Akt poświadczenia dziedziczenia

autor: adwokat Wojciech Rudzki

Ostatnia aktualizacja w dniu 30 sierpnia 2025 roku.

Akt poświadczenia dziedziczenia to jeden ze sposobów potwierdzenia kto jest spadkobiercą. Jest szybką alternatywą pozwalającą uniknąć sądowego stwierdzenia nabycia spadku. Sporządzenie aktu poświadczenie dziedziczenia odbywa się po spisaniu protokołu dziedziczenia, w którym ustala się kto należy do kręgu spadkobierców ustawowych oraz czy zmarły pozostawił po sobie testamenty. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:

• czym jest akt poświadczenie dziedziczenia?
• czym akt poświadczenie dziedziczenia różni się od sądowego stwierdzenia nabycia spadku?
• jakie dokumenty są potrzebne do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia?
• kiedy nie jest możliwe sporządzenie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia?
• czy sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia powoduje konieczność zapłaty podatku od spadków i darowizn?

Czym jest akt poświadczenia dziedziczenia?

Akt poświadczenia dziedziczenia to dokument, sporządzany podczas wizyty w kancelarii notarialnej. Jest to jeden ze sposobów potwierdzenia nabycia spadku i wykazania następstwa prawnego po zmarłym. Powołanie do dziedziczenia może wynikać ze sporządzonego przez spadkodawcę testamentu (dziedziczenie testamentowe) bądź na podstawie ustawy (dziedziczenie ustawowe).

Zgodnie art. 925 Kodeksu cywilnego, spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku, czyli z chwilą śmierci spadkodawcy. Taka konstrukcja fikcji prawnej zapewnia ciągłość stosunków prawnych zmarłego. Ze względu na ochronę spadkobierców wstąpienie w prawa i obowiązki spadkodawcy po jego śmierci ma charakter tymczasowy (niedefinitywny). To sprawia, że w praktyce może pojawić się niepewność co do tego, kto dziedziczy.

Sporządzenie notarialnego poświadczenia dziedziczenia jest jedną z możliwości, która obejmuje jednakowo dziedziczenie na mocy ustawy bądź testamentu. W ten sposób można potwierdzić nabycie spadku, tym samym stabilizując sytuację prawną dotyczącą spraw spadkowych i schedy po zmarłym. Drugim sposobem potwierdzenia praw do spadku jest uzyskanie sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Trzecim sposobem jest uzyskanie europejskiego poświadczenia spadkowego.

Jaką formę potwierdzenia nabycia spadku wybrać?

Uporządkować sprawy dziedziczenia można również poprzez stwierdzenie nabycia spadku w drodze postanowienia sądu oraz europejskie poświadczenie spadkowe.

Osoby zainteresowane stwierdzeniem nabycia spadku mogą samodzielnie zdecydować, w jakim trybie nastąpi przekazanie spadku. Wszystkie te rozwiązania mają charakter deklaratywny, co znaczy, że jedynie potwierdzają stan powstały z chwilą otwarcia spadku, więc potwierdzają jego nabycie i uprawnienia wynikające z tytułu dziedziczenia, a nie czynią nikogo spadkobiercą.

Postępowanie zmierzające do stwierdzenia nabycia spadku toczy się przed sądem, a akt poświadczenia sporządzany jest przez notariusza w kancelarii notarialnej, co pozwala uniknąć żmudnego postępowania sądowego.

Podczas trwania postępowań sądowych o stwierdzenie nabycia spadku nie ma możliwości sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Stwierdzenie nabycia spadku przez sąd ma większą moc dowodową niż notarialny akt poświadczenia dziedziczenia – zgodnie z art. 1025 § 3 Kodeksu cywilnego, nie można powoływać się na akt poświadczenia dziedziczenia przeciwko postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku.

Natomiast europejskie poświadczenie spadkowe jest sporządzane również przez notariusza, na potrzeby użycia za granicą dokumentu potwierdzającego spadkobranie, w przypadku dziedziczenia majątku znajdującego się poza Polską, a w Unii Europejskiej (oprócz Danii i Irlandii).

Wszystkie te dokumenty rejestrowane są w Rejestrze Spadkowym. Dla zdecydowanej większości zainteresowanych uzyskaniem potwierdzenia nabycia spadku, akt poświadczenia dziedziczenia jest najlepszym rozwiązaniem, ponieważ procedura sporządzenia notarialnego poświadczenia dziedziczenia jest szybsza i tańsza w porównaniu do postępowań sądowych.

