Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 25 lipca 2026Alimenty na dziecko
Alimenty na dzieci to najczęstszy w praktyce rodzaj alimentów. Rodzice mają obowiązek płacenia alimentów na dziecko, które nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać - niezależnie od tego, czy pozostają w związku, czy żyją osobno. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:
- czym są alimenty na dziecko i co obejmują?
- do kiedy płaci się alimenty na dziecko?
- ile wynoszą alimenty i od czego zależy ich wysokość?
- jak napisać pozew o alimenty i do jakiego sądu go złożyć?
- czym jest zabezpieczenie alimentów?
- co grozi za niepłacenie alimentów?
Ten artykuł dotyczy wyłącznie alimentów na dzieci. O pozostałych rodzajach obowiązku alimentacyjnego - alimentach na małżonka po rozwodzie, na rodziców czy na rodzeństwo - piszę szerzej w osobnym artykule: alimenty.
Czym są alimenty na dziecko?
Alimenty na dzieci to środki ich utrzymania lub wychowania, dostarczane przez rodziców w celu zaspokojenia potrzeb dziecka - zarówno tych fizjologicznych (jak np. głód), jak również tych duchowych (jak np. edukacja, samorozwój).
Formy alimentów na dziecko
Alimenty mogą być realizowane w trzech formach:
- pieniężnej (poprzez przekazywanie na dziecko określonej sumy pieniężnej)
- rzeczowej (poprzez zapewnienie dziecku mieszkania, leczenia, finansowania kosztów edukacji)
- mieszanej (poprzez połączenie formy pieniężnej i rzeczowej, a w związku z tym przekazywanie na rzecz dziecka pewnej sumy pieniężnej, a w pozostałym zakresie zapewnianie dziecku zaspokojenia jego potrzeb - np. poprzez kupowanie ubrań/podręczników/przyborów szkolnych).
Kto ma obowiązek płacenia alimentów na dzieci?
Obowiązek alimentacyjny wobec dziecka spoczywa przede wszystkim na jego rodzicach. To oni dostarczają dziecku środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Wynika to z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 128 i art. 133).
Dopiero gdy rodzice nie żyją albo nie są w stanie sprostać temu obowiązkowi, alimenty mogą obciążać dalszych krewnych dziecka - w praktyce najczęściej dziadków.
W przypadku rodziców nie ma wątpliwości, że chodzi o rodziców wpisanych w akcie urodzenia dziecka.
Mogą to być rodzice biologiczni, ale także rodzice adopcyjni w przypadku, gdy dochodzi do adopcji całkowitej (w ramach tej adopcji wszelkie dane o poprzednich rodzicach adoptowanego zostają zatarte, a w ich miejsce wpisywane są dane rodziców adoptujących dziecko) albo do adopcji pełnej w przypadku zgłoszenia takiego wniosku.
Zdarzają się także przypadki, gdy ojcostwo dziecka jest nieprawidłowo ustalone - w takim przypadku do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka jest zobowiązany mężczyzna wpisany w akcie urodzenia jako jego ojciec, mimo że dziecko nie pochodzi od niego.
Obowiązku alimentacyjnego w zasadzie nic nie wyłącza. Każdy rodzic zobowiązany do alimentacji musi więc ponosić koszty utrzymania dziecka i jego wychowania.
Alimenty na dzieci są zasądzane nawet od bezrobotnych, którzy nie mają własnych źródeł dochodu. Dla sądu kluczowe w sprawach alimentacyjnych jest bowiem dobro dziecka.
Na jaki okres zasądza się alimenty na dzieci?
Punktem wyjścia jest art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Rodzice muszą utrzymywać dziecko, które nie jest jeszcze w stanie samodzielnie się utrzymać.
Wyjątkiem jest sytuacja, w której dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów utrzymania dziecka i jego wychowania.
Jeżeli więc dziecko dysponuje własnym majątkiem przynoszącym dochód, alimenty nie będą mu potrzebne. W praktyce jednak przypadków takich jest jak na lekarstwo.
W prawie rodzinnym obowiązuje przy tym zasada równej stopy życiowej - dziecko ma prawo żyć na poziomie zbliżonym do poziomu życia swoich rodziców, niezależnie od tego, czy rodzice mieszkają razem, czy osobno.
Jeżeli więc mama dziecka utrzymuje się z pensji na poziomie najniższego wynagrodzenia krajowego, a tata dziecka zarabia kwoty rzędu kilkunastu tysięcy złotych miesięcznie, mama będzie uprawniona do dochodzenia od taty alimentów wyższych po to, żeby standard życia dziecka przebywającego u niej był zbliżony do standardu życia u taty.
Alimenty po ukończeniu przez dziecko 18 lat
Obowiązek alimentacyjny nie kończy się automatycznie z chwilą osiemnastych urodzin dziecka. Przepisy nie przewidują, że rodzice są zobowiązani do utrzymywania dziecka małoletniego (mimo że w praktyce zazwyczaj tak jest), lecz ogólnie dziecka, które nie ma możliwości samodzielnego utrzymania. Dorosłe dziecko, które pozostaje na utrzymaniu rodziców i kontynuuje naukę, wciąż może więc liczyć na alimenty.
Najczęściej alimenty na dziecko w takiej sytuacji mają prowadzić do zapewnienia dziecku wykształcenia.
W jednym ze swoich orzeczeń Sąd Najwyższy przyjął, że: "Jeżeli dorosłe dziecko ma wyuczony zawód i możliwość pracy oraz chce dalej kontynuować naukę, rodzice obowiązani są łożyć na jego utrzymanie w miarę swoich materialnych możliwości" (Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 grudnia 1998 r., I CKN 1104/98).
Kiedy alimenty na dziecko wygasają lub są uchylane?
