Apelacja od wyroku sądu w sprawie cywilnej

autor: adwokat Wojciech Rudzki

Ostatnia aktualizacja w dniu 5 stycznia roku

Apelacja to środek zaskarżenia wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji w postępowaniu cywilnym. Apelacja może być wniesiona przez każdą stronę postępowania sądowego, jeżeli nie jest ona zadowolona z zapadłego rozstrzygnięcia. W polskim prawie nie ma obowiązku sporządzenia apelacji przez adwokata albo radcę prawnego. W związku z tym, warto wiedzieć kiedy i w jaki sposób możesz zaskarżyć wyrok (a w pewnych przypadkach postanowienie sądu) zapadłe w sprawie cywilnej na Twoją niekorzyść. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:

• czym jest apelacja w sprawie cywilnej
• w jakim terminie można wnieść apelację
• jaka jest opłata sądowa od apelacji
• do jakiego sądu można wnieść apelację
• co powinna zawierać apelacja
• jakie rozstrzygnięcie może zapaść po wniesieniu apelacji
• czy po wniesieniu apelacji sąd apelacyjny może zmienić zaskarżony wyrok na Twoją niekorzyść

Apelacja cywilna – informacje podstawowe

Czym jest apelacja?

Apelacja jest jednym ze środków zaskarżenia (inaczej nazywanych środkami odwoławczymi) dopuszczalnych w postępowaniu cywilnym. Apelacja jest sposobem odwołania się od nieprawomocnych orzeczeń sądu wydanych w pierwszej instancji. Apelacja przysługuje od rozstrzygnięć merytorycznych, czyli rozstrzygających o przedmiocie danego postępowania. W innych przypadkach decyzje sądu (na przykład co do kwestii formalnych) mogą być zaskarżone w drodze zażalenia (jeżeli zgodnie z przepisami prawa zażalenie przysługuje).

Możliwość zaskarżenia orzeczenia sądu poprzez złożenie apelacji jest kluczowym sposobem kontroli orzeczeń sądowych. W postępowaniu apelacyjnym osoba niezadowolona z orzeczenia wydanego przez sąd pierwszej instancji zyskuje możliwość przedstawienia trafniejszej argumentacji czy wykazania uchybień procesowych, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Aby sąd drugiej instancji pochylił się nad sprawą, konieczne jest skuteczne złożenie apelacji, zgodnie w wymogami proceduralnymi.

Ważną zasadą w postępowaniu apelacyjnym jest zakaz reformationis in peius. Sąd drugiej instancji nie może uchylić lub zmienić wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację. Zakaz orzekania na niekorzyść nie dotyczy również orzekania o kosztach procesu. Jeżeli obie strony zaskarżyły orzeczenie sądu, zakaz ten nie obowiązuje. 

Kto może wnieść apelację?

Apelację mogą wnieść strony lub uczestnicy postępowania (w postępowaniu nieprocesowym) przed sądem pierwszej instancji. Strona skarżąca musi również posiadać interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia.

Interes prawny w zaskarżeniu orzeczenia istnieje, jeżeli strona uzyskała dla siebie orzeczenie nieuwzględniające jej żądań i wniosków, lub gdy zachodzi obiektywna potrzeba zmiany lub uchylenia orzeczenia w świetle obowiązujących przepisów.

Do jakiego sądu należy wnieść apelację?

Apelację wnosi się do sądu wyższej instancji za pośrednictwem sądu, który wydał wyrok w pierwszej instancji (art. 367 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego). W związku z tym:

• jeżeli w pierwszej instancji orzekał sąd rejonowy, apelację wnosi się za pośrednictwem sądu rejonowego do sądu okręgowego
• jeżeli w pierwszej instancji orzekał sąd okręgowy, apelację można wnieść za pośrednictwem tego sądu okręgowego do sądu apelacyjnego

Po wniesieniu apelacji, sąd pierwszej instancji przekazuje apelację wraz z aktami sprawy do sądu drugiej instancji, który przeprowadzi postępowanie odwoławcze. Jeśli skarżący w terminie na zaskarżenie wyroku pierwszej instancji wniósł apelację od razu do sądu drugiej instancji, nie spowoduje to odrzucenia apelacji. W tym przypadku sąd drugiej instancji poinformuje sąd pierwszej instancji, że została wniesiona apelacja i zażąda przekazania akt sprawy (art. 369 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego).

