Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za długi na podstawie art. 299 KSH

autor: adwokat Wojciech Rudzki

ostatnia aktualizacja 15 lutego 2026 roku

Powszechne przekonanie o tym, że nikt (zwłaszcza wspólnicy) nie podnosi odpowiedzialności za długi spółki z ograniczoną odpowiedzialnością jest błędne. Za długi spółki z o.o. odpowiedzialność mogą ponosić członkowie zarządu. Odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych jest związana z brakiem terminowego złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości tej spółki. Chociaż od odpowiedzialności tej można się zwolnić, to nie jest to wcale rzeczą łatwą. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:

• za jakie długi może odpowiadać członek zarządu spółki z o.o. na podstawie art. 299 KSH?
• czy odpowiedzialność z art. 299 KSH ponosi także prokurent spółki?
• czy członek zarządu odpowiada za długi spółki także po tym jak zrezygnował z pełnienia funkcji w zarządzie tej spółki?
• w jaki sposób członek zarządu może uniknąć odpowiedzialności za długi spółki z o.o.?
• kiedy należy złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki z o.o.?
• jaki jest termin przedawnienia odpowiedzialności z art. 299 KSH?
• czym różni się odpowiedzialność z art. 299 KSH od odpowiedzialności z art. 116 Ordynacji podatkowej?

Czym jest odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 299 KSH?

Zgodnie z art. 299 Kodeksu spółek handlowych, członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością ponoszą solidarną odpowiedzialność za zobowiązania spółki z o.o., jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna.

Celem ustanowienia odpowiedzialności członków zarządu jest wprowadzenie sankcji za nieprawidłowe prowadzenie spraw spółki – podejmowanie decyzji, które doprowadziły do sytuacji, w której osoby trzecie (wierzyciele spółki) nie mogą uzyskać zaspokojenia swoich należności wobec spółki z o.o. (dobrowolnie albo na skutek prowadzenia egzekucji komorniczej z majątku spółki).

Odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 299 KSH ma charakter odpowiedzialności osobistej i nieograniczonej. Oznacza to, że członek zarządu odpowiada za długi spółki z o.o. całym swoim majątkiem prywatnym, a odpowiedzialność ta nie jest ograniczona kwotowo.

Kolejną cechą tej odpowiedzialności jest jej subsydiarny charakter. Oznacza to, że odpowiedzialność na podstawie art. 299 KSH powstaje dopiero, kiedy egzekucja długów z majątku spółki skończy się niepowodzeniem.

W aktualnym orzecznictwie sądowym dominuje przekonanie o odszkodowawczym charakterze odpowiedzialności członka zarządu z art. 299 KSH. Odpowiedzialność członka zarządu ma być oparta na zasadzie winy w zakresie braku złożenia (ew. zbyt późnym złożeniu) wniosku o ogłoszenie upadłości spółki (ewentualnie braku spowodowania, że w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu). Członek zarządu ponosi odpowiedzialność za szkodę związaną z brakiem podjęcia wyżej wymienionych działań (ew. zbyt późnym podjęciem tych działań), chyba że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.

Kto ponosi odpowiedzialność a długi spółki z o.o. na podstawie art. 299 KSH?

Odpowiedzialność na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych ponoszą członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, którzy zostali powołani do pełnienia tej funkcji zgodnie z przepisami prawa oraz zgodnie z umową spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Oprócz tego, odpowiedzialność na zasadzie art. 299 KSH mogą ponosić likwidatorzy spółki z o.o. (z wyjątkiem likwidatorów ustanowionych przez sąd). W tym zakresie przepis art. 299 stosuje się odpowiednio do likwidatorów (zgodnie z art. 299. 1 KSH)

Moment początkowy ponoszenia odpowiedzialności przez członka zarządu spółki z o.o. wyznacza moment jego skutecznego powołania do pełnienia tej funkcji. W tym miejscu chciałbym wyraźnie podkreślić, że do powołania danej osoby do pełnienia funkcji członka zarządu dochodzi w typowej sytuacji w momencie podjęcia uchwały w tej sprawie przez zgromadzenie wspólników spółki z o.o. (istnieją także inne możliwości – np. zrealizowanie uprawnienia osobistego przez wspólnika spółki z o.o. do powołania członka zarządu, ale są to sytuacje relatywnie rzadkie).