Przepisy nie wskazują sztywnej granicy wieku, do której płaci się alimenty na dzieci. Obowiązek alimentacyjny trwa aż do chwili, gdy dziecko będzie w stanie samodzielnie się utrzymać.
Na długość trwania obowiązku alimentacyjnego wpływać może np. choroba albo proces zdobywania wykształcenia, podczas którego dziecko nie ma możliwości samodzielnego utrzymania.
Obowiązek ten nie jest jednak bezwzględny - jeśli dziecko lekceważy studia, zaniedbuje naukę i realnie nie poświęca czasu na zdobywanie wykształcenia, nie można mówić o sytuacji braku możliwości zarabiania.
Podobnie przyjmuje się, że jeżeli dziecko studiuje zaocznie, również ma możliwość samodzielnego utrzymania się. Każdy przypadek będzie jednak indywidualnie oceniany przez sąd.
W przypadku, gdy nie ma już podstaw do płacenia alimentów (np. gdy dziecko zdobyło już wykształcenie i zatrudnienie), sąd, który je zasądził, uchyli obowiązek alimentacyjny wobec zobowiązanego rodzica.
Do uchylenia dojdzie także wtedy, gdy sąd uzna, że płacenie alimentów nadmiernie obciąża zobowiązanego rodzica, do tego stopnia, że nie jest on w stanie realizować potrzeb własnych.
Rodzice mogą też uchylić się od alimentów względem dorosłego dziecka, jeżeli nie dokłada ono starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się albo gdy żądanie alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego (art. 133 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Na pewno jednak obowiązek alimentacyjny zakończy się z chwilą śmierci rodzica, który miał płacić alimenty. Obowiązek alimentacyjny nie jest dziedziczny i nie przechodzi na spadkobierców zmarłego rodzica.
Rodzaje alimentów na dzieci
Alimenty dobrowolne (porozumienie rodziców) i przymusowe (dochodzone sądownie)
Rodzice mogą zawrzeć pomiędzy sobą porozumienie dotyczące sposobu wykonywania obowiązku alimentacyjnego oraz wysokości alimentów. Porozumienie to będzie miało znaczenie w szczególności w sprawach rozwodowych, w których sąd jest zmuszony orzec o alimentach.
Jeżeli porozumienie będzie zgodne z dobrem dziecka, a kwota przekazywanych alimentów będzie pozwalała na zaspokojenie potrzeb dziecka, sąd uwzględni porozumienie i nie będzie nakładał obowiązku alimentacyjnego w innej wysokości. Pamiętać jednak należy, że zgodnie z art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, porozumienie to musi mieć formę pisemną, a zatem muszą się na nim znaleźć własnoręczne podpisy obu rodziców.
Najczęściej jednak rodzice nie są zgodni co do kwoty alimentów, które powinny zostać przekazane na dziecko.
Z praktyki wynika, że w ocenie jednego z rodziców żądane alimenty zazwyczaj są za wysokie bądź pojawia się obawa, że przekazywane pieniądze będą przeznaczone na zaspokojenie potrzeb drugiego z rodziców, a nie dziecka.
W takich przypadkach rodzice raczej nie będą w stanie zgodnie zawrzeć porozumienia, w związku z czym alimentów trzeba będzie dochodzić na drodze sądowej.
Pismem inicjującym postępowanie będzie pozew o alimenty złożony w imieniu dziecka przez jednego z jego rodziców przeciwko drugiemu rodzicowi.
Nie będzie on jednak potrzebny w przypadku, gdy sąd orzeka o alimentach w ramach sprawy rozwodowej. W wyroku rozwodowym sąd ma obowiązek orzec o alimentach jeżeli rodzicom nie udało się w tej kwestii porozumieć.
Alimenty na dziecko nienarodzone
Matka dziecka jeszcze przed jego urodzeniem może żądać od mężczyzny, który nie jest jej mężem, sumy pieniężnej na koszty swojego utrzymania przez trzy miesiące w okresie porodu oraz na koszty utrzymania dziecka przez pierwsze trzy miesiące po jego urodzeniu (art. 142 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
W prawie rodzinnym funkcjonuje bowiem generalna zasada, że ojcem dziecka jest mąż matki. Jeżeli matka dziecka nie ma męża, ojcostwo powinno zostać uznane przez ojca dziecka w Urzędzie Stanu Cywilnego bądź na drodze sądowej.
Warunkiem zgłoszenia przez matkę dziecka żądania jest uwiarygodnienie, że dziecko pochodzi od tego mężczyzny, a zatem uprawdopodobnienie wszelkimi dostępnymi środkami, że to właśnie on jest ojcem dziecka, np. poprzez porównanie stanu zaawansowania ciąży z datą fizycznego kontaktu stron. Żądanie należy zgłosić w sądzie w ramach pozwu o alimenty.
Alimenty mimo braku ślubu
Analogicznie jak powyżej ojciec dziecka, który nie jest mężem matki, ma obowiązek pomóc finansowo w opłacaniu wydatków związanych z ciążą i porodem.
Do tej kategorii zalicza się wszystkie wydatki, które stały się potrzebne w związku z ciążą lub porodem i których matka nie poniosłaby, gdyby nie była w ciąży i nie rodziła.
Liczą się przy tym wydatki rzeczywiście poniesione, a nie jedynie planowane.
Matka może żądać od ojca dziecka, który nie jest jej mężem, udziału w kosztach swojego utrzymania przez czas dłuższy niż trzy miesiące oraz pokrycia innych koniecznych wydatków albo szczególnych strat poniesionych w związku z ciążą.
Żądać tego można tylko z ważnych powodów, takie jak na przykład zły stan zdrowia dziecka lub matki albo bardzo trudna sytuacja finansowa matki.
Żądanie przysługuje matce dziecka od ojca, bez względu na to, czy dziecko urodziło się żywe czy martwe.
