że wyda przedmiot darowizny w takim stanie, w jakim przedmiot ten znajduje się w chwili żądania.

Z kolei art. 895 § 1 Kodeksu cywilnego przewiduje możliwość zwolnienia obdarowanego z obowiązku wypełnienia polecenia, jeśli jest to usprawiedliwione wskutek istotnej zmiany stosunków. Przykładowo może chodzić o spadek wartości przedmiotu darowizny. W takiej sytuacji wykonanie polecenia byłoby związane z uszczupleniem majątku obdarowanego.

Kto i kiedy może odwołać darowiznę?

Przepisy prawa przewidują dwie możliwości odwołania umowy darowizny:

  1. rażąca niewdzięczność obdarowanego,
  2. niedostatek darczyńcy.

Zgodnie z art. 900 Kodeksu cywilnego odwołanie darowizny z obu wyżej wskazanych powodów następuje przez oświadczenie złożone obdarowanemu na piśmie.

Rażąca niewdzięczność obdarowanego

Odwołanie umowy darowizny jest możliwe w razie rażącej niewdzięczności obdarowanego w stosunku do darczyńcy. Takim zachowaniem może być na przykład popełnienie przez obdarowanego przestępstwa albo ciężkie naruszenie obowiązków rodzinnych względem darczyńcy (pobicie, zniewaga, kradzież, nieudzielenie pomocy w chorobie i tym podobne). Podobne czyny wobec osób bliskich darczyńcy również mogą mieścić się w zakresie pojęcia „rażąca niewdzięczność”.

Odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności może przede wszystkim darczyńca. Nie może on jednak tego zrobić, gdy przebaczył obdarowanemu. Jeśli w chwili przebaczenia darczyńca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem. Po śmierci darczyńcy odwołać darowiznę mogą jego spadkobiercy jednak tylko wtedy, gdy darczyńca w chwili śmierci był uprawniony do jej odwołania albo gdy obdarowany umyślnie pozbawił darczyńcę życia lub umyślnie wywołał rozstrój zdrowia, którego skutkiem była śmierć darczyńcy.

Uprawnienie do odwołania darowizny wygasa w razie przebaczenia obdarowanemu, a także po upływie roku od dnia, w którym uprawniony (darczyńca lub jego spadkobiercy) dowiedział się o niewdzięczności obdarowanego. Odwołać darowiznę z powodu rażącej niewdzięczności można przed, jak i po wykonaniu darowizny.

Niedostatek darczyńcy

Drugą przyczyną odwołania darowizny jest niedostatek darczyńcy. Pogorszenie się sytuacji majątkowej darczyńcy powinno nastąpić po zawarciu umowy darowizny, ale jeszcze przed jej wykonaniem (art. 896 Kodeksu cywilnego). Niedostatek, o którym mowa musi odwołanie darowizny w przypadku niedostatku darczyńcybyć tego rodzaju, że wykonanie darowizny nie może nastąpić bez uszczerbku dla utrzymania darczyńcy odpowiednio do jego usprawiedliwionych potrzeb albo dla ciążących na nim ustawowych obowiązków alimentacyjnych. W uproszczeniu można więc powiedzieć, że niedostatek to taki stan, w którym darczyńca nie jest w stanie zaspokoić swoich podstawowych, usprawiedliwionych potrzeb.

Jeśli darczyńca popadnie w niedostatek po wykonaniu darowizny, darowizna nie może być już odwołana. Darczyńca może jednak domagać się od obdarowanego środków utrzymania potrzebnych dla niego samego oraz dla osób, wobec których ciąży na darczyńcy ustawowy obowiązek alimentacyjny (art. 897 Kodeksu cywilnego). Obowiązek ten ciąży na obdarowanym tylko wtedy, gdy jest on jeszcze wzbogacony wskutek otrzymanej darowizny. Obdarowany ma jednak możliwość zwolnienia się z tego obowiązku zwracając darczyńcy wartość wzbogacenia. Może więc wydać przedmiot darowizny albo sumę pieniężną.

Rozwiązanie umowy darowizny

Rozwiązać umowę darowizny, która nie została jeszcze wykonana można przede wszystkim przez zgodne oświadczenia woli stron tej umowy. Następuje to zazwyczaj w drodze aneksu do umowy darowizny.

Oprócz tego istnieje możliwość rozwiązania umowy przez sąd. Zgodnie z art. 901 § 1 k.c. przedstawiciel osoby ubezwłasnowolnionej może żądać rozwiązania umowy darowizny dokonanej przez tę osobę przed ubezwłasnowolnieniem, jeżeli darowizna ze względu na wartość świadczenia i brak uzasadnionych pobudek jest nadmierna. Rozwiązania umowy darowizny nie można jednak żądać po upływie 2 lat od jej wykonania. Po rozwiązaniu umowy darowizny obdarowany jest zobowiązany do zwrotu przedmiotu darowizny. Podstawą prawną są w tym wypadku przepisy o bezpodstawnym wzbogaceniu.