Kiedy można sporządzić notarialne poświadczenie dziedziczenia?

Możliwość sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia pojawiła się po zmianie ustawy Prawo o notariacie z dnia 24 sierpnia 2007 roku. Notarialnie poświadczyć dziedziczenie można jedynie po osobach zmarłych po 1 lipca 1984 roku.

Akt poświadczenia dziedziczenia może dotyczyć spadkobierców dziedziczących na podstawie ustawy (dziedziczenie ustawowe) lub jednego z trzech rodzajów testamentów:

• testamentu holograficznego (testamentu własnoręcznego sporządzonego zgodnie z art. 949 Kodeksu cywilnego)
• testamentu notarialnego (sporządzonego w formie aktu notarialnego)
• testamentu allograficznego (sporządzonego ustnie w obecności dwóch świadków i wójta lub burmistrza, prezydenta miasta, starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego, zgodnie z art. 951 Kodeksu cywilnego).

Dopuszczalne jest też sporządzenie tak zwanego piętrowego poświadczenia dziedziczenia. Gdy po śmierci spadkodawcy okazuje się, że jednym ze spadkobierców jest osoba zmarła, notariusz dokonuje poświadczenia dziedziczenia w obecności spadkobierców ustawowych lub testamentowych, występujących w miejsce zmarłego spadkobiercy, którzy legitymują się prawomocnym postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia.

Zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego (art. 1026 Kodeksu cywilnego), poświadczenie dziedziczenia można sporządzić dopiero po upływie sześciu miesięcy od śmieci spadkodawcy. Uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia jest możliwe również przed upływem tego terminu, jeżeli wszyscy znani spadkobiercy złożyli oświadczenia o przyjęciu spadku lub odrzuceniu spadku.

Kiedy notariusz odmówi sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia?

Odmowa dokonania czynności przez notariusza powinna zostać stwierdzona w formie protokołu. Aktem poświadczenia dziedziczenia nie można potwierdzić nabycia spadku na podstawie testamentów szczególnych, czyli:

• testamentu ustnego (sporządzonego na podstawie art. 952 Kodeksu cywilnego),
• testamentu podróżnego (sporządzonego na podstawie art. 953 Kodeksu cywilnego)
• testamentu wojskowego (sporządzonego na podstawie art. 954 Kodeksu cywilnego)

Jak omówiliśmy to już dotychczas, notariusz odmówi sporządzenie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia po osobie zmarłej przed dniem 1 lipca 1984 roku.

Oprócz tego notariusz odmówi sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jeżeli w stosunku do spadku został już wcześniej sporządzony akt poświadczenia dziedziczenia lub zostało wydane postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku, a także jeśli w toku sporządzenia protokołu dziedziczenia okaże się, że przy jego sporządzeniu nie były obecne wszystkie osoby, które mogą wchodzić w rachubę jako spadkobiercy danego spadkodawcy, na mocy ustawy bądź testamentu, lub też zapisobiercy windykacyjni, bądź też że istnieją lub istniały testamenty, które nie zostały otwarte lub ogłoszone.

Notariusz odmówi sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia również w przypadku braku jurysdykcji krajowej, czyli gdy stwierdzi, że jako organ polski nie możne potwierdzić dziedziczenia.

Kto może ubiegać się o sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia?

Art. 95aa Prawa o notariacie określa, że uprawnione do ubiegania się o notarialne poświadczenie dziedziczenia są osoby zainteresowane – czyli osoby, które mogą wchodzić w krąg spadkobierców ustawowych i testamentowych, oraz osoby, na których rzecz spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne.

W przypadku dziedziczenia ustawowego, uprawnieni do domagania się notarialnego poświadczenia dziedziczenia są jedynie ci spadkobiercy ustawowi, którzy w konkretnej sytuacji po śmierci spadkodawcy są powołani do dziedziczenia na podstawie ustawy, a nie cały potencjalny krąg spadkobierców ustawowych.

O uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia nie mogą ubiegać się osoby, na rzecz których spadkodawca ustanowił zapis zwykły, które odrzuciły spadek lub zapis windykacyjny oraz osoby uznane za niegodne dziedziczenia.

Co jeśli spadkobiercą jest dziecko?

