Umowa o dzieło

Problemy z umową o dzieło w Krakowie? Jako adwokat mogę Ci pomóc!

Moja kancelaria adwokacka w Krakowie specjalizuje się w prawie cywilnym. Oznacza to, że z problemami dotyczącymi umów o dzieło spotykam się w zasadzie każdego dnia. Dlatego jako adwokat jestem Ci w stanie pomóc między innymi w następujących sprawach dotyczących umowy o dzieło:

  • przygotowanie umowy o dzieło,
  • egzekwowanie roszczeń związanych z nieterminowym wykonaniem dzieła,
  • egzekwowanie roszczeń związanych z wadami dzieła.

Na czym polega umowa o dzieło?

UObowiązek wykonania dzieła to podstawowy obowiązek wykonawcy wynikający z umowy o dziełomowa o dzieło jest umową cywilnoprawną. Regulują ją przepisy Kodeksu cywilnego (art. 627-646 Kodeksu cywilnego). Polega ona na tym, że jedna strona umowy (przyjmujący zamówienie) zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a druga strona (zamawiający) do zapłaty za to wynagrodzenia.

Wykonanie dzieła polega na doprowadzeniu do oznaczonego rezultatu. Rezultat, o którym mowa powinien być dokładnie i według obiektywnie sprawdzalnych cech – określony w umowie. Osiągnięcie rezultatu musi być uważane przez strony za pewne, a nie tylko prawdopodobne.

Umowa o dzieło, to może dotyczyć szczególności wytworzenie określonych przedmiotów np.:

  • naprawy samochodu,
  • wykonania mebli wedle projektu,
  • montażu kominka.

Dzieło jako ostateczny rezultat aktywności przyjmującego zamówienie musi być wytworem samoistnym, niezależnym od wykonawcy. Chodzi tu zarówno o rezultaty materialne, jak i niematerialne. Przyjmuje się jednak, że dzieło musi być utrwalone w przedmiocie materialnym. Zatem nie są dziełami wszelkie nieucieleśnione rezultaty działalności ludzkiej (np. wygłoszenie wykładu, koncertu itp.)

Istotną cechą umowy o dzieło jest to, że przyjmujący zamówienie sam organizuje swoją pracę. 

Tryb zawarcia umowy o dzieło

Do zawarcia umowy o dzieło nie jest wymagana żadna szczególna forma. Można ją zawrzeć nawet ustnie, czy też w sposób dorozumiany.

Obowiązkiem zamawiającego jest zapłata wynagrodzenia, jednak do zawarcia umowy o dzieło nie jest konieczne, żeby strony określiły w niej wysokość wynagrodzenia, ponieważ w braku postanowień umownych przyjmuje się, że strony miały na myśli zwykłe wynagrodzenie za dzieło tego rodzaju. Jeśli nawet w taki sposób nie da się ustalić wynagrodzenia, to przyjmującemu zamówienie należy się wynagrodzenie, które odpowiada uzasadnionemu nakładowi pracy i innym jego nakładom.

Najczęściej umowy o dzieło są zawierane na wzorach umowy przedstawianych przez przyjmującego zamówienie, który prowadzi działalność gospodarczą. Dlatego też należy brać pod uwagę przepisy dotyczące wzorców umów oraz niedozwolonych postanowień umownych (art. 384.1-385.4 Kodeksu cywilnego). Zapewniają one szczególną ochronę konsumentowi, gdy jego kontrahentem jest przedsiębiorca.

Dla umowy o dzieło mają również znaczenie regulacje ustawy o prawach konsumenta odnoszące się np. do umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa lub na odległość. Z punktu widzenia zawarcia umowy o dzieło istotne są zwłaszcza przedkontraktowe obowiązki informacyjne przedsiębiorcy. Ponadto do umowy, w której konsument zamówił dzieło będące rzeczą ruchomą, zastosowanie mają przepisy o sprzedaży konsumenckiej dotyczące uzyskania od kontrahenta odpowiednich informacji.

Prawa i obowiązki wynikające umowy o dzieło

Najważniejszym obowiązkiem przyjmującego zamówienie jest wykonanie dzieła w sposób prawidłowy i w oznaczonym terminie. Natomiast zamawiający musi zapłacić wynagrodzenie za otrzymane dzieło. Jeśli w umowie nie wskazano terminu ani nie wynika on z właściwości dzieła, to zgodnie z ogólną zasadą wyrażoną w art. 455 kodeksu cywilnego świadczenie powinno być spełnione niezwłocznie po wezwaniu dłużnika do wykonania.