Roszczenia te ulegają przedawnieniu z upływem trzech lat od dnia porodu (art. 141 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Alimenty na małoletnie dziecko a alimenty na pełnoletnie dziecko
Najczęściej sąd zasądza alimenty na rzecz małoletniego dziecka. Oczywistym jest, że po urodzeniu dziecko nie będzie w stanie utrzymać się samodzielnie, podobnie jak w okresie nauki w szkole i zdobywania wykształcenia.
W przypadku braku porozumienia rodziców co do przekazywanych kwot bądź ich rozwodu, orzeczenie alimentów staje się koniecznością.
Kwestia alimentów na rzecz pełnoletniego dziecka została omówiona we wcześniejszym fragmencie artykułu.
Obowiązek alimentacyjny rodziców zależy od możliwości samodzielnego utrzymania dorosłego dziecka i w praktyce najczęściej dotyczy osób studiujących dziennie.
Od czego zależy wysokość alimentów na dzieci?
Zgodnie z art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: “Zakres świadczeń alimentacyjnych zależy od usprawiedliwionych potrzeb uprawnionego oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego”.
W oparciu o dwie powyższe zmienne sądy ustalają wysokość alimentów w konkretnych sprawach.
Usprawiedliwione potrzeby dziecka
Przez usprawiedliwione potrzeby dziecka należy rozumieć potrzeby, których zaspokojenie zapewni mu prawidłowy rozwój fizyczny i duchowy. Uzasadnione potrzeby dziecka będą się zmieniać z wiekiem i jego rozwojem.
Inne są bowiem potrzeby małoletniego dziecka, które przede wszystkim musi się rozwijać, kształcić i zdobywać wiedzę i umiejętności przydatne do zdobycia zawodu w stosunku do potrzeb osoby dorosłej.
W przypadku małoletniego dziecka do najczęstszych wydatków należy zaliczyć wydatki na:
- wyżywienie
- odzież
- edukację (np. podręczniki, wyprawka szkolna, składki, wycieczki)
- środki higieny osobistej
- leczenie i leki
- rozrywkę (np. wyjścia do kina / teatru / restauracji / na koncerty / zakup sprzętu sportowego)
- transport (paliwo / bilety komunikacyjne)
- wypoczynek (wakacje / ferie / wyjścia z przyjaciółmi)
- utrzymanie domu (opłaty za lokal / opłaty za media / środki czystości).
Jeżeli dziecko ma zwierzęta, wówczas do wydatków należy dodać również koszty utrzymania tych zwierząt.
Tak samo jeżeli dziecko uczęszcza na zajęcia dodatkowe (np. korepetycje czy zajęcia rozwijające jego pasje), koszt tych zajęć należy uwzględnić przy ustalaniu alimentów.
Na tej samej zasadzie należy doliczyć inne - ponadpodstawowe wydatki przeznaczane na dziecko.
Przy ustalaniu alimentów należy pamiętać, że uwzględniane wydatki powinny być ponoszone regularnie.
Wydatki o charakterze jednorazowym nie zostaną uwzględnione przez sąd w kwocie alimentów, ze względu na to, że świadczenie alimentacyjne ma zaspokajać usprawiedliwione potrzeby dziecka, a zatem cechować się powtarzalnością.
Najczęściej wydatki te uwzględnia się w stosunku miesięcznym, w stosunku miesięcznym sąd również zasądza alimenty.
Po ustaleniu, jakie wydatki są ponoszone na dziecko, konieczne jest zsumowanie ich wysokości. W ten sposób będzie wiadomo, ile pieniędzy miesięcznie przeznacza się na sfinansowanie potrzeb pociechy.
Kolejnym krokiem jest ustalenie stosunku procentowego, w jakim każdy z rodziców powinien zaspokajać potrzeby dziecka. Powyższe zależy od możliwości zarobkowych każdego z rodziców, przy czym uwzględnia się także osobiste starania o wychowanie uprawnionego.
W związku z powyższym rodzice nie muszą mieć równych udziałów w finansowaniu potrzeb dziecka, lecz udziały te mogą wynosić np. 60% i 40% czy 70% i 30%.
W związku z rozwojem dziecka i zmianami w zakresie jego potrzeb, zmianie będzie również ulegać kwota konieczna na ich zaspokojenie.
Jeżeli więc prawidłowy rozwój fizyczny dziecka i jego usprawiedliwione potrzeby nie wymagają alimentów w orzeczonej poprzednio wysokości, możliwe jest ich zmniejszenie.
Na tej samej zasadzie, gdy potrzeby dziecka się zwiększą, a przekazywane alimenty nie wystarczają na ich zrealizowanie, możliwe jest podwyższenie alimentów.
Można wystąpić o zmianę wysokości alimentów, gdy w związku z rozpoczęciem nauki ponosi się większe wydatki na podręczniki albo w związku z chorobą dziecka pojawia się konieczność zakupu leków, rehabilitacji, specjalnej diety itp. W jednym i drugim przypadku należy złożyć wniosek do sądu, dołączając dokumenty potwierdzające zmianę sytuacji jako uzasadnienie wniosku.
Możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego do alimentacji
Możliwości zarobkowe i majątkowe zobowiązanego są określane przez pryzmat zarobków i dochodów, jakie rodzic zobowiązany do płacenia alimentów uzyskałby przy pełnym wykorzystaniu swoich sił fizycznych i możliwości intelektualnych.
Nie ma zatem znaczenia, jaki zawód wykonuje zobowiązany i jaki dochód z tego tytułu osiąga, lecz to, jaki zawód mógłby wykonywać i jakie zarobki osiągać.