Małoletnich spadkobierców ustawowych lub testamentowych lub małoletnich zapisobierców windykacyjnych w toku procedury sporządzenia notarialnego poświadczenia dziedziczenia mogą zastępować ich przedstawiciele ustawowi, a więc zgodnie z art. 98 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego – rodzice dziecka. Gdy władzę rodzicielską nad małoletnim sprawuje oboje rodziców, każdy z nich może samodzielnie działać w jego imieniu. Każdemu z rodziców przysługuje więc uprawnienie do wnioskowania przed notariuszem o sporządzenie poświadczenia dziedziczenia, oraz składania oświadczeń do protokołu.

Rodzice nie będą mogli reprezentować dziecka w dążeniu do notarialnego poświadczenia dziedziczenia, jeśli interesy między dziećmi oraz rodzicami będą sprzeczne. Sytuacja taka może mieć miejsce na przykład jeśli rodzic podważa ważność testamentu sporządzonego na rzecz dziecka, aby uzyskać korzyści dla siebie. Gdy ze względu na sprzeczność interesów małoletni nie może być reprezentowany przez żadnego z rodziców, sąd opiekuńczy powinien ustanowić kuratora, któremu będzie przysługiwało prawo do reprezentowania dziecka, na podstawie art. 99 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zdecydowanej większości zainteresowanych w sprawie notarialnego poświadczenia dziedziczenia rodziców i dzieci nie dzieli kolizja interesów, a więc rodzicom przysługuje uprawnienie do reprezentowania dziecka.

Procedura sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia

Protokół dziedziczenia

Procedurę sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia rozpoczyna spisanie protokołu dziedziczenia, które wiąże się z koniecznością obecności osób zainteresowanych osobiście i jednocześnie. Każda z osób uczestniczących w tej czynności musi uczestniczyć w niej osobiście – nie ma możliwości zastępowania kogokolwiek przez pełnomocnika (nawet jeżeli pełnomocnictwo zostało udzielone w formie aktu notarialnego).

Przy sporządzeniu protokołu dziedziczenia małoletni oraz ubezwłasnowolnieni mogą być reprezentowani przez przedstawicieli ustawowych. Jeżeli spadkodawca sporządził kilka testamentów i powołał na spadkobierców różne osoby, przy sporządzaniu aktu poświadczenia dziedziczenia powinni być obecni spadkobiercy powołani do dziedziczenia we wszystkich testamentach, nawet jeśli zostały one odwołane.

Przy poświadczeniu dziedziczenia na podstawie testamentu, wymaga się również obecności spadkobierców ustawowych, którzy zostaliby powołani do dziedziczenia z ustawy, gdyby spadkodawca nie sporządził testamentu.

Podczas sporządzania aktu poświadczenia dziedziczenia nie muszą być obecni zapisobiercy zwykli, osoby, które odrzuciły spadek lub zapis windykacyjny oraz osoby uznane za niegodne dziedziczenia.

Projekt protokołu dziedziczenia

Na wniosek osoby zainteresowanej notariusz może również sporządzić projekt protokołu dziedziczenia. Możliwość ta pozwala obejść obowiązek obecności osób zainteresowanych jednocześnie przy sporządzeniu protokołu dziedziczenia. Przy spisaniu projektu protokołu musi być obecna jedynie osoba, która wnioskuje o spisanie projektu.

W projekcie powinny zostać zawarte wszystkie oświadczenia i informacje, które muszą znaleźć się we właściwym protokole dziedziczenia. Po spisaniu projektu protokołu wszyscy spadkobiercy i zapisobiercy windykacyjni spadkodawcy powinni potwierdzić przed notariuszem dane zamieszczone w projekcie i wyrazić zgodę na sporządzenie protokołu dziedziczenia zgodnie z projektem.

Gdy wszyscy potwierdzą dane zawarte w projekcie i wyrażą zgodę na spisanie protokołu, notariusz sporządzi protokół dziedziczenia w obecności co najmniej jednej osoby zainteresowanej i załączy do niego projekt protokołu wraz z protokołami zawierającymi potwierdzenia danych i zgody na sporządzenie protokołu pozostałych osób zainteresowanych.

Co powinno znaleźć się w protokole dziedziczenia?

Osoby ubiegające się o uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia powinny złożyć stosowne oświadczenia przed notariuszem. Jest to niezbędne do określenie kręgu spadkobierców i składu spadku. W protokole dziedziczenia należy ujawnić wszystkie okoliczności i informacje zgodnie z prawdą. Art. 233 § 1 Kodeksu karnego przewiduje, że za składanie fałszywych oświadczeń grozi kara pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat. Notariusz powinien pouczyć o tym wszystkie osoby biorące udział w czynności i zawrzeć w protokole wzmiankę o pouczeniu.