Moment końcowy ponoszenia odpowiedzialności przez członka zarządu spółki z o.o. wyznacza z kolei moment zaprzestania pełnienia funkcji członka zarządu w sensie prawnym (możliwe jest faktyczne wykonywanie zadań członka zarządu bez powołania albo brak wykonywania zadań pomimo powołania – te kwestie pozostają bez znaczenia dla odpowiedzialności na podstawie art. 299 KSH). Członek zarządu spółki z o.o. przestaje pełnić swoją funkcje w momencie złożenia skutecznej rezygnacji z pełnienia funkcji (co może nie być łatwe, zwłaszcza w przypadku zarządu jednoosobowego) albo w momencie odwołania go z pełnienia tej funkcji przez uchwałę zgromadzenia wspólników (tak jak miało to miejsce w przypadku powołania, są możliwe też inne sposoby odwołania, ale stanowią one przypadki relatywnie rzadkie).

Z punktu widzenia tego, czy dana osoba pełni funkcję członka zarządu nie ma znaczenia wpis tej osoby do Krajowego Rejestru Sądowego jako osoby pełniącej funkcję członka zarządu. Dana osoba może bowiem pełnić funkcję członka zarządu bez wpisu do KRS (np. nie złożono wniosku o ujawnienie zmian w KRS albo zgłoszenie nie zostało uwzględnione przez sąd rejestrowy, np. z powodu błędnego wypełnienia wniosku) albo nie pełnić swojej funkcji pomimo ujawnienia tej osoby jako członek zarządu w KRS (np. wniosek o wykreślenie danej osoby z KRS nie został w ogóle złożony albo nie został uwzględniony przez sąd z przyczyn formalnych).

Którzy członkowie zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają za długi spółki?

Odpowiedzialność z art. 299 § 1 Kodeksu spółek handlowych w odniesieniu do danej wierzytelności mogą ponosić wszystkie osoby, które kolejno pełniły funkcję członka zarządu od momentu powstania zobowiązania spółki.

Oznacza to, że jeżeli po powstaniu wierzytelności dana osoba pełniła funkcję członka zarządu, to może ona ponosić odpowiedzialność z art. 299 KSH nawet jeżeli osoba ta później zrezygnowała z pełnienia funkcji w zarządzie spółki z o.o.. Analogicznie, jeżeli dana osoba zaczęła pełnić funkcję członka zarządu już po powstaniu wierzytelności – może być ona pociągnięta do odpowiedzialności także jeżeli wierzytelność powstała już wcześniej za kadencji innego członka zarządu spółki (w okresie, kiedy ona sama nie wchodziła w skład zarządu spółki z o.o.).

Odpowiedzialność na zasadzie art. 299 KSH nie jest jednak nieograniczona. Istnieje ona tylko wtedy, jeżeli w momencie pełnienia funkcji przez danego członka zarządu sytuacja spółki z o.o. uzasadniała złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości. W związku z tym, nie można mechanicznie przypisać odpowiedzialności członkowi zarządu, jeżeli przed zaprzestaniem pełnienia funkcji w zarządzie zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie było wymagane. Skoro członek zarządu może uwolnić się od odpowiedzialności wskazując, że wniosek o upadłość został złożony we właściwym czasie, to tym bardziej nie można pociągnąć go do odpowiedzialności na podstawie art. 299 KSH jeżeli w ogóle nie obciążał go obowiązek złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (w uproszczeniu, w okresie pełnienia funkcji sytuacja finansowe spółki była dobra).

Do odpowiedzialności z art. 299 § 1 KSH można pociągnąć także tych członków zarządu, którzy zostali powołani do pełnienia funkcji już po wystąpieniu podstawy ogłoszenia upadłości (jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony). Należy jednak pamiętać, że nowo powołany członek zarządu powinien mieć czas na ocenę sytuacji spółki – termin do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości dla nowego członka zarządu spółki z o.o. należy liczyć od dnia powołania go do pełnienia funkcji (zgodnie z art. 21 Prawa upadłościowego termin ten wynosi 30 dni).

Do odpowiedzialności z art. 299 KSH nie można natomiast pociągnąć członka zarządu, który objął funkcję już po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki przez innego członka zarządu. W takim przypadku, nowy członek zarządu nie musi już składać kolejnego (swojego) wniosku w tej samej sprawie.