Przykładowo można wskazać, że możliwości rodzica z wyższym wykształceniem lekarskim i specjalizacją w chirurgii będą oceniane z perspektywy właśnie tego zawodu, nawet jeżeli rodzic w danej chwili pracuje na stanowisku pracownika fizycznego.
Z drugiej strony ani niskie dochody, ani status bezrobotnego nie zwalniają z alimentów na małoletnie dziecko - brak zarobków nie usprawiedliwia uchylania się od tego obowiązku.
Jeżeli jednak w pewnym momencie okaże się, że alimenty na dziecko są za wysokie ze względu na możliwości zarobkowe rodzica, możliwe jest odpowiednie obniżenie alimentów, tak żeby rodzic nie był bez potrzeby za bardzo obciążony.
Można także wystąpić o wyższe alimenty gdy sytuacja finansowa rodzica świadczącego alimenty uległa znaczącej poprawie, np. gdy rodzic ten uzyskuje wyższe dochody.
Możliwości zarobkowe i majątkowe rodzica zobowiązanego określają górną granicę świadczeń alimentacyjnych w tym sensie, że zasądzenie ich w wysokości przekraczającej te możliwości nie jest dopuszczalne.
Z drugiej strony pamiętać należy o wspomnianej już zasadzie równej stopy życiowej. Nie oznacza to, że majętny ojciec dziecka ma obowiązek płacić alimenty na dziecko w wysokości równej jego dochodom, ale że ma zapewnić dziecku standard życia podobny do swojego.
W komentarzach dotyczących prawa rodzinnego przyjmuje się, że: "W przypadku obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci obowiązuje zasada równej stopy życiowej, co oznacza, że jeżeli rodzice mają znaczne możliwości majątkowe i zarobkowe, to powinni zaspokajać potrzeby dzieci nawet na wyższym poziomie niż ich usprawiedliwione potrzeby, tj. na takim poziomie, który pozwoli utrzymać równą stopę życiową rodzica i dziecka. Jedynie w takim wypadku rozmiar możliwości majątkowych i zarobkowych zobowiązanego może doprowadzić do sytuacji, w której uprawnione dziecko będzie uzyskiwało świadczenia alimentacyjne na wyższym poziomie, niż wynikałoby to z ustalonych jego usprawiedliwionych potrzeb" (A. Kawałko, H. Witczak [w:] Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz aktualizowany, red. M. Fras, M. Habdas, LEX/el. 2023, art. 135).
W takim przypadku pojawia się zatem możliwość żądania alimentów w wysokości przekraczającej zakres usprawiedliwionych potrzeb dziecka, celem zapewnienia mu podobnego standardu życia, w jakim żyje jedno z rodziców.
Osobiste starania o wychowanie
Zgodnie z art. 135 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: “Wykonanie obowiązku alimentacyjnego względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie albo wobec osoby niepełnosprawnej może polegać w całości lub w części na osobistych staraniach o utrzymanie lub o wychowanie uprawnionego; w takim wypadku świadczenie alimentacyjne pozostałych zobowiązanych polega na pokrywaniu w całości lub w części kosztów utrzymania lub wychowania uprawnionego”.
Przykładem takich działań jest zajmowanie się przez któregoś z rodziców domem, podczas gdy drugi rodzic zarabia.
Przykładem takich działań będzie także uczenie dzieci czytania przez rodziców, pomaganie im w zdobywaniu nowych umiejętności, odrabianie z nimi zadań domowych, zawożenie na zajęcia dodatkowe.
W takim wypadku rodzic wykonujący te czynności może nawet w całości zostać zwolniony z finansowania utrzymania i wychowania dziecka.
W przypadku małoletniego dziecka zamieszkującego z jednym z rodziców oczywiste jest, że rodzic ten jest obciążony większą ilością codziennych obowiązków związanych z utrzymaniem i wychowaniem dziecka niż rodzic, który kontaktuje się z dzieckiem w wyznaczonych terminach.
Rodzic ten zapewnia bowiem dziecku całodobową opiekę, wyżywienie, pomaga w utrzymaniu higieny, czy zajmuje się nim w czasie choroby.
W związku z tym zakres obowiązku alimentacyjnego rodzica, z którym dziecko nie przebywa na co dzień, powinien być zwiększony w stosunku do obowiązku rodzica, który na co dzień zajmuje się dzieckiem.
Podobnie jednak jak potrzeby dziecka, również zakres sprawowanej nad nim opieki będzie wraz z jego wiekiem ulegał zmniejszeniu.
Nie można też wykluczyć, że jeden z rodziców swój obowiązek alimentacyjny będzie w całości wykonywał poprzez osobiste starania, np. w sytuacji opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem niezdolnym do samodzielnej egzystencji.
W takim przypadku rodzic zajmujący się dzieckiem nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej i pozostawić dziecko samemu sobie. Można więc przyjąć, że osoba taka wypełnia swój obowiązek alimentacyjny w całości poprzez osobiste starania.
Ile wynoszą alimenty na dzieci w 2026 roku?
Przepisy prawa nie określają ani minimalnej, ani maksymalnej kwoty alimentów na dziecko. Wysokość alimentów zależy od indywidualnych okoliczności każdej sprawy - inny jest w każdym przypadku koszt utrzymania dziecka, inne są też możliwości majątkowe i zarobkowe rodzica zobowiązanego do ich płacenia.
W praktyce sądowej najniższe alimenty zasądzane na dziecko wynoszą zwykle kilkaset złotych miesięcznie. Wraz ze wzrostem kosztów utrzymania dziecka kwoty te z roku na rok rosną. W zdecydowanej większości przypadków sądy zasądzają alimenty na dziecko w wysokości 700-2500 złotych miesięcznie.