W pierwszej kolejności osoby stawające przed notariuszem powinny zgodnie zażądać sporządzenia poświadczenia dziedziczenia oraz podać dane dotyczące spadkodawcy – imię i nazwisko, imiona rodziców, numer PESEL spadkodawcy, datę i miejsce urodzenia (zwłaszcza jeśli numer PESEL spadkodawcy nie jest znany lub spadkodawca go nie posiadał), datę zgonu, miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci i obywatelstwo zmarłego. Oprócz tego, ubiegający się o uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia powinni oświadczyć, że w odniesieniu do spadku nie zostało już wydane postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku i nie toczy się postępowanie w tym przedmiocie, oraz że nie został sporządzony inny akt poświadczenia dziedziczenia.

Kto dziedziczy po spadkodawcy?

Składając oświadczenie przed notariuszem trzeba wskazać, czy oprócz stawających istnieją inne osoby, które również mogłyby dziedziczyć po zmarłym, a nawet wyłączyć od dziedziczenia osoby ubiegające się o potwierdzenie nabycia spadku przed notariuszem (na przykład – w kancelarii notarialnej stawiły się wnuki zmarłego, ale przy życiu pozostaje syn zmarłego, które nie utrzymuje kontaktów z rodziną i nie stawił się w kancelarii notarialnej w dniu spisywania protokołu).

Należy również poinformować notariusza, czy zmarły sporządził testament, a jeśli tak należy przedłożyć notariuszowi testament spadkodawcy. Notariuszowi przysługuje uprawnienie do dokonywania otwarcia i ogłoszenia testamentów na podstawie art. 95d Prawa o notariacie oraz art. 650 Kodeksu postępowania cywilnego. Może to być czynność dodatkowa, dokonywana w ramach przygotowania do sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, jak również może być to czynność samoistna, bez następczego dokonywania poświadczenia.

Powinno się również poinformować notariusza, czy były składane oświadczenia o przyjęciu lub odrzuceniu spadku lub zapisu windykacyjnego. Jeżeli nie złożono takich oświadczeń, a od dnia otwarcia spadku nie minęło sześć miesięcy, w protokole należy zamieścić oświadczenia spadkobierców o prostym przyjęciu spadku lub przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza albo o odrzuceniu spadku, a także oświadczenia zapisobierców windykacyjnych co do przyjęcia albo odrzucenia zapisu windykacyjnego. Jeżeli te oświadczenia były złożone już wcześniej, w protokole zawiera się wzmiankę o dacie, miejscu i treści złożonych oświadczeń. Należy również poinformować notariusza, czy zostało wydane orzeczenie dotyczące niegodności spadkobiercy lub osoby, na rzecz której został uczyniony zapis windykacyjny. Jeżeli ze spadkodawcą były zawarte umowy dotyczące zrzeczenia się dziedziczenia po nim, należy przedłożyć wypis aktów notarialnych, zawierających te umowy.

Szczególne elementy spadku

Jeżeli w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne, trzeba poinformować o tym notariusza i wskazać który spośród spadkobierców powołanych do spadku z ustawy odpowiada warunkom przewidzianym do dziedziczenia gospodarstwa rolnego. Jeżeli w kręgu osób zainteresowanych znajduje się cudzoziemiec (w rozumieniu ustawy o nabywaniu nieruchomości przez cudzoziemców), w protokole należy zawrzeć oświadczenie, czy w skład spadku wchodzą własność lub wieczyste użytkowanie nieruchomości położonych na terytorium Rzeczpospolitej Polskiej lub udziały, akcje lub ogół praw i obowiązków w spółce handlowej będącej właścicielem lub wieczystym użytkownikiem nieruchomości położonych na terytorium RP, o ile nie zostało ono złożone już podczas wcześniejszych czynności. Należy również poinformować czy w skład spadku wchodzi przedsiębiorstwo objęte zarządem sukcesyjnym.

Jakie dokumenty są potrzebne do sporządzenia protokołu dziedziczenia?

Do protokołu należy dołączyć wymagane dokumenty potwierdzające fakty zawarte w protokole. Załącza się przede wszystkim odpis aktu zgonu spadkodawcy oraz odpisu aktów stanu cywilnego osób dziedziczących na podstawie ustawy lub testamentu – skrócone odpisy aktów urodzenia oraz skrócone odpisy aktów małżeństwa w przypadku małżonka spadkodawcy i zamężnych dzieci, które zmieniły nazwisko po zawarciu małżeństwa. W niektórych sytuacjach może być konieczne dołączenie odpisów zupełnych stanu cywilnego osób powołanych do spadku. Dołącza się również inne dokumenty, które mogą mieć wpływ na ustalenie praw do spadku, na przykład odpis prawomocnego wyroku sądu uznającego spadkobiercę lub zapisobiercę windykacyjnego za niegodnego dziedziczenia lub wypis protokołu zawierającego oświadczenie o przyjęciu spadku bądź odrzuceniu spadku.

Sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia

Po spisaniu protokołu notariusz sporządza akt poświadczenia dziedziczenia, pod warunkiem, że nie ma wątpliwości co do istnienia jurysdykcji krajowej, treści właściwego prawa obcego, osoby spadkobiercy i wysokości udziałów w spadku, a w przypadku, gdy spadkodawca uczynił zapis windykacyjny, także co do osoby, na której rzecz spadkodawca uczynił zapis, i przedmiotu zapisu. Na protokole dziedziczenia zamieszcza się wtedy adnotację o sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia.

Jeżeli w skład spadku wchodziła nieruchomość, notariusz po dokonaniu poświadczenia dziedziczenia ma obowiązek zawiadomić sąd właściwy do prowadzenia księgi wieczystej dla danej nieruchomości o zmianie właściciela nieruchomości. Na podstawie otrzymanego zawiadomienia sąd wieczystoksięgowy z urzędu dokona wpisu ostrzeżenia, że stan prawny nieruchomości ujawniony w księdze wieczystej stał się niezgodny z rzeczywistym stanem prawnym. Natomiast spadkobierca powinien złożyć do właściwego sądu wieczystoksięgowego wniosek o wpis właściciela w księgę wieczystą wraz z wypisem aktu poświadczenia dziedziczenia. Dopiero na tej podstawie sąd prowadzący księgę wieczystą danej nieruchomości dokona ujawnienia prawa własności spadkobiercy w miejsce spadkodawcy w dziale II księgi wieczystej.

Co znajduje się w akcie poświadczenia dziedziczenia?

W treści aktu poświadczenia dziedziczenia notariusz wskaże dzień, miesiąc i rok oraz miejsce sporządzenia aktu poświadczenia, swoje imię i nazwisko oraz siedzibę kancelarii notarialnej, a jeżeli akt sporządziła osoba wyznaczona do zastępstwa notariusza lub upoważniona do dokonywania czynności notarialnych – imię i nazwisko tej osoby. Notarialne poświadczenie dziedziczenia dokładnie określa również osobę spadkodawcy – jego imię i nazwisko, numer PESEL oraz imiona jego rodziców, a także datę i miejsce zgonu lub znalezienia zwłok oraz miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. Następnie wskazuje się spadkobierców danego spadkodawcy poprzez podanie imion, nazwisk, imion rodziców oraz dat i miejsca urodzenia osób fizycznych, a w przypadku osób prawnych – ich nazw i siedzib, można również wskazać REGON lub numer KRS.

W akcie poświadczenia dziedziczenia koniecznie musi się znaleźć również informacja o tytule powołania do spadku – notariusz musi określić, czy następuje to na podstawie ustawy (dziedziczenie ustawowe), czy na podstawie testamentu (dziedziczenie testamentowe), a jeśli tak, trzeba wskazać formę, w jakiej został sporządzony testament. Przytacza się również protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu. Oprócz tego notariusz podaje wysokość udziałów w spadku poszczególnych spadkobierców. Gdy w skład spadku wchodzi nieruchomość, należy podać numer jej księgi wieczystej. Jeżeli w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne podlegające dziedziczeniu na podstawie ustawy – należy wskazać spadkobierców je dziedziczących oraz ich udziały w gospodarstwie.

Jeżeli spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne, notariusz umieści w poświadczeniu dziedziczenia informację o zapisobiercach, chyba że nie chcą oni lub nie mogą być zapisobiercami, albo gdy zapisy windykacyjne okazały się bezskuteczne (czyli gdy w momencie śmieci spadkodawcy przedmiot zapisu windykacyjnego nie należał do spadkodawcy albo spadkodawca był zobowiązany do jego zbycia, na przykład na mocy umowy sprzedaży). Na końcu aktu poświadczenia dziedziczenia znajduje się podpis notariusza oraz adnotacja o dokonaniu rejestracji poświadczenia dziedziczenia w Rejestrze Spadkowym.

Rejestr Spadkowy

Rejestr Spadkowy służy do ułatwienia weryfikacji, czy w przypadku spadku po danej osobie zostało potwierdzone już jego nabycie w odpowiedniej procedurze. Zamieszcza się w nim informacje dotyczące istnienia aktów poświadczenia dziedziczenia (sporządzonych po 01.03.2009 r.), postanowień sądów o stwierdzeniu nabycia spadku (co do postępowań wszczętych po dniu 8.09.2016 r.) oraz europejskich poświadczeń spadkowych (wydanych w Polsce po 08.09.2016 r.).

Notariusz ma obowiązek niezwłocznie po sporządzeniu poświadczenia dziedziczenia dokonać wpisu tego aktu do Rejestru Spadkowego. Dokonuje tego poprzez wprowadzenie danych wynikających z aktu poświadczenia do systemu teleinformatycznego i opatrzenie ich kwalifikowanym podpisem elektronicznym. W Rejestrze Spadkowym nie umieszcza się treści aktu poświadczenia dziedziczenia, informacji o spadkobiercach i zapisobiercach windykacyjnych. We wpisie powinny zostać zawarte tylko data i miejsce sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia, imię i nazwisko notariusza oraz siedzibę jego kancelarii (jeżeli akt poświadczenia sporządziła osoba zastępująca notariusza – również jej imię i nazwisko), imię i nazwisko, imiona rodziców oraz numer PESEL spadkodawcy (jeżeli numer PESEL nie jest znany lub spadkodawca go nie posiadał zamieszcza się datę i miejsce jego urodzenia) oraz datę i miejsca zgonu albo znalezienia zwłok spadkodawcy oraz miejsce zwykłego pobytu w chwili śmierci. Rejestr zawiera też numer wpisu oraz datę, godzinę i minutę jego dokonania.

Zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia ma skutki prawomocnego postanowienia sądu wydanego w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku po śmierci spadkodawcy. Uzyskanie poświadczenia dziedziczenia powoduje powstanie domniemania prawnego, że osoba, która ma poświadczenie dziedziczenia, jest spadkobiercą. Domniemanie to może być obalone tylko w drodze postępowania sądowego o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia.

Ile kosztuje procedura sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia?

Na opłatę za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia składa się wynagrodzenie dla notariusza, określane na podstawie rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 roku w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej. Zgodnie z § 10a rozporządzenia maksymalne stawki wynoszą:

• 100 zł:
  • za sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia na podstawie testamentu z zapisem windykacyjnym
  • za sporządzenie protokołu dziedziczenia
  • za sporządzenie projektu protokołu dziedziczenia
• 50 zł:
  • za sporządzenie aktu poświadczenia dziedziczenia na mocy ustawy bądź testamentu, uzupełniającego aktu poświadczenia dziedziczenia w zakresie spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne
  • za sporządzenie protokołu obejmującego oświadczenie o wyrażeniu zgody na spisanie protokołu dziedziczenia zgodnie z jego projektem
  • za sporządzenie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu
• 30 zł – za sporządzenie zaświadczenia o powołaniu wykonawcy testamentu.

Całkowite koszty związane ze sporządzeniem ww. dokumentów będą uzależnione od liczby wypisów aktów notarialnych oraz ich długości (6 zł za każdą stronę). Wynagrodzenie notariusza jest powiększone o podatek VAT.

Ponadto należy uiścić opłatę w wysokości 5 zł za wpis do Rejestru Spadkowego (co wynika z Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości w sprawie sposoby uiszczania i wysokości opłat za wpisy dokonywane w Rejestrze Spadkowym przez notariusza albo sąd z dnia 7.09.2016 r.).