Ile jest czasu na wniesienie apelacji?

Apelację można wnieść w terminie dwóch tygodni od doręczenia stronie wyroku z uzasadnieniem. Termin do wniesienia apelacji wynika z art. 369 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. W wyjątkowych przypadkach, jeżeli sąd formalnie przedłużył termin do sporządzenia uzasadnienia (sporządzenie uzasadnienia nie nastąpiło w ciągu 2 tygodni od dnia złożenia skutecznego wniosku o sporządzenie uzasadnienia), termin na wniesienie apelacji wynosi trzy tygodnie od dnia doręczenia uzasadnienia, o czym sąd powinien poinformować strony (art. 369 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). 

W związku z tym, pierwszym krokiem do zaskarżenia orzeczenia jest złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia orzeczenia. Wniosek taki można złożyć w terminie jednego tygodnia od dnia ogłoszenia wyroku (lub postanowienia) lub doręczenia orzeczenia stronie. Po sporządzeniu przez sąd uzasadnienia orzeczenia, sąd doręczy orzeczenie wraz z uzasadnieniem stronie, która o to wniosła.

Co powinna zawierać apelacja?

Jakie są wymogi formalne dla apelacji?

Wymogi formalne co do treści apelacji określone są w art. 368 oraz art. 126-129 Kodeksu postępowania cywilnego. Pisząc apelację na wstępie należy umieścić elementy pozwalające zidentyfikować to pismo oraz sprawę, której dotyczy. Są to:

• oznaczenie sądu – adresatem pisma jest sąd odwoławczy za pośrednictwem sądu pierwszej instancji (sądu, który wydał zaskarżony wyrok)
• imiona i nazwiska lub nazwy wszystkich stron lub uczestników postępowania, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników
• sygnaturę akt sprawy
• wartość przedmiotu zaskarżenia (jeśli sprawa dotyczy praw majątkowych)
• oznaczenie “Apelacja”

W dalszej części pisma należy:

• zawrzeć oznaczenie wyroku lub postanowienie, które zostaje zaskarżone w apelacji (poprzez określenie daty jego wydania oraz sądu, który go wydał), oraz wskazać, czy apelacją zaskarżona zostaje część czy całość orzeczenia
• zawrzeć zwięzłe przedstawienie zarzutów
• powołać (w razie potrzeby) nowe fakty lub dowody
• złożyć wniosek o zmianę lub uchylenie orzeczenia z zaznaczeniem zakresu żądanej zmiany lub uchylenia

Następnie należy przedstawić uzasadnienie podniesionych zarzutów. Pod apelacją skarżący powinien złożyć swój własnoręczny podpis. Zamiast skarżącego może podpisać się pod apelacją jego przedstawiciel ustawowy lub pełnomocnik. Na końcu pisma powinno znaleźć się wymienienie załączników dołączonych do apelacji. Oprócz apelacji należy złożyć również odpowiednią liczbę odpisów apelacji wraz z załącznikami dla pozostałych stron lub uczestników postępowania.

Jak obliczyć wartość przedmiotu zaskarżenia?

Wartość przedmiotu zaskarżenia należy wskazać w apelacji, jeżeli sprawa dotyczy praw majątkowych. Wartość przedmiotu zaskarżenia powinna być wskazana w złotych polskich i zaokrąglona w górę do pełnego złotego. Wartość przedmiotu zaskarżenia może być oznaczona na kwotę wyższą od wartości przedmiotu sporu wskazanej w pozwie jedynie wtedy, gdy powód rozszerzył powództwo w toku postępowania w pierwszej instancji lub sąd pierwszej instancji orzekł ponad żądanie pozwu.

Kiedy w apelacji można powoływać nowe twierdzenia i dowody?