Tabela z Düsseldorfu, czyli jak alimenty liczą sądy w Niemczech
Nie wszędzie sądy dysponują niczym nieskrępowaną swobodą w zakresie orzekania alimentów. Tytułem ciekawostki warto wskazać, że pewnym ułatwieniem dla oszacowania wysokości alimentów w niemieckim systemie prawnym może być skorzystanie z Tabeli z Düsseldorfu.
Jest to tabela regularnie (najczęściej co roku) aktualizowana przez sędziów wydziałów rodzinnych Wyższych Sądów Krajowych w Düsseldorfie, Kolonii i Hamm, zawierająca informacje dotyczące wysokości alimentów na dziecko.
Przykładowo w 2024 roku przyjmowano w niej, że:
- w grupie wiekowej od 0 do 5 lat minimalne alimenty wynosiły 480 euro miesięcznie
- w grupie wiekowej od 6 do 11 lat minimalne alimenty wynosiły 551 euro miesięcznie
- w grupie wiekowej od 12 do 17 lat minimalne alimenty wynosiły 645 euro miesięcznie
- w grupie wiekowej od 18 lat minimalne alimenty wynosiły 689 euro miesięcznie.
Tabela powstała w celu ujednolicenia orzeczeń sądowych o alimentach.
Tak samo jednak jak w polskim systemie prawnym, również w systemie niemieckim brane są pod uwagę okoliczności konkretnego przypadku, w szczególności możliwości zarobkowe zobowiązanego do płacenia alimentów.
Co nie ma wpływu na wysokość alimentów na dzieci?
Zgodnie z art. 135 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, na zakres świadczeń alimentacyjnych nie wpływają:
- świadczenia z pomocy społecznej lub funduszu alimentacyjnego (o którym mowa w ustawie z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów), które mają zostać zwrócone przez zobowiązanego do alimentacji
- świadczenia, wydatki i inne środki finansowe związane z umieszczeniem dziecka w pieczy zastępczej
- świadczenie wychowawcze (program “Rodzina 800 plus”)
- świadczenia rodzinne (np. świadczenie pielęgnacyjne na niepełnosprawne dziecko)
- rodzicielskie świadczenie uzupełniające (przysługujące matce albo ojcu, którzy wychowali minimum 4 dzieci i nie posiadają wystarczających środków utrzymania, a są już w wieku emerytalnym).
W praktyce jednak otrzymywanie tych świadczeń jest brane pod uwagę przez sądy przy decydowaniu o wysokości alimentów, w tym znaczeniu, że sądy uwzględniają po stronie jednego z rodziców przychód z nich wynikający.
Sądy na pewno nie przejdą obojętnie obok otrzymywanej przez jedno z rodziców comiesięcznie kwoty 2400 zł na trójkę dzieci w ramach programu “Rodzina 800+”.
Kara za niepłacenie alimentów
Jeżeli sąd zasądzi alimenty w określonej wysokości, rodzic zobowiązany do ich płacenia faktycznie powinien wywiązywać się z nałożonego na niego obowiązku, ponieważ w przeciwnym razie grozi mu odpowiedzialność karna.
Przestępstwo niealimentacji (art. 209 Kodeksu karnego)
Odpowiedzialność karną za niepłacenie alimentów przewiduje art. 209 Kodeksu karnego. Rodzicowi, który uchyla się od tego obowiązku i doprowadzi do zaległości odpowiadającej co najmniej trzem świadczeniom okresowym (w praktyce - trzem miesięcznym ratom alimentów), grozi grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.
Jeżeli jednak niealimentujący rodzic nie później niż w ciągu 30 dni od dnia pierwszego przesłuchania w charakterze podejrzanego uiści w całości zaległe alimenty, nie podlega karze (art. 209 § 4 Kodeksu karnego).
Co więcej, jeżeli brak alimentacji doprowadził do narażenia uprawnionego dziecka na brak możliwości zaspokojenia jego podstawowych potrzeb życiowych (takich jak np. wyżywienie, mieszkanie, higiena), kara pozbawienia wolności ulega zwiększeniu do 2 lat.
W takim przypadku sąd odstąpi od wymierzenia kary, jeżeli w tym samym trzydziestodniowym terminie rodzic zapłaci całą zaległość - chyba że wina i społeczna szkodliwość czynu przemawiają przeciwko temu (art. 209 § 5 Kodeksu karnego). Jak zatem można zauważyć, kluczowe w sprawach alimentacyjnych jest zapewnienie dziecku środków do życia.
Ściganie przestępstwa niealimentacji następuje na wniosek pokrzywdzonego (dziecka, w którego imieniu będzie działał drugi rodzic), organu pomocy społecznej lub organu podejmującego działania wobec dłużnika alimentacyjnego.
Jeżeli dziecku przyznano odpowiednie świadczenia rodzinne albo świadczenia pieniężne wypłacane w przypadku bezskuteczności egzekucji alimentów, ściganie przestępstwa niealimentacji będzie odbywało się automatycznie (z urzędu), w związku z czym żaden wniosek nie będzie do tego potrzebny.
Niepłacenie alimentów a władza rodzicielska
Niepłacenie alimentów może być również rozpatrywane z perspektywy prawa rodzinnego. Rodzic zaniedbujący obowiązek alimentacyjny wobec dziecka nadużywa bowiem przysługującej mu wobec dziecka władzy rodzicielskiej, co może prowadzić do jej ograniczenia lub nawet pozbawienia.
Dochodzenie alimentów w sądzie
Pozew o alimenty
Jeżeli rodzice nie osiągną porozumienia co do tego, w jakim zakresie każde z nich będzie finansować potrzeby dziecka, uzyskanie alimentów poprzez zobowiązanie rodzica do comiesięcznego płacenia ich na dziecko możliwe jest tylko na drodze sądowej. W tym celu należy złożyć do sądu pozew o alimenty, ponieważ ten rodzaj spraw jest rozpoznawany w postępowaniu procesowym.
Właściwą formą pisma nie będzie zatem wniosek o alimenty (który jest charakterystyczny dla spraw rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym, jak np. sprawy o zasiedzenie).
W praktyce jednak nawet zatytułowanie pisma wnioskiem o alimenty / podaniem o alimenty i tym podobne nie będzie miało znaczenia dla rozpoznania sprawy przez sąd - jeżeli z pisma będzie wynikało żądanie zasądzenia alimentów o określonej wysokości oraz będzie ono spełniało wymogi pisma procesowego, sąd nada sprawie bieg.
Wniesienie pozwu o alimenty do sądu jest bezpłatne. Rodzic dochodzący alimentów nie ma także obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, co wynika z art. 96 ust. 1 pkt 2 Ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, zgodnie z którym: “Nie mają obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona dochodząca roszczeń alimentacyjnych oraz strona pozwana w sprawie o obniżenie alimentów”.
Na zasadzie art. 2 ust. 1 pkt 1 Ustawy z dnia 16 listopada 2006 roku o opłacie skarbowej w sprawach o alimenty nie ma także obowiązku ponoszenia opłaty skarbowej. Rodzic decydujący się na wytoczenie powództwa o alimenty nie będzie zatem musiał nawet ponieść kosztów opłaty od pełnomocnictwa w wysokości 17 zł w przypadku, gdy będzie działał w sprawie z pomocą pełnomocnika.
Sprawy o alimenty znacznie różnią się zatem od pozostałych spraw cywilnych, w których sądy nie podejmują żadnych czynności na skutek braku wniesienia opłaty od pisma inicjującego postępowanie. W sprawach tych kluczowe jest bowiem dobro dziecka i zaspokojenie jego potrzeb.
Co należy zawrzeć w pozwie o alimenty?
Pozew o alimenty musi spełniać ogólne warunki dla pisma procesowego, a zatem musi zawierać:
- oznaczenie sądu, do którego jest wnoszony wraz z adresem sądu (np. Sąd Rejonowy dla Krakowa-Śródmieścia w Krakowie III Wydział Rodzinny i Nieletnich, ul. Przy Rondzie 7, 31-547 Kraków)
- imiona i nazwiska stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników (Pamiętać należy, że pozew o alimenty wnosi dziecko przeciwko rodzicowi, od którego domaga się ich płacenia, zaś drugi z rodziców występuje w charakterze przedstawiciela ustawowego dziecka. Jeżeli przedstawiciel ustawowy dziecka zdecydował się działać w sprawie z pomocą pełnomocnika, imię i nazwisko pełnomocnika oraz jego adres do doręczeń, numer telefonu i adres e-mail należy również wskazać w początkowej części pisma)
- oznaczenie rodzaju pisma (W tym przypadku pozew należy zatytułować jako “pozew o alimenty”. Jeżeli wraz z nim składany będzie wniosek o udzielenie zabezpieczenia, warto również dodać “wraz z wnioskiem o udzielenie zabezpieczenia”)
- osnowę wniosku (czyli to, czego żąda się w sprawie. W sprawie o alimenty osnową będzie żądanie zasądzenia od pozwanego na rzecz małoletniego powoda kwoty po X zł miesięcznie płatnych z góry do określonego dnia miesiąca np. do rąk matki Powoda wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie)
- wskazanie faktów i dowodów, na których opiera się pozew (w uzasadnieniu pisma należy wskazać okoliczności stanu faktycznego, które doprowadziły do potrzeby złożenia pozwu o alimenty, wykazać wysokość wydatków ponoszonych na dziecko oraz udokumentować je dowodami - np. imiennymi paragonami, fakturami VAT)
- podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika (Jeżeli pozew jest składany w imieniu małoletniego, pod pismem podpisuje się rodzic wytaczający powództwo przeciwko drugiemu rodzicowi. Jeżeli rodzic ten zdecydował się na pomoc pełnomocnika, pozew podpisuje pełnomocnik)
- listę załączników, które następnie należy dołączyć do pozwu (czyli dokumentów uzasadniających żądanie alimentów, wymienionych powyżej faktur / paragonów / innych dowodów zaświadczających o ponoszeniu określonych kosztów na dziecko).
Oprócz powyższego pozew o alimenty jest pierwszym pismem w sprawie. W związku z tym musi także zawierać:
- wskazanie adresu zamieszkania dziecka oraz rodzica, przeciwko któremu jest wytaczane powództwo o alimenty
- wskazanie adresu zamieszkania przedstawiciela ustawowego dziecka (tj. rodzica, który w imieniu dziecka wytacza powództwo o alimenty i który najczęściej będzie tożsamy z adresem zamieszkania dziecka) oraz pełnomocnika (jeżeli występuje w sprawie)
- numer PESEL dziecka.
Jeżeli w sprawie występuje pełnomocnik, udzielone na jego rzecz pełnomocnictwo zostanie dołączone do pozwu.
W kolejnych pismach w sprawie konieczne będzie wskazanie jej sygnatury nadanej przez sąd.
W pozwie o alimenty należy także wskazać wartość przedmiotu sporu oraz miesięczną wysokość żądanych alimentów. Alimenty należą do świadczeń powtarzających się (zasądzona przez sąd kwota będzie płacona przez zobowiązanego rodzica co miesiąc w takiej samej wysokości), w związku z czym - zgodnie z art. 22 Kodeksu postępowania cywilnego - wartością przedmiotu sporu będzie suma alimentów za cały rok.
Jeżeli zatem miesięczna kwota alimentów zostanie przyjęta jako 2000 zł, wartością przedmiotu sporu będzie kwota 24 000 zł (2000 zł × 12 miesięcy).
W przypadku, gdy pozew nie będzie zawierał któregoś z elementów, sąd wezwie do jego uzupełnienia w terminie tygodniowym, liczonym od dnia odebrania wezwania.