Przyjmujący zamówienie nie musi wykonać dzieła osobiście. Kodeks cywilny nie nakłada na niego takiego obowiązku. Strony mogą jednak w umowie zawrzeć takie postanowienie. W wyjątkowych sytuacjach obowiązek osobistego wykonania dzieła może wynikać z okoliczności. Jeśli przyjmujący zamówienie przy wykonaniu umowy posługuje się innymi osobami, to za ich działania odpowiada jak za własne (art. 474 Kodeksu cywilnego).

Sposób i termin wykonania dzieła

To w jaki sposób przyjmujący zamówienie ma wykonać dzieło strony powinny określić w umowie. Jeśli w umowie nie wspomniano nic o sposobie wykonania dzieła, przyjmujący zamówienie nie ma obowiązku stosować się do wskazówek zamawiającego. Art. 641 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że może on jednak zastosować się do nich uprzedzając zamawiającego o niebezpieczeństwie zniszczenia lub uszkodzenia dzieła, ale ryzyko takiego przedsięwzięcia spada na zamawiającego.

Zamawiający może kontrolować czy dzieło zostanie wykonane prawidłowo i w oznaczonym w terminie (art. 635 i 636 Kodeksu cywilnego). W pierwszym przypadku jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła. W razie wadliwego lub sprzecznego z umową wykonywania dzieła zamawiający może odstąpić od umowy lub powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie. Musi to być jednak poprzedzone wezwaniem do zmiany sposobu wykonywania dzieła we wskazanym, odpowiednim terminie.

Dostarczenie materiałów potrzebnych do wykonania dzieła

Zamawiający może dostarczyć materiały potrzebne do wykonania umowy o dziełoNa ogół to przyjmujący zamówienie powinien zapewnić odpowiednie materiały potrzebne do wykonania dzieła. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby obowiązek ten wziął na siebie zamawiający. W takim przypadku art. 634 Kodeksu cywilnego nakłada na przyjmującego zamówienie obowiązek zbadania przydatności dostarczonego materiału i niezwłocznego zawiadomienia zamawiającego, jeśli materiał jest nieodpowiedni. Jeśli mimo to zamawiający upiera się przy wykorzystaniu dostarczonego materiału, ponosi ryzyko skutków jakie w związku z tym powstaną (art. 641 § 2 Kodeksu cywilnego).

Na przyjmującym zamówienie ciąży obowiązek użycia dostarczonych materiałów w odpowiedni sposób, przedstawienia rachunku i zwrotu niezużytej części. Zgodnie z art. 641 § 1 Kodeksu cywilnego niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia materiału spada na tego, kto dostarczył materiał. Generalnie jednak, to przyjmujący zamówienie obowiązek pieczy nad dostarczonym materiałem.

Współdziałanie stron umowy o dzieło

Często z charakteru dzieła wynika obowiązek współdziałania stron w wykonaniu dzieła. Klasycznym przykładem są tu przymiarki u krawca. Przyjmujący zamówienie może odstąpić od umowy, jeśli zamawiający odmawia współdziałania mimo wezwania go do współdziałania i wyznaczenia mu do tego odpowiedniego terminu. Może również dochodzić odszkodowania za brak współdziałania (art. 471 Kodeksu cywilnego).

Jeśli przyjmujący zamówienie był gotów wykonać dzieło, ale nie mógł tego uczynić ponieważ zamawiający z nim nie współdziałał, to przyjmującemu zamówienie przysługuje wynagrodzenie. Zamawiający może jednak odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła. Jeśli w toku wykonywania dzieła pojawią się nieprzewidziane okoliczności, które przeszkodzą prawidłowemu wykonaniu dzieła, przyjmujący zamówienie powinien zawiadomić o tym zamawiającego po to, aby uzyskać pozwolenie na wykonanie dodatkowych prac na koszt zamawiającego.

Wydanie i odebranie dzieła

Jeśli dzieło jest gotowe przyjmujący zamówienie ma obowiązek je wydać, a zamawiający je odebrać, jednak tylko wtedy, gdy przyjmujący zamówienie wydaje je zgodnie ze swoim zobowiązaniem (zwłaszcza, jeśli jest ono odpowiedniej jakości). Wydanie dzieła może przybierać różne kształty – nie zawsze wymagane jest fizyczne przeniesienie dzieła na zamawiającego (np. w przypadku montażu kominka będzie to niemożliwe).