Zgodnie z art. 368 § 1.2 Kodeksu postępowania cywilnego, wnoszący apelację może wskazywać nowe fakty lub nowe dowody, jeżeli uprawdopodobni, że:

• powołanie tych faktów lub dowodów nie było możliwe w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji
• potrzeba ich powołania wynikła już po zakończeniu postępowania przed sądem pierwszej instancji.

Jeżeli w apelacji powołujemy się na fakt wykazany dowodem utrwalonym za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk (na przykład dyktafonem) albo obraz i dźwięk (na przykład kamerą), należy wskazać dokładną część zapisu dotyczącego tego faktu. Obowiązek taki wynika z art. 368 § 1.3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Prawo do powoływania nowych faktów i dowodów przysługuje nie tylko wnoszącemu apelację, ale także pozostałym uczestnikom postępowania sądowego. Ograniczenia w ich powoływaniu są jednak takie same, jak miało to miejsce w przypadku wnoszącego apelację.

Sąd odwoławczy nie musi uwzględniać powołania nowych faktów i dowodów na etapie postępowania apelacyjnego. Zgodnie z art. 381 Kodeksu postępowania cywilnego, mogą one zostać pominięte, jeżeli strona mogła je powołać w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji, chyba że potrzeba powołania się na nie wynikła później.

Jakie zarzuty można podnieść w apelacji?

Rodzaje zarzutów apelacyjnych

Zarzuty formułowane w apelacji to wskazanie przez skarżącego błędów sądu pierwszej instancji, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy. Zarzuty mogą dotyczyć:

• błędu w ustaleniach faktycznych, które zostały przyjęte za podstawę zaskarżonego wyroku lub postanowienia
• naruszenia prawa materialnego
• naruszenia prawa procesowego

Zarzuty apelacyjne powinny być sformułowane zwięźle. Gdy zarzut dotyczy naruszenia prawa materialnego lub procesowego, celowe jest wskazania, który konkretnie przepis został naruszony (chociaż formalnie nie ma takiego obowiązku). Jeżeli zarzut dotyczy błędu w ustaleniach faktycznych, należy wskazać, które fakty zostały nieprawidłowo ustalone przez sąd pierwszej instancji (art. 368 § 1.1 Kodeksu postępowania cywilnego).

Zarzuty dotyczące prawa materialnego

Naruszenie prawa materialnego może dotyczyć naruszenia przepisów stanowiących podstawę wydanego rozstrzygnięcia. Naruszenie takie może dotyczyć przepisów wynikających ze wszystkich aktów prawnych (w tym ustaw, rozporządzeń, Konstytucji RP, czy umów międzynarodowych). Naruszenie następuje poprzez błędną wykładnię danego przepisu lub poprzez jego niewłaściwe zastosowanie (na przykład zastosowanie przepisu, który nie powinien zostać zastosowany albo niezastosowanie przepisu, który powinien zostać zastosowany, zastosowanie przepisu, który nie obowiązuje).

Zarzuty dotyczące prawa procesowego

Zarzuty naruszenia prawa procesowego dotyczą nieprawidłowości w prowadzeniu przez sąd postępowania sądowego. Zarzuty takie mogą odnosić się do kwestii powodujących nieważność postępowania w całości lub w części. Jeżeli zarzut takiego naruszenia zostanie podniesiony w apelacji, sąd z urzędu będzie brał pod uwagę nieważność postępowania. Zgodnie z art. 379 Kodeksu postępowania cywilnego, nieważność postępowania ze względu na naruszenie prawa procesowego zachodzi, jeżeli:

• droga sądowa była niedopuszczalna – nie było możliwe wszczęcie cywilnego postępowania sądowego w danej sprawie, bo sprawa nie ma charakteru sprawy cywilnej lub do rozpoznania sprawy jest właściwy inny organ
• strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany
• o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona
• skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy
• strona została pozbawiona możności obrony swych praw
• sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu

Jakie inne wnioski można podnosić w apelacji?