Gdy braki te zostaną uzupełnione, sąd zajmie się sprawą, a pozew będzie uważany za złożony do sądu za pierwszym razem.
Jeżeli jednak wezwanie sądu zostanie zlekceważone i braki nie zostaną uzupełnione, pozew nie odniesie żadnych skutków. Zostanie on zwrócony rodzicowi wnoszącemu pismo, a całą procedurę jego składania będzie trzeba powtórzyć.
Właściwość sądu
Sądem właściwym do wniesienia pozwu o alimenty jest sąd rejonowy. Sprawy wyłącznie o alimenty nigdy nie trafiają w pierwszej instancji do sądu okręgowego.
Jeżeli jednak pozew o alimenty zostanie złożony w toku sprawy o rozwód bądź o separację między rodzicami - sąd przekaże pozew o alimenty sądowi rozpatrującemu sprawę o rozwód lub separację.
Również w sprawie o rozwód i separację (które toczą się przed sądem okręgowym) możliwe będzie złożenie żądania o zasądzenie alimentów.
Pozew o alimenty można złożyć albo do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego, albo do sądu miejsca zamieszkania dziecka żądającego alimentów. Wybór w tym zakresie w praktyce należy do rodzica występującego z powództwem. Oba sądy będą właściwe do rozpoznania sprawy.
Uzasadnienie pozwu i dowody
Po wskazaniu w pozwie wszystkich danych opisanych powyżej, opisaniu żądania, oznaczeniu sądu oraz wartości przedmiotu sporu, pozew o alimenty należy uzasadnić.
W ramach uzasadnienia pozwu podaje się m.in. informacje dotyczące:
- pochodzenia dziecka od pozwanego rodzica oraz wieku dziecka
- braku przekazywania środków finansowych na zaspokajanie potrzeb dziecka (bądź przekazywania ich w określonej wysokości tudzież innego sposobu dotychczasowego płacenia na dziecko przez zobowiązanego rodzica)
- wysokości ponoszonych na dziecko wydatków oraz rodzaju tych wydatków (najczęściej w perspektywie miesiąca z podziałem na kategorie wydatków, np. wydatki dotyczące wyżywienia, higieny osobistej, zajęć dodatkowych, koszty szkoły czy utrzymania zwierząt domowych)
- sytuacji majątkowej rodzica występującego w imieniu dziecka z pozwem o alimenty oraz rodzica pozwanego w sprawie (zobowiązanego do płacenia alimentów)
- osobistych starań o wychowanie dziecka (jeżeli występują, np. w przypadku gdy po urodzeniu dziecka rodzice umówili się, że jedno będzie zarabiać na utrzymanie, a drugie zajmować się dzieckiem).
Podane informacje należy także udokumentować. W innym przypadku sądowi znacznie trudniej będzie ustalić, jakie wydatki w rzeczywistości są ponoszone na dziecko i w jakim zakresie.
Wykazanie pochodzenia dziecka od pozwanego rodzica najprościej udowodnić poprzez złożenie do sądu odpisu aktu urodzenia dziecka. Brak przekazywania środków finansowych bądź przekazywanie ich w określonym zakresie może być poparte np. zeznaniami świadków czy stron (pamiętać należy, że przy powoływaniu świadków w pozwie należy także wskazać ich adres).
Wysokość ponoszonych na dziecko wydatków można udokumentować np. rachunkami, fakturami, potwierdzeniami przelewów czy paragonami imiennymi.
Jeżeli pula dokumentów, jakimi dysponuje rodzic wytaczający powództwo, jest ograniczona, warto załączyć do pozwu wszystko, co wskazuje na fakt ponoszenia kosztów wskazanych w pozwie - np. zrzuty ekranu, wiadomości e-mail / sms, potwierdzenia rezerwacji biletów do kina albo do teatru czy umowy na uczęszczanie dziecka na zajęcia dodatkowe.
Na fakt wysokości i rodzaju ponoszonych wydatków można oczywiście powołać także świadków.
Możliwości finansowe każdego z rodziców można wykazać przedkładając np. zaświadczenie o zarobkach, zeznanie za poprzedni rok podatkowy, sprawozdanie finansowe spółki, w której jeden z rodziców jest wspólnikiem, zaświadczenie o wysokości świadczeń emerytalno-rentowych, wyciągi z rachunków bankowych czy dokumenty zaświadczające o posiadanych oszczędnościach.
Jeżeli sytuacja majątkowa pozwanego rodzica nie jest znana, warto - w miarę możliwości - podać sądowi wszelkie informacje, które pomogą mu w jej ustaleniu (np. jego miejsce pracy, dotychczas posiadany majątek).
Wniosek o zabezpieczenie alimentów
Rozstrzygnięcie w sprawie o alimenty zazwyczaj zapada po dłuższym czasie prowadzenia postępowania w sądzie, ponieważ sprawy te zazwyczaj trwają od kilku do kilkudziesięciu miesięcy.
Pieniądze od drugiego rodzica na zaspokojenie potrzeb dziecka zazwyczaj są jednak potrzebne od razu, dlatego też trudno pozwolić sobie na tak długi czas oczekiwania.
W związku z tym, razem z pozwem warto złożyć wniosek o udzielenie zabezpieczenia alimentów w określonej kwocie, przy czym kwota zabezpieczenia może być równa żądanej comiesięcznie kwocie alimentów.
Wniosek w sprawie o alimenty również nie podlega opłacie. Dodatkowo okoliczności wskazanych we wniosku o zabezpieczenie nie trzeba udowadniać, ale wystarczy je uprawdopodobnić, czyli stworzyć przekonanie o prawdopodobieństwie potrzeby płacenia na dziecko przez drugiego rodzica określonej kwoty tytułem alimentów.