Odpowiedzialność na podstawie art. 299 KSH nie jest ograniczona jedynie do członków zarządu pełniących funkcję w czasie, w którym dana wierzytelność była wymagalna. Art. 11 ust. 2 Prawa upadłościowego nie uzależnia obowiązku złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości od wymagalności danej wierzytelności, jeżeli podstawą niewypłacalności jest brak pokrycia zobowiązań w majątku spółki. Członek zarządu spółki z o.o. powinien w tym zakresie mieć na uwadze obowiązek wykonania wszystkich zobowiązań, a nie tylko w danym momencie wymagalnych.

Odpowiedzialność członków zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością obejmuje także zobowiązania powstałe po wystąpieniu podstaw do ogłoszenia upadłości (jeżeli wniosek o ogłoszenie upadłości nie został złożony). Oznacza to, że członek zarządu odpowiada nie tylko za zobowiązania powstałe przed zaistnieniem stanu powodującego konieczność złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości (czy nawet powodujące jego powstanie), ale także za zobowiązania powstałe już po zaistnieniu takiego stanu.

Kto nie ponosi odpowiedzialności za długi spółki na podstawie art. 299 KSH?

Jak ustaliliśmy to już wcześniej, odpowiedzialność na podstawie art. 299 KSH ponoszą członkowie zarządu skutecznie powołani do pełnienia funkcji, których mandat do pełnienia tej funkcji nie wygasł przed powstaniem wierzytelności wobec spółki z o.o. (np. na skutek rezygnacji, odwołania albo upływu kadencji).

W związku z tym, odpowiedzialności na podstawie art. 299 KSH nie będzie ponosić:

• osoba, które nie została skutecznie powołana do pełnienia funkcji (np. na skutek niewłaściwego sposobu powołania, braku wyrażenia zgody na powołanie do zarządu)
• osoba wpisana do KRS, której mandat do pełnienia funkcji członka wygasł (ale nie została wykreślona z KRS)
• osoba faktycznie zarządzające spółką (w zakresie odpowiadającym funkcji członka zarządu), ale nie powołana do pełnienia tej funkcji (np. prowadząca spółkę przez tzw. słupa)
• prokurent spółki z o.o. (niezależnie od tego, czy jest ujawniony w KRS, czy nie)
• pełnomocnik ogólny spółki z o.o. albo pełnomocnik ustanowiony do dokonania konkretnej czynności w imieniu spółki z o.o.
• członkowie rady nadzorczej spółki z o.o. albo członkowie komisji rewizyjnej
• wspólnik spółki z o.o. (chyba, że pozostaje wspólnikiem oraz jednocześnie pełni funkcję członka zarządu albo likwidatora spółki z o.o.)
• zarządca w postępowaniu restrukturyzacyjnym
• syndyk
• kurator spółki z o.o.

Za jakie długi spółki z o.o. odpowiadają członkowie zarządu na podstawie art. 299 KSH?

Odpowiedzialność za długi prywatnoprawne

Odpowiedzialność członków zarządu za zobowiązania spółki z o.o. na podstawie art 299 KSH dotyczy jedynie tych pieniężnych zobowiązań, których nie można zaspokoić z majątku spółki z o.o. (w tym sensie, że nie można kierować roszczeń wobec członka zarządu, jeżeli można je zaspokoić z majątku spółki).

W pewnym uproszczeniu możemy przyjąć, że odpowiedzialność na podstawie art. 299 Kodeksu spółek handlowych dotyczy jedynie roszczeń o charakterze prywatnoprawnym. Dotyczy ona wszystkich roszczeń prywatnoprawnych przysługujących wierzycielom wobec spółki z o.o., bez względu na źródło i sposób powstania zobowiązania spółki. W związku z tym, odpowiedzialność członków zarządu spółki na podstawie art. 299 KSH może dotyczyć przykładowo – zobowiązań wynikających z umów zawartych przez spółkę z o.o., deliktów (tzw. czynów niedozwolonych), bezpodstawnego wzbogacenia lub nienależnego świadczenia, czy wynikających ze szczególnych przepisów prawa.

Odpowiedzialność za długi publicznoprawne

Odpowiedzialność członka zarządu na podstawie art. 299 KSH może także dotyczyć zobowiązań publicznoprawnych, jeżeli nie jest ona objęta odpowiedzialnością wynikającą z art. 116 Ordynacji podatkowej lub innych przepisów prawa (odsyłających do Ordynacji podatkowej albo kreujących szczególną odpowiedzialność).

Chociaż w typowej sytuacji odpowiedzialność członków zarządu na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej nie wyklucza odpowiedzialności członków zarządu na podstawie art. 299 KSH za ten sam dług, to z perspektywy organów państwowych, zazwyczaj łatwiejsze jest pociągnięcie do odpowiedzialności na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej.

Kwestia odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej (w tym za podatki oraz składki ZUS) zostanie przez nas omówiona w końcowej części tego artykułu.

Odpowiedzialność za długi osób trzecich

Art. 299 KSH może powodować odpowiedzialność członka zarządu tylko za te zobowiązania spółki z o.o., za które spółka ponosi osobistą odpowiedzialność. Nie musi to być pierwotnie dług spółki – może to być także dług osoby trzeciej, za który spółka ponosi odpowiedzialność (np. dług kontrahenta, za którego spółka udzieliła poręczenia).

Na podstawie art. 299 KSH nie można natomiast pociągnąć do odpowiedzialności członka zarządu za długi, za które spółka odpowiada tylko jako tzw. dłużnik rzeczowy (np. z tytułu hipoteki lub zastawu rejestrowego zabezpieczających wierzytelność wobec osoby trzeciej).

Odpowiedzialność za odsetki i koszty postępowań sądowych i egzekucyjnych

Odpowiedzialność przewidziana w art. 299 § 1 KSH obejmuje nie tylko należność główną, lecz także odsetki naliczone wobec spółki z tytułu opóźnienia (ustawowe lub umowne), jak również koszty postępowania sądowego i egzekucyjnego, którymi na rzecz wierzyciela została obciążona spółka z ograniczoną odpowiedzialnością.

Przyznane od spółki koszty procesu i egzekucji również są przedmiotem zobowiązania pieniężnego spółki, którego nie wyegzekwowano z jej majątku. Prawo dochodzenia takich należności na podstawie art. 299 § 1 KSH jest konsekwencję zasady, że pozwanie członka zarządu staje się możliwe po tym, jak bezskuteczna okaże się egzekucja z majątku spółki z o.o..

Kiedy członek zarządu ponosi odpowiedzialność za długi spółki z o.o. (przesłanki odpowiedzialności)?

Jakie są przesłanki odpowiedzialności członka zarządu na podstawie art. 299 KSH?

Członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością może zostać pociągnięty do odpowiedzialności za długi spółki na podstawie art. 299 KSH, jeżeli:

• istnieje zobowiązanie spółki z o.o. wobec wierzyciela
• wierzyciel przeprowadził bezskuteczną egzekucję tego zobowiązania z majątku spółki z o.o.

Istnienie zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością

Co stwierdza istnienie zobowiązania spółki z o.o. wobec wierzyciela?

Zobowiązanie spółki z o.o. wobec wierzyciela powinno być stwierdzone tytułem egzekucyjnym wydanym przeciwko spółce z ograniczoną odpowiedzialnością. W typowej sytuacji tytuł egzekucyjny przybierze formę prawomocnego wyroku sądowego nakazującego zapłatę przez spółkę określonej kwoty na rzecz wierzyciela. Innymi przykładami tytułów egzekucyjnych są akt notarialny (w którym spółka poddała się rygorowi egzekucji w zakresie zapłaty), czy wyciąg z listy wierzytelności.

W związku z tym, aby w typowej sytuacji było możliwe pociągnięcie do odpowiedzialności członka zarządu w ramach art. 299 KSH, wierzyciel musi wcześniej wystąpić z powództwem przeciwko spółce z o.o. i uzyskać korzystny dla siebie wyrok sądowy, a dopiero następnie pozwać członka zarządu tej spółki (w kolejnym postępowaniu sądowym, po przeprowadzeniu bezskutecznej egzekucji przeciwko spółce).

W związku z tym, że w pierwszej kolejności za zobowiązanie wobec wierzyciela odpowiada sama spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, zasadniczo nie jest możliwe wniesienie jednego pozwu od razu przeciwko spółce z o.o. i jednocześnie przeciwko członkowi zarządu spółki (niejako estymując, że egzekucja przeciwko samej spółce będzie bezskuteczna). W wyjątkowych sytuacjach, np. kiedy spółka z o.o. już nie istnieje (została zlikwidowana i wykreślona z KRS), dopuszczalne jest wystąpienie także od razu przeciwko członkowi zarządu.