W postępowaniu apelacyjnym niemożliwe jest rozszerzenie żądania pozwu ani występowanie z nowymi roszczeniami. Jedynie w przypadku zmiany okoliczności, zamiast pierwotnego przedmiotu sporu można żądać jego wartości lub innego przedmiotu. Natomiast w sprawach o świadczenie powtarzające się możliwe jest rozszerzenie żądania pozwu o świadczenia za dalsze okresy. Ograniczenia takie wynikają z art. 383 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jak omówiliśmy to już wcześniej, w trakcie postępowania apelacyjnego można również złożyć nowe wnioski dowodowe, jeżeli ich powołanie nie było możliwe w trakcie postępowania przed sądem pierwszej instancji albo potrzeba powołania tych wniosków wynikła po zakończeniu postępowania w pierwszej instancji. W przeciwnym razie sąd odwoławczy pominie nowe wnioski dowodowe zgłoszone przez skarżącego lub pozostałych uczestników postępowania odwoławczego. 

Skarżący może również wnieść o rozpoznanie przez sąd drugiej instancji postanowień wydanych przez sąd pierwszej instancji w toku sprawy, na które nie służyło zażalenie (art. 380 Kodeksu postępowania cywilnego). Przykładami takich rozstrzygnięć są postanowienia przewodniczącego o zwrocie pisma procesowego, decyzje dotyczące odmowy przywrócenia terminu do dokonania czynności procesowych, czy postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania oraz o podjęciu zawieszonego postępowania.

Każda ze stron postępowania apelacyjnego może także zgłosić wniosek o rozpoznanie apelacji na rozprawie. W takim przypadku sąd nie skieruje sprawy do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym. Możliwość złożenia takiego wniosku wynika z art. 374 Kodeksu postępowania cywilnego.

Ile wynosi opłata od apelacji?

Poza szczególnymi wyjątkami, apelacja podlega opłacie sądowej. Opłata powinna zostać uiszczona najpóźniej w momencie wnoszenia apelacji. Wysokość opłaty sądowej jest zasadniczo taka sama jak wysokość opłaty od pozwu wszczynającego postępowanie (różnice mogą być związane z zaskarżeniem wyroku w części, a nie w całości).

Wysokość opłat sądowych (w tym opłaty od apelacji) określa Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Wysokość opłaty różni się w zależności od sprawy. W przypadku postępowań procesowych (poza wyjątkami przewidzianymi we wskazanej powyżej ustawie), opłata od apelacji zależy od wartości przedmiotu zaskarżenia. W sprawach o prawa majątkowe należy zapłacić opłatę sądową od apelacji, ustaloną według wartości przedmiotu zaskarżenia, która wynosi:

• do 500 złotych – w kwocie 30 złotych
• ponad 500 złotych do 1500 złotych – w kwocie 100 złotych
• ponad 1.500 złotych do 4.000 złotych – w kwocie 200 złotych
• ponad 4.000 złotych do 7.500 złotych – w kwocie 400 złotych
• ponad 7.500 złotych do 10.000 złotych – w kwocie 500 złotych
• ponad 10.000 złotych do 15.000 złotych – w kwocie 750 złotych
• ponad 15.000 złotych do 20.000 złotych – w kwocie 1.000 złotych
• ponad 20.000 złotych – opłata sądowa wynosi 5% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie więcej jednak niż 100.000 złotych

W jakim składzie sąd rozpoznaje apelację?

Sąd rozpoznaje apelację w składzie jednego sędziego. Wyjątkami są sytuacje, w których sąd odwoławczy orzeka w składzie trzech sędziów: 

• w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu zaskarżenia przekracza milion złotych (choćby w jednej z wniesionych apelacji)
• w sprawach o prawa niemajątkowe, które w pierwszej instancji rozpoznawał sąd okręgowy
• w sprawach rozpoznawanych w pierwszej instancji w składzie trzech sędziów ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy

Ponadto, prezes sądu może zarządzić rozpoznanie sprawy w składzie trzech sędziów ze względu na szczególną zawiłość lub precedensowy charakter sprawy.

Jak przebiega postępowanie apelacyjne?

Kontrola formalna apelacji – kiedy sąd może odrzucić apelację?

Po otrzymaniu apelacji, sąd drugiej instancji dokonuje kontroli warunków formalnych apelacji. Na tym etapie sąd może odrzucić apelację jeszcze przed przeprowadzeniem dalszego postępowania apelacyjnego. Jeżeli apelacja zawiera braki formalne (nie spełnia wymogów formalnych dla sposobu sporządzenia i treści apelacji), sąd powinien wezwać wnoszącego apelację do uzupełnienia tych braków. Podobnie w przypadku, gdy apelacja nie została opłacona, sąd powinien wezwać stronę do uiszczenia opłaty sądowej od apelacji. Uzupełnienie braków może nastąpić w terminie tygodnia od doręczenia wezwania sądu. 

Apelacja zostanie odrzucona, jeżeli:

• została wniesiona po terminie
• zawiera braki formalne, które nie zostały uzupełnione pomimo wezwania sądu
• nie została opłacona, a opłata sądowa nie została uzupełniona pomimo wezwania sądu
• jest niedopuszczalna z innego powodu (na przykład została wniesiona przez osobę nieuprawnioną)

Doręczenie odpisów apelacji

Jeżeli apelacja spełnia wymagania formalne, sąd doręcza odpisy apelacji pozostałym stronom lub uczestnikom postępowania. Następnie strony lub uczestnicy postępowania mogą złożyć odpowiedź na apelację w terminie dwóch tygodni od doręczenia im odpisu (art. 373.1 Kodeksu postępowania cywilnego). W odpowiedzi na apelację można odnieść się do treści zarzutów podniesionych w apelacji, a także złożyć własne wnioski. Złożenie odpowiedzi na apelację nie jest obowiązkowe. 

W jaki sposób sąd rozpoznaje apelację?

Sąd odwoławczy może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym (bez udziału stron) lub na rozprawie (na rozprawie).

Sąd odwoławczy może rozpoznać apelację na posiedzeniu niejawnym, jeżeli uzna, że nie jest konieczne przeprowadzenie rozprawy. Sąd będzie musiał rozpoznać sprawę na rozprawie, jeżeli w apelacji lub w odpowiedzi na apelację zgłoszono wniosek o rozpoznanie sprawy na rozprawie (art. 374 Kodeksu postępowania cywilnego). Nawet w takim przypadku rozpoznanie apelacji na posiedzeniu niejawnym będzie możliwe, jeżeli cofnięto pozew lub apelację albo jeżeli zachodzi nieważność postępowania.

Jeżeli sąd będzie rozpoznawał apelację na rozprawie, zawiadomi strony o terminie rozprawy. Rozprawa apelacyjna odbywa się bez względu na niestawiennictwo jednej lub obu stron, a wyrok wydany pod nieobecność stron nie jest wyrokiem zaocznym (art. 376 Kodeksu postępowania cywilnego). Rozprawa powinna zostać odroczona, jeżeli strona nie stawiła się z powodu nadzwyczajnego wydarzenia lub z innej znanej sądowi przeszkody, której nie można przezwyciężyć. Jeżeli w takiej sytuacji zamiast strony stawił się jej pełnomocnik, rozprawa może się odbyć. 

Rozprawa przed sądem odwoławczym rozpoczyna się od sprawozdania sędziego, który zwięźle przedstawia stan sprawy, szczególnie uwzględniając zarzuty i wnioski podniesione w apelacji. Sąd może zrezygnować ze sprawozdania za zgodą obecnych stron albo jeżeli strony nie stawiły się na rozprawie. Jeżeli strony nie stawiły się na rozprawę, sąd mimo to musi przedstawić sprawozdanie, gdy na rozprawie obecna jest publiczność. Sprawozdanie powinno zawierać między innymi określenie podstawy faktycznej roszczenia, które jest przedmiotem sprawy, oraz główne motywy rozstrzygnięcia sądu pierwszej instancji. Powinno się przytoczyć okoliczności, które są związane z podniesionymi przez stronę w apelacji zarzutami i wnioskami, oraz okoliczności, które sąd drugiej instancji bierze pod uwagę z urzędu. Następnie sąd udziela głosu stronom oraz przeprowadza postępowanie dowodowe. 

W jakich granicach sąd rozpoznaje apelację?

Sąd odwoławczy orzeka w granicach apelacji. Oznacza to, że sąd drugiej instancji bada sprawę w zakresie wskazanym w zarzutach i wnioskach podniesionych w apelacji.

Sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu przed sądem pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym. Składają się na to zarówno dowody i fakty, ustalone przez sąd pierwszej instancji, jak również oświadczenia stron czy innych podmiotów procesowych. Sąd drugiej instancji może dokonywać ustaleń faktycznych innych niż sąd pierwszej instancji, pod warunkiem, że sąd drugiej instancji sam przeprowadza postępowanie dowodowe. Sąd może wziąć pod uwagę nowe dowody i fakty powoływane przez strony, jeżeli w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji nie było możliwości lub potrzeby powoływania się na nie. 

Rozpoznając apelację, sąd ma obowiązek wziąć pod uwagę nieważność postępowania w granicach podniesionych zarzutów. Nieważność postępowania oznacza, że ze względu na poważną wadę w ramach postępowania, dotychczasowe postępowanie w całości lub w części uznaje się za nieważne, a więc nie będzie ono wywierało żadnych skutków. Zgodnie z art. 379 Kodeksu postępowania cywilnego nieważność postępowania zachodzi, jeżeli:

• droga sądowa była niedopuszczalna – czyli niemożliwe było wszczęcie cywilnego postępowania sądowego w danej sprawie, bo sprawa nie ma charakteru sprawy cywilnej lub do rozpoznania sprawy jest właściwy inny organ;
• strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany;
• o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona;
• skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy;
• strona została pozbawiona możności obrony swych praw;
• sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu.

Sąd odwoławczy w ramach postępowania apelacyjnego może również, na zgłoszony w apelacji wniosek strony rozpoznać postanowienia sądu pierwszej instancji, które nie podlegały zaskarżeniu w drodze zażalenia, a które miały wpływ na rozstrzygnięcie sprawy. 

Kiedy sąd apelacyjny może zwrócić się z pytaniem prawnym do Sądu Najwyższego?

Jeżeli sąd podczas postępowania apelacyjnego napotka zagadnienie prawne, które wzbudzi jego poważne wątpliwości, sąd może przedstawić pytanie prawne dotyczące tego zagadnienia do rozstrzygnięcia Sądowi Najwyższemu. W takim przypadku rozpoznanie sprawy zostanie odroczone. Sąd Najwyższy może przejąć do rozpoznania sprawę, której dotyczy zagadnienie prawne, lub przekazać rozstrzygnięcie zagadnienia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego. Rozstrzygnięcie zagadnienia prawnego nastąpi w drodze uchwały Sądu Najwyższego w tym przedmiocie. Uchwała Sądu Najwyższego będzie wiążąca w danej sprawie, co oznacza, że sąd drugiej instancji będzie musiał zastosować rozwiązanie zagadnienia, wypracowane w Sądzie Najwyższym.

Jaki wyrok może zapaść po rozpoznaniu apelacji?

Jeżeli apelacja została rozpoznana na rozprawie, to po zakończeniu rozprawy sąd udaje się na naradę, a następnie ogłasza wyrok oraz jego motywy lub wygłasza ustne uzasadnienie wyroku. Rozstrzygnięcie sądu drugiej instancji co do istoty sprawy staje się prawomocne w momencie ogłoszenia. Oznacza to, że już w momencie ogłoszenia orzeczenia, wywołuje ono skutki w sferze prawnej stron lub uczestników postępowania. 

W rezultacie rozpoznania apelacji mogą zostać podjęte przez sąd odwoławczy wskazane poniżej rozstrzygnięcia: 

• oddalenie apelacji
• uwzględnienie apelacji i zmiana zaskarżonego wyroku (postanowienia) przez sąd odwoławczy
• uchylenie zaskarżonego orzeczenia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji
• uchylenie zaskarżonego orzeczenia i odrzucenie pozwu (jeżeli sąd drugiej instancji stwierdzi, że pozew powinien zostać odrzucony, a sprawa nie powinna być w ogóle merytorycznie rozpatrywana)
• uchylenie zaskarżonego orzeczenia i umorzenie postępowania (jeżeli zachodzą przesłanki do umorzenia całego postępowania, na przykład, jeżeli powód cofnął pozew w toku postępowania apelacyjnego)

Kiedy sąd oddali apelację?

Zgodnie z art. 385 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd oddali apelację, jeżeli jest ona bezzasadna. Apelacja może być uznana za bezzasadną, jeżeli sąd odwoławczy nie znalazł podstaw do uwzględnienia apelacji w jakimkolwiek zakresie. Nastąpi to przede wszystkim, gdy zarzuty podniesione w apelacji nie były zasadne oraz nie zachodzi nieważność postępowania.

Apelacja również może być oddalona, gdy zarzuty, mimo, że są słuszne, nie mają wpływu na treść rozstrzygnięcia.

Kiedy sąd uwzględni apelację?

Sąd drugiej instancji może uwzględnić apelację i zmienić wyrok (postanowienie) wydane przez sąd pierwszej instancji, jeżeli uzna zarzuty podniesione w apelacji za uzasadnione. Zgodnie z art. 382 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd drugiej instancji orzeka na podstawie materiału zebranego w postępowaniu w pierwszej instancji oraz w postępowaniu apelacyjnym

Sąd drugiej instancji nie może swoim orzeczeniem zmienić tej części orzeczenia sądu pierwszej instancji, która nie była zaskarżona apelacją. 

Kiedy sprawa zostanie przekazana do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji?

Apelacja wniesiona w sprawie cywilnej może skończyć się uchyleniem zaskarżonego wyroku i skierowaniem sprawy do ponownego rozpoznania przez sąd pierwszej instancji, jeżeli Sąd drugiej instancji może stwierdzi, że sąd pierwszej instancji nie rozpoznał istoty sprawy (na przykład, jeżeli sąd w ogóle nie odniósł się do żądania strony albo pominął kluczowe faktyczne podstawy rozstrzygnięcia sprawy i skupił się jedynie na kwestiach pobocznych).

Przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania może być uzasadnione również koniecznością przeprowadzenia postępowania dowodowego w całości. Sąd drugiej instancji przekaże sprawę do rozpoznania przez sąd pierwszej instancji także jeżeli stwierdzi, że zachodzi nieważność postępowania. W takich przypadkach wada postępowania jest na tyle istotna, że sąd drugiej instancji nie może wydać orzeczenia co do istoty sprawy. 

Przy przekazaniu sprawy do ponownego rozpoznania sąd odwoławczy ma obowiązek wskazać wytyczne co do dalszego postępowania oraz ocenić prawidłowość dotychczasowych ustaleń prawnych (art. 386 § 6 Kodeksu postępowania cywilnego). Wytyczne te wiążą sąd pierwszej instancji przy ponownym rozpoznaniu sprawy, chyba że doszło do zmiany stanu prawnego lub faktycznego, albo po wydaniu wyroku sądu drugiej instancji Sąd Najwyższy w uchwale rozstrzygającej zagadnienie prawne wyraził odmienną ocenę prawną.

Zgodnie z art. art. 386 § 5 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd pierwszej instancji powinien rozpoznać sprawę w tym samym składzie sędziowskim, w jakim rozpoznawał ją za pierwszym razem,  chyba, że nie jest to możliwe lub spowodowałoby to nadmierną zwłokę w postępowaniu. 

Uzasadnienie orzeczenia sądu drugiej instancji

Jeżeli sąd drugiej instancji oddalił apelację, zmienił zaskarżony wyrok w całości lub w części albo skarga kasacyjna lub zażalenie od zapadłego rozstrzygnięcia nie przysługują, uzasadnienie wyroku (postanowienia) jest sporządzane tylko na wniosek stron postępowania. W pozostałych przypadkach, sąd odwoławczy z urzędu sporządza uzasadnienie orzeczenia.

W uzasadnieniu sąd odwoławczy powinien wskazać podstawy faktyczne rozstrzygnięcia, przy czym można ograniczyć je do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne ustalenia sądu pierwszej instancji, chyba że sąd drugiej instancji zmienił lub uzupełnił te ustalenia. Jeżeli sąd drugiej instancji przeprowadził postępowanie dowodowe lub odmiennie ocenił dowody przeprowadzone przed sądem pierwszej instancji, uzasadnienie powinno także zawierać ustalenie faktów, które sąd drugiej instancji uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, i przyczyn, dla których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej.