Sąd ma bowiem tylko 7 dni na rozpoznanie wniosku o zabezpieczenie, w związku z czym nie będzie miał możliwości oparcia się na licznych dowodach przed wydaniem orzeczenia.
W praktyce uprawdopodobnienie może nastąpić właśnie poprzez przedłożenie wraz z pozwem dokumentów wykazujących cykliczne ponoszenie na dziecko określonych kosztów w określonej wysokości.
Udzielenie zabezpieczenia przez sąd pozwoli na tymczasowe zasądzenie alimentów na czas trwania postępowania, które już w trakcie biegu procesu będą płacone na rzecz dziecka.
Gdy pozwany, mimo udzielenia zabezpieczenia, w dalszym ciągu dobrowolnie nie płaci na dziecko, postanowienie o udzieleniu zabezpieczenia można złożyć u komornika, który będzie egzekwował je od zobowiązanego przymusowo.
Sposób prowadzenia sprawy przez sąd
Jeżeli pozew nie będzie miał braków formalnych (lub zostaną one usunięte), sąd doręczy go pozwanemu rodzicowi z obowiązkiem odniesienia się do jego treści w określonym terminie.
Po wpływie odpowiedzi na pozew zostanie wyznaczona rozprawa (w terminie zależnym od sędziego i obciążenia go innymi sprawami), na której zostanie przedstawione stanowisko obu stron, przeprowadzone dowody, przesłuchani świadkowie oraz strony.
Często jedna rozprawa nie będzie wystarczająca, w związku z tym w sprawie będą wyznaczane kolejne terminy.
W czasie procedowania sądu najczęściej możliwe także będzie składanie kolejnych pism oraz przedstawianie dalszych dowodów. Gdy stan faktyczny i prawny sprawy o alimenty zostanie dostatecznie wyjaśniony, sąd wyda wyrok.
Od wyroku będzie przysługiwała stronom apelacja.
Egzekucja alimentów u komornika
Orzeczone przez sąd alimenty oraz udzielone zabezpieczenie można egzekwować przez komornika. Pierwszym krokiem na drodze egzekwowania alimentów powinno być złożenie wniosku o egzekucję komorniczą, do którego należy dołączyć orzeczenie sądu w sprawie o alimenty opatrzone klauzulą wykonalności.
Klauzula wykonalności to sądowe stwierdzenie, że na podstawie orzeczenia sądu można prowadzić egzekucję u komornika. Zgodnie z art. 1082 Kodeksu postępowania cywilnego, tytułowi egzekucyjnemu, zasądzającemu alimenty (wyrokowi) sąd nadaje klauzulę wykonalności z urzędu oraz doręcza wyrok z klauzulą rodzicowi dochodzącemu alimentów w imieniu dziecka bez potrzeby składania przez niego wniosku.
Warto również zauważyć, że zgodnie z art. 1025 Kodeksu postępowania cywilnego, należności alimentacyjne egzekwowane są niemal w pierwszej kolejności - tuż po kosztach postępowania egzekucyjnego.
Długi alimentacyjne mają także szczególny charakter - z pierwszeństwem przed innymi długami rodzica zobowiązanego do płacenia alimentów. Jeżeli więc rodzic ten ma także obowiązek spłaty kredytów / pożyczek czy długów względem innych podmiotów / osób, egzekwowane od niego pieniądze i tak w pierwszej kolejności zostaną przeznaczone na alimenty.
Bezskuteczność egzekucji
Jeśli egzekucja u komornika nie przyniesie skutku, można wystąpić do organu samorządowego o tak zwaną egzekucję administracyjną - gmina ma bowiem dodatkowe możliwości w postaci różnych środków nacisku na dłużnika, na przykład zatrzymania prawa jazdy, przekazania danych do Biura Informacji Gospodarczej, czy złożenia wniosku do prokuratury o popełnienie przestępstwa uchylania się od obowiązku alimentacji.
Tak jak wskazywano w poprzednim fragmencie artykułu, niepłacenie alimentów jest karalne.
Jeśli działania te nie przyniosą rezultatów, można ubiegać się o pieniądze z Funduszu Alimentacyjnego w ramach zaległych alimentów. Przyznanie prawa do pieniędzy z funduszu alimentacyjnego i ich wysokość zależy od kryterium dochodowego.
Alimenty na dziecko - najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Do kiedy trzeba płacić alimenty na dzieci?
Nie ma sztywnej granicy wieku. Alimenty płaci się tak długo, jak długo dziecko nie jest w stanie samodzielnie się utrzymać. Osiągnięcie pełnoletności nie kończy automatycznie tego obowiązku - jeżeli dorosłe dziecko kontynuuje naukę w trybie dziennym i nie ma własnych źródeł dochodu, rodzice nadal muszą je utrzymywać.
Od czego zależy wysokość alimentów na dziecko?
Przepisy nie określają minimalnej ani maksymalnej kwoty alimentów. Sąd w każdej sprawie porównuje usprawiedliwione potrzeby dziecka z możliwościami zarobkowymi i majątkowymi zobowiązanego rodzica. W praktyce zasądzane kwoty zaczynają się od kilkuset złotych miesięcznie i rosną wraz z kosztami utrzymania dziecka.
Czy 800 plus wpływa na wysokość alimentów?
Zgodnie z przepisami świadczenie wychowawcze z programu Rodzina 800 plus nie wpływa na zakres obowiązku alimentacyjnego. W praktyce sądy biorą jednak pod uwagę, że jedno z rodziców otrzymuje to świadczenie, oceniając całokształt sytuacji finansowej obu stron.
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Pomagam dochodzić, podwyższać i obniżać alimenty na dziecko - przygotuję pozew, wniosek o zabezpieczenie i poprowadzę sprawę w sądzie.