Możliwość kwestionowania istnienia zobowiązania spółki z o.o. przez członka zarządu

Jeżeli tytuł egzekucyjny został wydany przez sąd, a członek zarządu pełnił swoją funkcję w okresie prowadzenia postępowania sądowego przeciwko spółce z o.o. skutkującego wydaniem wyroku, to w postępowaniu wytoczonym przez wierzyciela na podstawie art. 299 KSH przeciwko członkowi zarządu spółki nie będzie możliwe kwestionowania istnienia zobowiązania spółki z o.o. wobec wierzyciela (w tym także jego wysokości) ze względu na powagę rzeczy osądzonej.

Jeżeli jednak w okresie prowadzenia przez wierzyciela postępowania przeciwko spółce z o.o. członek zarządu nie pełnił już swojej funkcji (czyli był członkiem zarządu, kiedy już istniało zobowiązanie, ale nie był już członkiem zarządu w trakcie postępowania sądowego prowadzonego przez wierzyciela przeciwko spółce), to były członek zarządu będzie mógł kwestionować istnienie zobowiązania spółki w ramach postępowania prowadzonego przeciwko niemu przez wierzyciela na podstawie art. 299 KSH.

Kwestię tą przesądził Trybunał Konstytucyjny w Wyroku z dnia z 12 kwietnia 2023 roku wydanym w sprawie P 5/19. Trybunał Konstytucyjny ocenił, że artykuł 299 § 1 i 2 KSH w zakresie, w jakim nie przewiduje możliwości, aby pozwany były członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością uwolnił się od odpowiedzialności poprzez wykazanie, że wierzytelność, stwierdzona orzeczeniem, na podstawie którego wszczęto przeciwko spółce bezskuteczną egzekucję, nie istnieje, w sytuacji, w której orzeczenie zapadło w postępowaniu wszczętym po dacie utraty przez pozwanego statusu członka zarządu spółki, jest niezgodny z Konstytucją.

Kwestionowanie tytułu egzekucyjnego nie pochodzącego od sądu

Jeżeli tytuł egzekucyjny nie pochodzi od sądu (np. akt notarialny, w którym spółka poddała się rygorowi egzekucji co do zapłaty), to członek zarządu spółki z o.o. może podnosić zarzuty dotyczące istnienia zobowiązania stwierdzonego tytułem egzekucyjnym (np. zarzut braku istnienia zobowiązania spółki z o.o., czy zarzut przedawnienia zobowiązania spółki wobec wierzyciela).

Bezskuteczna egzekucja z majątku spółki z o.o.

Odpowiedzialność członków zarządu spółki z art. 299 Kodeksu spółek handlowych powstanie, jeżeli bezskuteczność egzekucji będzie dotyczyła całego majątku spółki (na przykład wierzyciel nie może poprzestać na prowadzeniu egzekucji tylko z rachunków bankowych, jednocześnie nie składając wniosku o prowadzenie egzekucji z nieruchomości lub rzeczy ruchomych).

Jeżeli postępowanie egzekucyjne zostanie wszczęte przez wierzyciela z opóźnieniem, w związku z czym wierzyciel nie uzyska zaspokojenia, które mógłby uzyskać, gdyby wszczął postępowanie we właściwym czasie, to nie dojdzie do wykazania przez wierzyciela bezskuteczności egzekucji wobec majątku spółki.

Wnosząc pozew należy udokumentować bezskuteczność egzekucji z majątku spółki z o.o.. Dowodami wskazującymi na bezskuteczność egzekucji są między innymi:

• postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z powodu jego bezskuteczności
• wykaz majątku sporządzony w toku postępowania egzekucyjnego
• postanowienie dotyczące upadłości spółki z o.o.
• sprawozdanie finansowe (jeżeli wynika z niego, że spółka nie ma jakiegokolwiek majątku)

W zależności od sytuacji możliwe jest dowodzenia braku możliwości przeprowadzenia egzekucji z majątku spółki w każdy sposób, przepisy Kodeksu spółek handlowych nie przewidują w tym zakresie ograniczeń. Najczęstszym dowodem jest jednak postanowienie komornika sądowego o umorzeniu postępowania egzekucyjnego prowadzonego przeciwko spółce z powodu jego bezskuteczności.

Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego przeciwko spółce z o.o.

Postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego może być wydane na skutek postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego albo organy administracji państwowej.

Postanowienie takie może zostać obalone przez członka zarządu, jeżeli wykaże on, że spółka z o.o. posiadała majątek, ale nie została do niego skierowana egzekucja. Taka sytuacja wystąpi najczęściej w przypadku ograniczenia przez wierzyciela spółki z o.o. egzekucji do rachunków bankowych oraz braku kierowania egzekucji do nieruchomości lub rzeczy ruchomych (egzekucja z rachunków bankowych jest najszybsza).

Wykaz majątku sporządzony w toku postępowania egzekucyjnego

Wykaz majątku to dokument sporządzany w toku postępowania egzekucyjnego. Zgodnie z art. 913 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, jeżeli zajęty w egzekucji majątek dłużnika nie rokuje zaspokojenia egzekwowanych należności lub jeżeli wierzyciel wykaże, że na skutek prowadzonej egzekucji nie uzyskał w pełni zaspokojenia swej należności, wierzyciel może żądać zobowiązania dłużnika (przez komornika sądowego) do złożenia wykazu majątku.

Brak jakiegokolwiek majątku w wykazie czyni bezzasadnym wszczynanie postępowania egzekucyjnego przeciwko spółce z o.o.. Wykaz majątku może być uzyskany zarówno przez wierzyciela spółki z ograniczoną odpowiedzialnością dochodzącego zaspokojenia przez członka zarządu, jak i w postępowaniu wszczętym przez jakikolwiek inny podmiot.

Postanowienie sądu dotyczące upadłości spółki z o.o.

Po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o.., sąd upadłościowy może wydać:

• postanowienie oddalające wniosek o ogłoszenie upadłości w sytuacji, gdy majątek spółki z o.o. nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na pokrycie tych kosztów
• postanowienie umarzające postępowanie upadłościowe w sytuacji, gdy majątek pozostały po wyłączeniu z niego przedmiotów majątkowych dłużnika obciążonych hipoteką, zastawem, zastawem rejestrowym, zastawem skarbowym lub hipoteką morską nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania

Ww. postanowienia mogą służyć za dowód tego, że spółka z o.o. nie dysponuje żadnym majątkiem, ewentualnie dysponuje majątkiem o niewielkiej wartości (którego skład i wartość zostały ustalone lub oszacowane na początkowym etapie postępowania upadłościowego).

Dowodem bezskuteczności egzekucji z majątku spółki z o.o. nie jest natomiast postanowienie o ogłoszeniu upadłości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością – takie postanowienie dopiero otwiera możliwość zaspokojenia się przez wierzycieli z majątku spółki w toku postępowania upadłościowego.

Czy członek zarządu spółki z o.o. może uniknąć odpowiedzialności za długi spółki?

Co musi udowodnić członek zarządu spółki z o.o. żeby uniknąć odpowiedzialności z art. 299 KSH?

Na podstawie art 299 § 2 kodeksu spółek handlowych, członek zarządu może uniknąć odpowiedzialności za zobowiązania spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, jeżeli wykaże że:

1. we właściwym czasie złożono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu
2. niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o. we właściwym terminie nie nastąpiło z jego winy (inaczej mówiąc, było niezawinione)
3. pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody

Zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o. we właściwym czasie

Prawo upadłościowe określa, kiedy należy złożyć wniosek o ogłoszenie upadłości spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Zgodnie z art. 10 Prawa upadłościowego, upadłość ogłasza się w stosunku do dłużnika, który stał się niewypłacalny. Na potrzeby tego artykułu posłużymy się pewnym uproszczeniem i domniemaniami wynikającymi z art. 11 Prawa upadłościowego. W związku z tym, możemy przyjąć, że spółka z o.o. jest niewypłacalna, jeżeli:

1. utraciła zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych
2. zobowiązania pieniężne spółki z o.o. przekraczają wartość jej majątku, a stan ten utrzymuje się przez okres przekraczający 24 miesiące