W ramach uzasadnienia należy też wskazać podstawy prawne rozstrzygnięcia z przytoczeniem przepisów prawa. Wskazanie podstawy prawnej powinno objąć ocenę poszczególnych zarzutów apelacyjnych, a poza tym może ograniczyć się do stwierdzenia, że sąd drugiej instancji przyjął za własne oceny sądu pierwszej instancji.

Orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się tej stronie, która w terminie tygodnia od dnia ogłoszenia orzeczenia zgłosiła wniosek o doręczenie orzeczenia z uzasadnieniem. Jeżeli ogłoszenia nie było, orzeczenie z uzasadnieniem doręcza się stronom z urzędu w terminie tygodnia od dnia sporządzenia uzasadnienia.

Czy można cofnąć apelację?

Cofnięcie apelacji jest możliwe aż do momentu wydania orzeczenia przez sąd odwoławczy. Apelację można cofnąć w całości lub w części aż do momentu wydania orzeczenia kończącego postępowanie apelacyjne. W takim przypadku uprawomocni się wyrok lub postanowienie wydane przez sąd pierwszej instancji.

Cofnięcie apelacji nie podlega kontroli sądu. Sąd jest związany decyzją o cofnięciu apelacji – sąd nie może badać, czy jest to zasadne, ani jakkolwiek ingerować w treść orzeczenia sądu pierwszej instancji. Od tej zasady istnieją wyjątki – zgodnie z art. 469 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd uzna cofnięcie apelacji w sprawie z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, jeżeli cofnięcie apelacji naruszałoby słuszny interes pracownika lub ubezpieczonego.

Na skutek cofnięcia apelacji sąd postanowi o umorzeniu postępowania apelacyjnego w całości lub w części – w zależności od tego, w jakim zakresie cofnięto apelację. Cofnięcie apelacji spowoduje uprawomocnienie się orzeczenia sądu pierwszej instancji. Jeżeli cofnięcie apelacji nastąpiło jeszcze przed sądem pierwszej instancji (przed przekazaniem apelacji sądowi drugiej instancji), postępowanie zostanie umorzone przez sąd pierwszej instancji. Po przekazaniu sprawy, postępowanie zostanie umorzone przez sąd drugiej instancji. Wynika to z art. 391 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Przy umorzeniu postępowania apelacyjnego sąd rozstrzygnie również o kosztach postępowania apelacyjnego. W typowej sytuacji, w przypadku cofnięcia apelacji kosztami postępowania apelacyjnego zostanie obciążony wnoszący apelację (zwłaszcza jeżeli skutkiem wniesienia apelacji było złożenie odpowiedzi na apelację). 

Na skutek cofnięcia apelacji sąd powinien zwrócić uiszczoną opłatę sądową od apelacji. Sąd zwróci całą opłatę od apelacji, pomniejszoną o 30 zł (stanowiące opłatę minimalną), jeżeli apelację cofnięto jeszcze przed wysłaniem odpisów apelacji pozostałym stronom lub uczestnikom postępowania. Natomiast jeżeli cofnięcie apelacji nastąpiło już po doręczeniu odpisów, sąd zwróci połowę uiszczonej opłaty, pomniejszoną o 30 zł (stanowiące opłatę minimalną).

Czy orzeczenie sądu drugiej instancji można zaskarżyć?

Orzeczenie sądu drugiej instancji kończy zwykły tok instancji i staje się prawomocne z chwilą ogłoszenia lub doręczenia orzeczenia stronom lub uczestnikom postępowania. W związku z tym po zakończeniu postępowania apelacyjnego nie ma możliwości wniesienia kolejnego zwykłego środka odwoławczego w sprawie. 

Prawomocne orzeczenie sądu można zaskarżyć za pomocą nadzwyczajnych środków zaskarżenia: skargi kasacyjnej, skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, skargi o wznowienie postępowania.