Akt poświadczenia dziedziczenia a podatek od spadku

Po zarejestrowaniu aktu poświadczenia dziedziczenia w Rejestrze Spadkowym powstaje obowiązek zapłaty podatku od nabytego spadku do urzędu skarbowego, niezależnie od tego, czy spadek nabyto na mocy ustawy, czy testamentu spadkodawcy. Opodatkowaniu nie podlega nabycie poprzez spadkobiercę lub zapisobiercę majątku nieprzekraczającego czystej wartości kwoty wolnej, czyli:

• 36 120 zł w przypadku małżonka spadkodawcy, wstępnych, zstępnych, pasierbów, ojczyma, macochy, rodzeństwa, teściów, zięcia i synowej (I grupa podatkowa),
• 27 090 zł dla zstępnych rodzeństwa, rodzeństwa rodziców, zstępnych i małżonków pasierbów, małżonków rodzeństwa i rodzeństwa małżonków, małżonków rodzeństwa małżonków oraz małżonków innych zstępnych (II grupa podatkowa),
• 5 733 zł dla osób pozostałych osób, które nabyły majątek ze spadku (III grupa podatkowa).

Najbliższa rodzina zmarłego może skorzystać ze zwolnienia od podatku. Uprawnieni do tego są: małżonek, zstępni, wstępni, pasierbi, rodzeństwo oraz ojczym i macocha zmarłego. Aby skorzystać ze zwolnienia należy dokonać zgłoszenia otrzymania spadku na urzędowym formularzu do naczelnika właściwego urzędu skarbowego w ciągu sześciu miesięcy od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia (albo uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego nabycie spadku, albo wydania europejskiego poświadczenia spadkowego). Jeżeli jednak osoba uprawniona do zwolnienia od podatku dowiedziała się o otrzymaniu spadku po upływie sześciu miesięcy od powstania obowiązku podatkowego, zachowa zwolnienie od podatku, pod warunkiem, że zgłosi nabycie spadku w ciągu sześciu miesięcy od otrzymania informacji do naczelnika właściwego urzędu skarbowego.

Akt uzupełniający

Notariusz może sporządzić uzupełniający akt poświadczenia dziedziczenia jedynie jeśli w akcie poświadczenia dziedziczenia nie wskazano spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne lub zapisobierców windykacyjnych. Swoim zakresem akt poświadczenia dziedziczenia obejmuje zarówno dziedziczenie ustawowe, jak i testamentowe, z wyłączeniem testamentu szczególnego, co wymaga zgody wszystkich zainteresowanych, aby mógł być wydany. Uzupełniający akt poświadczenia dziedziczenia sporządza się w procedurze takiej, jaka dotyczy właściwego aktu poświadczenia dziedziczenia. Wiąże się to z koniecznością sporządzenia protokołu dziedziczenia, w którym powinny zostać zawarte oświadczenia dotyczące wcześniej nieznanych okoliczności, spełniających przesłanki dopuszczające sporządzenie aktu uzupełniającego. Natomiast na akcie poświadczenia dziedziczenia i protokole dziedziczenia notariusz musi umieścić adnotację o sporządzeniu aktu uzupełniającego.

Czy akt poświadczenia dziedziczenia może być uchylony?

Możliwość uchylenia i wykreślenia z rejestru aktu poświadczenia dziedziczenia uregulowana jest w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego. W przypadku uchylenia aktu poświadczenia dziedziczenia następuje wykreślenie aktu poświadczenia z Rejestru Spadkowego. Zgodnie z art. 669[1] Kodeksu postępowania cywilnego, sąd spadku może uchylić zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli w odniesieniu do tego samego spadku zostało wydane postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. W przypadku zarejestrowania dwóch lub więcej aktów poświadczenia dziedziczenia w odniesieniu do tego samego spadku, na wniosek osoby zainteresowanej sąd uchyli wszystkie akty poświadczenia i wyda postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku. Coraz więcej ludzi decyduje się na akt poświadczenia dziedziczenia jako szybszą i tańszą alternatywę dla żmudnych procedur sądowych.

Sąd z mocy prawa obowiązany jest z urzędu uchylić akt poświadczenia dziedziczenia, jeżeli dotyczył on nabycia spadku po osobie uznanej za zmarłą lub której zgon został stwierdzony postanowieniem sądu, a postanowienie to lub postanowienie w przedmiocie uznania tej osoby za zmarłą zostało uchylone. Postępowanie o uchylenie aktu poświadczenia dziedziczenia może być również wszczęte na wniosek każdego zainteresowanego, zgodnie z art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego. Ponadto, w razie uchylenia się od skutków prawnych oświadczenia o przyjęciu spadku zmianie uległ krąg osób, co do których zostało zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia, sąd po przeprowadzeniu rozprawy z urzędu uchyli akt poświadczenia dziedziczenia i orzeknie w tym przedmiocie.