Warunkiem skutecznego uwolnienia się od odpowiedzialności z art. 299 KSH jest złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym czasie. Zgodnie z art. 21 ust. 1 Prawa upadłościowego, wniosek o ogłoszenie upadłości powinien być złożony przez dłużnika w terminie 30 dni od dnia, w którym wystąpiła podstawa do ogłoszenia upadłości. Miarodajny jest moment, kiedy faktycznie zaistniały podstawy do ogłoszenia upadłości, nie ma natomiast znaczenia, kiedy członek zarządu powziął wiadomość o zaistnieniu podstaw do ogłoszenia upadłości. Jeżeli członek zarządu zaczął pełnić swoją funkcję już po zaistnieniu podstawy do ogłoszenia upadłości, termin do złożenia wniosku powinien być liczony od dnia objęcia przez niego funkcji członka zarządu.

Każdy członek zarządu ma prawo samodzielnie zgłosić wniosek o ogłoszenie upadłości, nawet jeżeli umowa spółki przewiduje reprezentację łączną spółki z o.o. przez kilku członków zarządu łącznie (ew. członka zarządu i prokurenta).

Członek zarządu może być zwolniony od odpowiedzialności wynikającej z art. 299 KSH nie tylko wtedy, jeżeli sam złożył wniosek o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie, ale także jeżeli wniosek ten został złożony w tym terminie przez innego członka zarządu albo nawet inną osobę (np. wierzyciela).

Brak winy członka zarządu w niezłożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości (ew. w złożeniu spóźnionego wniosku)

Jeżeli nie doszło do złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości albo wniosek został złożony zbyt późno, członek zarządu spółki z o.o. może uniknąć odpowiedzialności za długi spółki z o.o. na podstawie art. 299 KSH, jeżeli wykaże, że doszło do tego nie z jego winy.

Dla wykazania braku winy nie ma znaczenia, czy wniosek o ogłoszenie upadłości został w ogóle złożony. Brak winy członka zarządu może zachodzić jedynie w wyjątkowych sytuacjach np. długotrwałej choroby czy niedopuszczenia członka zarządu do informacji dotyczących spółki, pod warunkiem jednak podejmowania przez niego czynności w tym celu.

Sąd Najwyższy wskazał że odpowiedzialności członka zarządu nie uchyla umowa łącząca członków zarządu co do sposobu kierowania sprawami spółki, w szczególności ustalony umownie podział czynności w ramach zarządu. Tego rodzaju umowa ma znaczenie tylko wewnątrzorganizacyjne. Art. 299 kodeksu spółek handlowych jako przepis chroniący interes wierzycieli ma charakter bezwzględnie obowiązujący i nie może być pozbawiony skuteczności przez porozumienie członków zarządu albo wspólników.

Wierzyciel nie poniósł szkody na skutek braku zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości we właściwym terminie

Członek zarządu może uniknąć odpowiedzialności przewidzianej przez art. 299 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli wykaże, że zaniedbania dot. złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie spowodowały szkody po stronie wierzyciela spółki z o.o.. Możliwość uniknięcia odpowiedzialności z tego powodu budzi szczególnie wiele wątpliwości w toku postępowań sądowych.

Na potrzeby tego artykułu, możemy posłużyć się pewnym uproszczeniem i przyjąć, że szkoda w rozumieniu art. 299 KSH polega na zmniejszeniu się potencjału majątkowego spółki, a tym samym zmniejszeniu szansy na zaspokojenie się wierzyciela spółki z o.o. z majątku spółki. O szkodzie w rozumieniu art. 299 § 2 KSH można mówić wtedy, kiedy zgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości spowodowałoby zaspokojenie wierzyciela w części większej niż w przypadku zaniechania złożenia tego wniosku przez członków zarządu. Rozmiarem szkody będzie różnica pomiędzy tym, co wierzyciel mógł w wyniku wszczęcia postępowania upadłościowego uzyskać, a rzeczywistym stanem zaspokojenia jego roszczeń.