Jeśli zamawiającym jest konsument (czyli osoba fizyczna dokonująca z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową), to wydanie dzieła powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż 30 dni od dnia zawarcia umowy. Możliwe jest jednak zawarcie w umowie innych postanowień w tym zakresie.

Z chwilą wydania dzieła na zamawiającego przechodzą korzyści i ciężary związane z dziełem oraz niebezpieczeństwo przypadkowej utraty lub uszkodzenia rzeczy (art. 636.1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 543.1 Kodeksu cywilnego).

Odpowiedzialność za wady dzieła

Zgodnie z art. 638 § 1 Kodeksu cywilnego za wady dzieła (fizyczne i prawne), przyjmujący zamówienie odpowiada według zasad określonych w przepisach o rękojmi przy sprzedaży (556-576.4 k.c.). Jednak jego odpowiedzialność jest wyłączona, jeśli wada dzieła powstała z przyczyny tkwiącej w materiale dostarczonym przez zamawiającego.

Obowiązek usunięcia wad dzieła przez wykonawcęPrzyjmujący zamówienie jest więc odpowiedzialny względem zamawiającego za wady fizyczne lub prawne dzieła. Wada fizyczna polega na niezgodności dzieła z umową (art. 556.1 § 1 Kodeksu cywilnego). Natomiast wada prawna występuje wtedy, gdy dzieło stanowi własność osoby trzeciej albo jeżeli jest obciążone prawem osoby trzeciej, a także jeśli ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu dziełem wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu (art. 556.3 Kodeksu cywilnego).

Jeśli dzieło ma wadę, zamawiający ma szereg uprawnień – on między innymi: Może m.in:

  • złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy (art. 560 § 1 Kodeksu cywilnego) ,
  • złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny (560 § 1 Kodeksu cywilnego),
  • żądać wymiany rzeczy na wolną od wad (art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego),
  • żądać usunięcia wady (art. 561 § 1 Kodeksu cywilnego).

Dla realizacji uprawnień z tytułu rękojmi za wady fizyczne istotne są następujące terminy:

  • termin do stwierdzenia wady, który wynosi 2 lata od dnia wydania dzieła zamawiającemu (art. 568 § 2 Kodeksu cywilnego);
  • termin do wykonania przez zamawiającego tzw. aktów staranności przy sprzedaży między przedsiębiorcami (art. 563 § 1 Kodeksu cywilnego);
  • termin przedawnienia dla roszczenia o usunięcie wady i roszczenia o wymianę dzieła na wolną od wad wynoszący rok od stwierdzenia wady (art. 568 § 2 Kodeksu cywilnego). Jeśli natomiast zamawiającym jest konsument, przedawnienie nie może nastąpić przed upływem terminu 2 lat od dnia wydania dzieła;
  • termin do odstąpienia od umowy i złożenia oświadczenia o obniżeniu ceny wynoszący rok od stwierdzenia wady, a jeśli zamawiającym jest konsument to 2 lata od wydania rzeczy (art. 568 § 3 Kodeksu cywilnego).

Zamawiający może ponadto żądać naprawienia szkody wynikłej wskutek istnienia wad rzeczy, zarówno fizycznych, jak i prawnych (art. 471 Kodeksu cywilnego).

Wynagrodzenie w umowie o dzieło

Zgodnie z art. 642 Kodeksu cywilnego jeśli w umowie nie zastrzeżono innego terminu, zamawiający ma obowiązek uiścić należne wynagrodzenie w chwili oddania dzieła.

Wyróżniamy 2 sposoby ustalania wynagrodzenia:

  • wynagrodzenie ryczałtowe,
  • wynagrodzenie kosztowysowe.

Wynagrodzenie ryczałtowe

Zapłata wynagrodzenia za wykonanie dziełaW przypadku wynagrodzenia ryczałtowego określa się z góry wysokość wynagrodzenia przez podanie oznaczonej kwoty. Należy się ono przyjmującemu zamówienie bez względu na rzeczywiście poniesione koszty wykonania dzieła. Nie trzeba również przeprowadzać żadnych rozliczeń.