W związku z tym, w toku postępowania sądowego członek zarządu może próbować wykazać między innymi, że:

• spółka nie miała jakiegokolwiek majątku albo jakiegokolwiek istotnego majątku (wierzyciel i tak nie uzyskałby jakiegokolwiek zaspokojenia z majątku spółki)
• majątek spółki nie pozwalał na pokrycie kosztów postępowania upadłościowego (w związku z tym złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości nie powodowałoby prowadzenia postępowania upadłościowego)
• spółka miała majątek, ale istnieli wierzyciele uprzywilejowani wobec wierzyciela domagającego się zapłaty na podstawie art. 299 KSH (np. spółka z o.o. miała nieruchomości o znacznej wartości, ale były one obciążone hipoteką, w związku z czym brak złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości nie zmieniał wierzyciela niezabezpieczonego hipotecznie)

Przedawnienie roszczeń z art. 299 Kodeksu spółek handlowych

Roszczenie wobec członka zarządu spółki z o.o. wynikające z art. 299 KSH ulega przedawnieniu. Długość okresu przedawnienia określa art. 442.1 § 1 Kodeksu cywilnego. W związku z tym, roszczenie to ulegnie przedawnieniu z upływem 3 lat od dnia, w którym wierzyciel spółki z o.o. dowiedział się o poniesionej szkodzie i o osobie obowiązanej do jej naprawienia. Termin ten nie może być dłuższy niż 10 lat od dnia, w którym nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę.

Bieg przedawnienia roszczenia przeciwko członkowi zarządu spółki z o.o. rozpoczyna się od dnia, w którym wierzyciel dowiedział się o bezskuteczności egzekucji, co najczęściej będzie miało miejsce wraz z doręczeniem postanowienia o umorzeniu z tego względu postępowania egzekucyjnego.

Odpowiedzialność członka zarządu za długi publicznoprawne na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej

W jaki sposób członek zarządu odpowiada na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej?

Jak omówiliśmy to już wcześniej, członkowie zarządu mogą podnosić odpowiedzialność za długi publicznoprawne na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej. Na podstawie ww. przepisu członek zarządu odpowiada za zaległości podatkowe spółki z o.o. oraz spółki z o.o. w organizacji całym swoim majątkiem oraz solidarnie ze spółką. Warunkiem poniesienia tej odpowiedzialności jest przeprowadzenie bezskutecznej egzekucji z majątku spółki (w całości lub w części).

Za co odpowiada członek zarządu spółki z o.o. na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej?

Odpowiedzialność członków zarządu na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań spółki z o.o., których termin płatności upłynął w czasie pełnienia przez daną osobę funkcji członka zarządu.

Zakres stosowania art. 116 Ordynacji podatkowej jest bardzo szeroki. Przepis ten stanowi podstawę odpowiedzialności członków zarządu nie tylko za wymienione w nim zobowiązania podatkowe spółki z o.o., lecz także za nieuregulowane przez spółkę:

1. opłaty oraz niepodatkowe należności budżetu państwa oraz budżetów jednostek samorządu terytorialnego, do których ustalania lub określania uprawnione są organy podatkowe (art. 2 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej)
2. opłaty skarbowe oraz opłaty, o których mowa w przepisach o podatkach i opłatach lokalnych (art. 2 § 1 pkt 2 Ordynacji podatkowej)
3. jeżeli odrębne przepisy nie stanowią inaczej – opłaty, do których ustalenia lub określenia uprawnione są inne organy niż wymienione w art. 2 § 1 pkt 1 Ordynacji podatkowej (art. 2 § 2 Ordynacji podatkowej)
4. składki na ubezpieczenia społeczne (art. 31 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 116 Ordynacji podatkowej)
5. składki na Fundusz Pracy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych i Fundusz Emerytur Pomostowych oraz na ubezpieczenie zdrowotne (art. 32 Ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych w zw. z art. 116 Ordynacji podatkowej)

W rzeczywistości to nie art. 299 KSH, a art. 116 Ordynacji podatkowej stanowi podstawę odpowiedzialności członków zarządu, jeżeli nie za wszystkie, to za zdecydowaną większość niezaspokojonych zobowiązań publicznoprawnych spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Uprawnionemu do egzekwowania wierzytelności publicznoprawnych nie przysługuje w tym wypadku wybór pomiędzy wskazanymi regulacjami.

Kiedy członek zarządu może uniknąć odpowiedzialności na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej?

Członek zarządu spółki z o.o. może uniknąć odpowiedzialności na podstawie art. 116 Ordynacji podatkowej, jeżeli:

1. wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym czasie zostało otwarte postępowanie restrukturyzacyjne albo zatwierdzono układ w postępowaniu o zatwierdzenie układu
2. wykaże, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło bez jego winy
3. wskaże organom mienie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części