Ryzyko jego ustalenia na zbyt niskim poziomie ciąży na przyjmującym zamówienie. Nie może on wtedy domagać się podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac. Jeśli jednak nastąpiła zmiana stosunków, której nie dało się przewidzieć, a wykonanie dzieła groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą, sąd może podwyższyć ryczałt albo rozwiązać umowę.

Wynagrodzenie kosztorysowe

Wynagrodzenie kosztorysowe polega na zestawieniu potrzebnych do wykonania dzieła materiałów i planowanych prac wraz z podaniem cen jednostkowych. Wynagrodzenie oblicza się dopiero po wykonaniu dzieła. Jeśli w toku wykonywania dzieła zaszła zmiana cen lub stawek, to uwzględnia się to przy ustaleniu wynagrodzenia.

Jeśli zaś w toku wykonywania dzieła zaszła konieczność przeprowadzenia prac, które nie były przewidziane w zestawieniu prac planowanych będących podstawą obliczenia wynagrodzenia kosztorysowego, a zestawienie sporządził zamawiający, to przyjmujący zamówienie może żądać odpowiedniego podwyższenia umówionego wynagrodzenia. Jeśli zestawienie to sporządził przyjmujący zamówienie, może on żądać podwyższenia wynagrodzenia tylko wtedy, gdy mimo zachowania należytej staranności nie mógł przewidzieć konieczności dodatkowych prac. Nie może jednak żądać podwyższenia wynagrodzenia, jeśli wykonał prace dodatkowe bez uzyskania zgody zamawiającego.

Jeśli okoliczności, o których mowa uzasadniały znaczne podwyższenie wynagrodzenia kosztorysowego, zamawiający może odstąpić od umowy. Musi jednak zapłacić wtedy odpowiednią część wynagrodzenia (art. 631 Kodeksu cywilnego).

Zapłata wynagrodzenia, a brak wykonania dzieła

Są trzy sytuacje, w których mimo niewykonania dzieła należy zapłacić umówione wynagrodzenie:

  • gdy wykonanie dzieła doznało przeszkody z przyczyn leżących po stronie zamawiającego (art. 639 Kodeksu cywilnego);
  • gdy dzieło zostało zniszczone albo uszkodzone wskutek wadliwości materiału dostarczonego przez zamawiającego lub w następstwie wykonania dzieła według jego wskazówek (art. 641 Kodeksu cywilnego);
  • gdy zamawiający bez uzasadnionej przyczyny odstępuje od umowy (art. 644 Kodeksu cywilnego).

W sytuacjach opisanych w pkt 1) i 3) zamawiający ma możliwość odliczenia tego co przyjmujący zamówienie oszczędził z racji tego, że nie wykonał dzieła (np. wartość materiałów, czy koszt robocizny).

Rozwiązanie umowy o dzieło

Umowa o dzieło normalnie wygasa z chwilą kiedy zamawiający odbierze dzieło bez żadnych zastrzeżeń. Oprócz tego, dopóki nie ukończono dzieła zamawiający może w każdej chwili odstąpić od umowy płacąc jednocześnie umówione wynagrodzenie. O innych przypadkach wcześniejszego wygaśnięcia umowy o dzieło była mowa wyżej.

Zgodnie z art. 645 § 1 Kodeksu cywilnego umowa o dzieło, którego wykonanie zależy od osobistych przymiotów przyjmującego zamówienie, rozwiązuje się wskutek jego śmierci lub niezdolności do pracy. Owa niezdolność do pracy nie zawsze ma wpływ na wykonanie umowy. Dzieje się tak, jeśli dzieło nie zależy od osobistych przymiotów przyjmującego zamówienie. W takim przypadku przyjmujący zamówienie może posłużyć się innymi osobami w celu spełnienia określonego świadczenia.

Art. 645 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że jeśli właścicielem materiału był przyjmujący zamówienie, a dzieło częściowo wykonane przedstawia ze względu na zamierzony cel umowy jakąś wartość dla zamawiającego, to przyjmujący zamówienie lub jego spadkobierca może żądać, żeby zamawiający odebrał materiał w stanie w jakim się znajduje. W takim przypadku zamawiający powinien zapłacić wartości dzieła oraz odpowiedniej części wynagrodzenia. Dokończenie dzieła można w takim przypadku powierzyć innej osobie.

Przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło

Zgodnie z art. 646 Kodeksu cywilnego roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła. Jeżeli dzieło nie zostało oddane termin 2 lat jest liczony od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane.