Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 25 lipca 2026Pełnomocnictwo
Dorosłe życie wymaga załatwiania rozmaitych formalności, spośród których nie wszystkie można załatwić osobiście. Pełnomocnictwo pozwala upoważnić inną osobę do działania w imieniu mocodawcy: od odebrania dokumentu w urzędzie, przez zawieranie umów, aż po sprzedaż nieruchomości. Artykuł przyda się każdemu, kto zamierza ustanowić pełnomocnika albo sam ma działać w cudzym imieniu. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi m.in. na następujące pytania:
- czym jest pełnomocnictwo i kto może zostać pełnomocnikiem?
- jakie są rodzaje pełnomocnictw (pełnomocnictwo ogólne, rodzajowe i szczególne)?
- w jakiej formie udziela się pełnomocnictwa i kiedy konieczne jest pełnomocnictwo w formie aktu notarialnego?
- co powinno zawierać pełnomocnictwo i jak wygląda wzór pełnomocnictwa?
- gdzie znaleźć darmowy wzór pełnomocnictwa do pobrania?
- ile wynosi opłata skarbowa od pełnomocnictwa i kiedy nie trzeba jej płacić?
- jak odwołać pełnomocnictwo i kiedy pełnomocnictwo wygasa?
- czym prokura różni się od zwykłego pełnomocnictwa?
- kto może być pełnomocnikiem w postępowaniu cywilnym?
Pełnomocnictwo - informacje podstawowe
Czym jest pełnomocnictwo?
Pełnomocnictwo to upoważnienie do działania w imieniu i na rzecz innej osoby. Osoba, która udziela pełnomocnictwa nazywana jest mocodawcą, a osoba upoważniona nazywana jest pełnomocnikiem.
Pełnomocnik działa w imieniu i na rzecz mocodawcy - chociaż czynności podejmowane są przez jedną osobę (pełnomocnika), to skutki jego działania powstają bezpośrednio po stronie drugiej osoby (mocodawcy). Wynika to z art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym czynność prawna dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania pociąga za sobą skutki bezpośrednio dla reprezentowanego. Jeżeli więc pełnomocnik zawrze w imieniu mocodawcy umowę, to stroną tej umowy staje się mocodawca (tak, jakby podpisał ją osobiście).
Pełnomocnictwo może zostać udzielone do wykonywania czynności prawnych różnego rodzaju - zarówno materialnoprawnych (np. zawieranie umów, wypowiadanie umów, odbieranie oświadczeń), jak i do reprezentowania mocodawcy przed sądami oraz organami administracji publicznej (w postępowaniu administracyjnym, podatkowym, cywilnym, czy karnym).
Czym różni się pełnomocnictwo od przedstawicielstwa ustawowego?
Pełnomocnictwo jest jednym z dwóch rodzajów przedstawicielstwa. Zgodnie z art. 96 Kodeksu cywilnego, umocowanie do działania w cudzym imieniu może opierać się na ustawie (przedstawicielstwo ustawowe) albo na oświadczeniu reprezentowanego (pełnomocnictwo).
Przedstawicielem ustawowym jest np. rodzic reprezentujący małoletnie dziecko albo opiekun osoby ubezwłasnowolnionej - ich umocowanie wynika wprost z przepisów prawa. Pełnomocnictwo powstaje natomiast z woli mocodawcy, który sam decyduje, komu i w jakim zakresie udzieli umocowania. Źródłem umocowania pełnomocnika jest jednostronne oświadczenie woli mocodawcy - do udzielenia pełnomocnictwa nie jest potrzebna nawet zgoda pełnomocnika.
Kto może być pełnomocnikiem?
Zgodnie z ogólną zasadą, każdy może samodzielnie ustanowić pełnomocnika w swojej sprawie. Pełnomocnikiem może być niemal dowolny podmiot - zarówno osoba fizyczna, jak i (przy pełnomocnictwie materialnoprawnym) osoba prawna (np. spółka z o.o.) albo inna jednostka organizacyjna (np. spółka jawna, czy spółka komandytowa).
Wymóg wobec pełnomocnika będącego osobą fizyczną jest tylko jeden: musi on posiadać co najmniej ograniczoną zdolność do czynności prawnych. Jak wyjaśniałem to już wcześniej, zgodnie z art. 100 Kodeksu cywilnego, ograniczenie pełnomocnika w zdolności do czynności prawnych nie ma wpływu na ważność czynności dokonanej przez niego w imieniu mocodawcy. Pełnomocnikiem może być więc także osoba, która ukończyła 13. rok życia albo została ubezwłasnowolniona częściowo.
Co ciekawe, pełnomocnik o ograniczonej zdolności do czynności prawnych może skutecznie dokonywać w imieniu mocodawcy nawet takich czynności, których nie mógłby jeszcze dokonać we własnym imieniu (np. z powodu braku pełnoletności). Ryzyko wynikające z młodego wieku bądź braku doświadczenia pełnomocnika obciąża w tym wypadku mocodawcę.
Od ogólnej reguły, że pełnomocnikiem może być właściwie każdy, funkcjonują istotne wyjątki. W postępowaniu karnym pełnomocnikiem może być wyłącznie adwokat lub radca prawny. W postępowaniu cywilnym krąg osób mogących pełnić funkcję pełnomocnika jest szerszy, ale również zamknięty - został opisany w dalszej części artykułu. Odrębne wymagania dotyczą także innych rodzajów pełnomocnictw - np. prokurentem może być wyłącznie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych.
Kto może udzielić pełnomocnictwa?
Mocodawcą może być każdy podmiot prawa cywilnego: osoba fizyczna, osoba prawna, a także tzw. ułomna osoba prawna (np. spółka jawna). Udzielenie pełnomocnictwa jest czynnością prawną, dlatego mocodawca musi mieć zdolność do dokonania czynności, której pełnomocnictwo dotyczy.
W praktyce oznacza to, że do udzielenia pełnomocnictwa w ważnych sprawach majątkowych konieczna jest co do zasady pełna zdolność do czynności prawnych. Osoba prawna udziela pełnomocnictwa przez swoje organy (np. zarząd spółki), zgodnie z zasadami reprezentacji.
Jakie są rodzaje pełnomocnictw?
Kodeks cywilny wyróżnia trzy podstawowe rodzaje pełnomocnictw: pełnomocnictwo ogólne, pełnomocnictwo rodzajowe oraz pełnomocnictwo szczególne. Zakres uprawnień pełnomocnika zależy od tego, który rodzaj pełnomocnictwa wybierze mocodawca. Poszczególne rodzaje pełnomocnictw różnią się przede wszystkim zakresem umocowania oraz wymaganą formą.
Obok pełnomocnictwa zwykłego (cywilnego) funkcjonują także pełnomocnictwa uregulowane odrębnie - przede wszystkim pełnomocnictwo procesowe, pełnomocnictwa w sprawach podatkowych oraz prokura. O każdym z nich piszę w dalszej części artykułu - znajomość rodzajów pełnomocnictw ułatwia wybór właściwego umocowania.
Pełnomocnictwo ogólne
Pełnomocnictwo ogólne jest podstawowym rodzajem pełnomocnictwa. Zgodnie z art. 98 Kodeksu cywilnego, obejmuje ono umocowanie do czynności zwykłego zarządu.
Udzielenie pełnomocnictwa ogólnego skutkuje tym, że pełnomocnik może dokonywać w imieniu mocodawcy wszelkich czynności zwykłego zarządu. Dokument pełnomocnictwa ogólnego nie musi więc wymieniać konkretnych czynności, do których pełnomocnik jest uprawniony.
Czym są czynności zwykłego zarządu?
Określenie, które czynności prawne mieszczą się w ramach zwykłego zarządu, w praktyce może przysporzyć niemałych problemów. W polskim porządku prawnym brakuje bowiem regulacji, która w sposób definitywny dzieliłaby ogół czynności na te, które pozostają w granicach zwykłego zarządu, oraz te, które ten zarząd przekraczają.
Przyjmuje się, że pojęcie zwykłego zarządu należy oceniać odmiennie w zależności od konkretnego, indywidualnego przypadku. Znaczenie mają przede wszystkim następujące kryteria:
- charakterystyka stosunku prawnego, w ramach którego pełnomocnik wykonuje czynności zarządu
- wielkość majątku powierzonego pełnomocnikowi w zarząd na mocy pełnomocnictwa ogólnego
- rozmiar prowadzonej przez mocodawcę działalności (np. gospodarczej)
- charakterystyka danej czynności prawnej na tle działalności mocodawcy
- powaga dokonywanej czynności prawnej z punktu widzenia innych uczestników obrotu
W zależności od konkretnego stanu faktycznego ta sama czynność może więc zostać zakwalifikowana jako czynność zwykłego zarządu (np. opłacanie bieżących rachunków, drobne naprawy, odbiór korespondencji) albo jako czynność przekraczająca zwykły zarząd (np. sprzedaż wartościowego składnika majątku).
Pełnomocnictwo rodzajowe
Zgodnie z art. 98, do czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu potrzebne jest pełnomocnictwo określające ich rodzaj, chyba że ustawa wymaga pełnomocnictwa do poszczególnej czynności. Pełnomocnictwo rodzajowe to więc takie pełnomocnictwo, w którym mocodawca upoważnia pełnomocnika do dokonywania w jego imieniu czynności prawnych określonego typu.
Formułując pełnomocnictwo rodzajowe, należy zwracać szczególną uwagę na precyzję i dobór słów. Z dokumentu musi jasno wynikać, jakie czynności prawne mogą być skutecznie dokonywane przez pełnomocnika. Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 21 czerwca 2023 roku (sygn. akt II CSKP 1224/22), pełnomocnictwo rodzajowe powinno określać rodzaj czynności prawnej objętej umocowaniem oraz jej przedmiot, a jeżeli rodzaj czynności nie został określony wyraźnie, wolę mocodawcy ustala się według reguł wykładni oświadczeń woli.
Pełnomocnictwo rodzajowe nie musi zawierać wzmianki o konkretnej czynności prawnej, ale powinno precyzyjnie określać rodzaj i zakres czynności objętych umocowaniem. Przykładowo, może ono upoważniać pełnomocnika do zawierania w imieniu mocodawcy umów określonego typu (np. umowy kupna sprzedaży, umowy przedwstępnej, umowy o dzieło, umowy darowizny) ze wskazaniem ich przedmiotu (np. wszystkich nieruchomości należących do mocodawcy). W praktyce biznesowej pełnomocnictwa rodzajowe wykorzystuje się np. przy zawieraniu umów z klientami czy przy zatrudnianiu pracowników.
Pełnomocnictwo szczególne
Ostatnim rodzajem pełnomocnictwa, o którym wspomina art. 98, jest pełnomocnictwo szczególne (nazywane też potocznie pełnomocnictwem szczegółowym). Pełnomocnictwo szczególne upoważnia pełnomocnika do dokonania konkretnej czynności prawnej - już z jego treści powinno wyraźnie wynikać, jakiej dokładnie czynności dotyczy.
Przykładowo, pełnomocnictwo szczególne może upoważniać do sprzedaży nieruchomości - konkretnej działki czy mieszkania - w imieniu mocodawcy na rzecz oznaczonej osoby. Można powiedzieć, że pełnomocnictwo szczególne pełni funkcję pełnomocnictwa jednorazowego - wygasa z chwilą dokonania czynności, do której zostało udzielone.
Posłużenie się pełnomocnictwem szczególnym jest konieczne wówczas, gdy wymagają tego przepisy prawa. Przykładowo, pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński musi wymieniać osobę, z którą małżeństwo ma być zawarte (art. 6 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego), a pełnomocnictwo do głosowania na zgromadzeniu wspólników spółki z o.o. powinno być udzielone na piśmie pod rygorem nieważności (art. 243 Kodeksu spółek handlowych). Pełnomocnictwa do poszczególnej czynności wymaga także dokonanie przez prokurenta zbycia przedsiębiorstwa albo zbywania i obciążania nieruchomości (art. 109³) - o czym szerzej w części o prokurze.
W jakiej formie udziela się pełnomocnictwa?
Ogólna zasada mówi, że pełnomocnictwa można udzielić w dowolnej formie. Pełnomocnik może zostać skutecznie umocowany także wówczas, gdy pełnomocnictwo zostało udzielone ustnie, a nawet w sposób dorozumiany. Forma pełnomocnictwa zależy jednak od rodzaju pełnomocnictwa oraz od czynności, której ono dotyczy. Sporządzenie pełnomocnictwa w zwykłej formie pisemnej wystarcza w większości codziennych spraw.
Kiedy pełnomocnictwo wymaga szczególnej formy?
Zachowanie szczególnej formy pełnomocnictwa jest konieczne w trzech grupach przypadków.
Po pierwsze, zgodnie z art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli do ważności czynności prawnej potrzebna jest szczególna forma, pełnomocnictwo do dokonania tej czynności powinno być udzielone w tej samej formie. Przykładowo, umowa sprzedaży nieruchomości wymaga formy aktu notarialnego, dlatego również pełnomocnictwo do sprzedaży nieruchomości musi zostać udzielone w formie aktu notarialnego. W formie aktu notarialnego należy udzielić także m.in. pełnomocnictwa do zawarcia umowy deweloperskiej, umowy dożywocia, czy umowy sprzedaży spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu.
Po drugie, wymóg szczególnej formy pełnomocnictwa bywa przewidziany wprost w przepisach. Przykładowo, zgodnie z art. 1018 § 3, pełnomocnictwo do złożenia oświadczenia o przyjęciu spadku lub o odrzuceniu spadku powinno być pisemne z podpisem urzędowo poświadczonym. Podobnie pełnomocnictwo do zawarcia małżeństwa wymaga formy pisemnej z podpisem urzędowo poświadczonym. W takich przypadkach notariusz poświadcza własnoręczność podpisu mocodawcy. W praktyce pełnomocnictwo do odrzucenia spadku bywa wykorzystywane np. przez osoby mieszkające za granicą, które nie mogą osobiście stawić się u polskiego notariusza.
Po trzecie, na podstawie art. 99 § 2 Kodeksu cywilnego, pełnomocnictwo ogólne powinno być pod rygorem nieważności udzielone na piśmie. Mocodawca musi zachować formę pisemną nawet wówczas, gdy żadna z czynności objętych pełnomocnictwem tej formy nie wymaga. Pełnomocnictwo ogólne udzielone ustnie jest po prostu nieważne. Do zachowania formy pisemnej wystarcza natomiast własnoręczny podpis mocodawcy pod treścią dokumentu.
Czy pełnomocnictwa można udzielić w formie elektronicznej?
Tak. Zgodnie z art. 78¹, oświadczenie woli złożone w formie elektronicznej (czyli opatrzone kwalifikowanym podpisem elektronicznym) jest równoważne z oświadczeniem złożonym w formie pisemnej - kwalifikowany podpis elektroniczny zastępuje własnoręczny podpis mocodawcy. Pełnomocnictwo ogólne można więc sporządzić także w formie elektronicznej - np. w formacie PDF podpisanym podpisem kwalifikowanym.
Trzeba jednak pamiętać, że podpis zaufany (ePUAP) nie zastępuje formy pisemnej na gruncie prawa cywilnego - wystarcza jedynie w kontaktach z administracją publiczną. Nie zastąpi też oczywiście formy aktu notarialnego, gdy jest ona wymagana.
Co powinno zawierać pełnomocnictwo?
Sporządzenie pełnomocnictwa nie jest skomplikowane, ale dokument powinien zawierać kilka stałych elementów. Sporządzenie pełnomocnictwa warto zacząć od zebrania danych obu stron. Prawidłowo sporządzone pełnomocnictwo obejmuje:
- datę i miejsce sporządzenia
- dane mocodawcy (imię i nazwisko, adres, PESEL, ewentualnie numer dowodu osobistego)
- dane pełnomocnika (imię i nazwisko, adres, PESEL lub numer dowodu osobistego - tak, aby nie było wątpliwości, komu udzielono umocowania)
- zakres umocowania (określenie, czy jest to pełnomocnictwo ogólne, rodzajowe, czy szczególne, oraz jakich czynności dotyczy)
- ewentualne ograniczenia (np. określony czas obowiązywania, zakaz udzielania dalszych pełnomocnictw)
- podpis mocodawcy
Podpis mocodawcy jest elementem koniecznym - bez niego dokument nie spełnia wymogu formy pisemnej. Warto też pamiętać, że jedno pełnomocnictwo może obejmować kilka czynności, a mocodawca może w każdej chwili zmienić jego zakres, odwołując dotychczasowe pełnomocnictwo i udzielając nowego.
Wzór pełnomocnictwa
Przy sporządzeniu pełnomocnictwa można posłużyć się poniższym schematem. Poniżej znajdziesz przykładowe wzory pełnomocnictw: pełnomocnictwa ogólnego, pełnomocnictwa rodzajowego oraz pełnomocnictwa szczególnego w wersji do uzupełnienia o zakres umocowania. Wersję w formacie PDF wygodnie jest wydrukować i podpisać odręcznie. Wersję w formacie doc (word) możesz uzupełnić na komputerze i wydrukować gotową do podpisania.
Pamiętaj, że każdy wzór pełnomocnictwa trzeba dostosować do konkretnej sytuacji - zwłaszcza w zakresie czynności objętych umocowaniem oraz ewentualnych ograniczeń umocowania. Darmowy wzór pełnomocnictwa nie zastąpi też pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego tam, gdzie ustawa wymaga tej formy (np. wzór pełnomocnictwa do sprzedaży nieruchomości może posłużyć jedynie jako punkt wyjścia do wizyty u notariusza).
Wzór pełnomocnictwa ogólnego
………………………… (miejscowość), dnia ………………… r.
PEŁNOMOCNICTWO OGÓLNE
Ja, niżej podpisany/podpisana ……………………………………… (imię i nazwisko), zamieszkały/zamieszkała w ……………………………………… (adres), PESEL: ………………………, legitymujący/legitymująca się dowodem osobistym nr ………………………, udzielam niniejszym ……………………………………… (imię i nazwisko pełnomocnika), zamieszkałemu/zamieszkałej w ……………………………………… (adres), PESEL: ………………………, pełnomocnictwa ogólnego, obejmującego umocowanie do dokonywania w moim imieniu wszelkich czynności zwykłego zarządu, w szczególności do: odbierania kierowanej do mnie korespondencji i przesyłek, reprezentowania mnie w bieżących sprawach przed organami administracji publicznej, urzędami i instytucjami, składania i odbierania dokumentów oraz zaświadczeń, a także regulowania bieżących opłat.
Pełnomocnictwo zostaje udzielone na czas nieokreślony / do dnia ………………… r.* i może zostać w każdym czasie odwołane.
Pełnomocnik może / nie może* udzielać dalszych pełnomocnictw. (* niepotrzebne skreślić)
....................................................... (podpis mocodawcy)
Wzór pełnomocnictwa rodzajowego
………………………… (miejscowość), dnia ………………… r.
PEŁNOMOCNICTWO RODZAJOWE
Ja, niżej podpisany/podpisana ……………………………………… (imię i nazwisko), zamieszkały/zamieszkała w ……………………………………… (adres), PESEL: ………………………, legitymujący/legitymująca się dowodem osobistym nr ………………………, udzielam niniejszym ……………………………………… (imię i nazwisko pełnomocnika), zamieszkałemu/zamieszkałej w ……………………………………… (adres), PESEL: ………………………, pełnomocnictwa rodzajowego do zawierania w moim imieniu umów najmu wszystkich nieruchomości stanowiących moją własność (tj. ……………………………………………………), w tym do: ustalania warunków najmu (w szczególności wysokości czynszu oraz okresu najmu), zawierania, zmiany i wypowiadania umów najmu, przekazywania i odbioru przedmiotu najmu wraz z podpisaniem protokołu zdawczo-odbiorczego, a także do pobierania czynszu oraz innych opłat od najemców i kwitowania ich odbioru.
Pełnomocnictwo zostaje udzielone na czas nieokreślony / do dnia ………………… r.* i może zostać w każdym czasie odwołane.
Pełnomocnik może / nie może* udzielać dalszych pełnomocnictw. (* niepotrzebne skreślić)
....................................................... (podpis mocodawcy)
Wzór pełnomocnictwa szczególnego
………………………… (miejscowość), dnia ………………… r.
PEŁNOMOCNICTWO SZCZEGÓLNE
Ja, niżej podpisany/podpisana ……………………………………… (imię i nazwisko), zamieszkały/zamieszkała w ……………………………………… (adres), PESEL: ………………………, legitymujący/legitymująca się dowodem osobistym nr ………………………, udzielam niniejszym ……………………………………… (imię i nazwisko pełnomocnika), zamieszkałemu/zamieszkałej w ……………………………………… (adres), PESEL: ………………………, pełnomocnictwa szczególnego do zawarcia w moim imieniu umowy najmu lokalu mieszkalnego położonego pod adresem: (……………………………………………………), w tym do: ustalenia warunków tej umowy (w szczególności wysokości czynszu, kaucji oraz okresu najmu), podpisania umowy najmu, przekazania lokalu najemcy wraz z podpisaniem protokołu zdawczo-odbiorczego, a także do odbioru kaucji i czynszu.
Pełnomocnictwo wygasa z chwilą dokonania czynności objętej umocowaniem, a wcześniej może zostać w każdym czasie odwołane.
Pełnomocnik może / nie może* udzielać dalszych pełnomocnictw. (* niepotrzebne skreślić)
....................................................... (podpis mocodawcy)
Ile kosztuje pełnomocnictwo? Czym jest opłata skarbowa od pełnomocnictwa?
Samo udzielenie pełnomocnictwa jest bezpłatne. Koszty mogą pojawić się w dwóch sytuacjach: przy pełnomocnictwie sporządzanym w formie notarialnej albo w formie z podpisem notarialnie poświadczonym oraz przy składaniu dokumentu pełnomocnictwa w urzędzie lub w sądzie.
Pełnomocnictwo w formie notarialnej wiąże się z taksą notarialną. Maksymalna taksa za sporządzenie pełnomocnictwa do dokonania jednej czynności wynosi 30 zł netto, a przy umocowaniu do więcej niż jednej czynności - 100 zł netto (do tego dochodzi VAT oraz koszt wypisów). Sporządzenia pełnomocnictwa w formie aktu notarialnego wymaga przede wszystkim umocowanie do sprzedaży nieruchomości.
Złożenie dokumentu pełnomocnictwa (lub jego odpisu) w sprawie z zakresu administracji publicznej albo w postępowaniu sądowym podlega opłacie skarbowej w wysokości 17 zł. Opłatę wpłaca się na konto urzędu miasta (gminy), na którego obszarze ma siedzibę organ lub sąd, w którym składane jest pełnomocnictwo.
Nie każde pełnomocnictwo wiąże się jednak z opłatą skarbową. Zwolnione od opłaty skarbowej jest m.in. pełnomocnictwo udzielone małżonkowi, wstępnemu (rodzicowi, dziadkowi), zstępnemu (dziecku, wnukowi) lub rodzeństwu mocodawcy. Opłacie nie podlega także pełnomocnictwo UPL-1 do podpisywania elektronicznych deklaracji podatkowych ani pełnomocnictwa w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych (ZUS).
Wygaśnięcie pełnomocnictwa
Jak odwołać pełnomocnictwo?
Zgodnie z art. 101 § 1 Kodeksu cywilnego, pełnomocnictwo może być w każdym czasie odwołane, chyba że mocodawca zrzekł się odwołania pełnomocnictwa z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa.
Odwołanie pełnomocnictwa jest jednostronną czynnością prawną mocodawcy - nie wymaga zgody pełnomocnika ani podawania przyczyny. Adresatem oświadczenia jest sam pełnomocnik. Do skutecznego odwołania pełnomocnictwa dochodzi z chwilą, gdy oświadczenie woli mocodawcy dotarło do pełnomocnika w taki sposób, że mógł zapoznać się z jego treścią.
Do odwołania pełnomocnictwa nie jest wymagana żadna szczególna forma. Oznacza to, że nawet jeżeli pełnomocnictwo zostało udzielone w formie aktu notarialnego, można je odwołać w dowolnej formie (nawet ustnie). Ze względów dowodowych odwołanie pełnomocnictwa warto jednak sporządzić na piśmie, a o odwołaniu poinformować także kontrahentów, z którymi pełnomocnik miał styczność.
Kiedy pełnomocnictwo wygasa z innych przyczyn?
Odwołanie nie jest jedyną przyczyną wygaśnięcia pełnomocnictwa - wygaśnięcie pełnomocnictwa następuje także z mocy prawa. Zgodnie z art. 101 § 2, umocowanie wygasa ze śmiercią mocodawcy lub pełnomocnika, chyba że w pełnomocnictwie inaczej zastrzeżono z przyczyn uzasadnionych treścią stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa. Możliwe jest więc zastrzeżenie, że pełnomocnictwo zachowa moc również po śmierci mocodawcy - w takim przypadku pełnomocnik będzie działał w imieniu spadkobierców mocodawcy.
Ponadto pełnomocnictwo wygasa, gdy:
- pełnomocnik zrzeknie się umocowania
- upłynie czas, na jaki pełnomocnictwo zostało udzielone
- osoba prawna będąca pełnomocnikiem albo mocodawcą utraci podmiotowość prawną (np. zostanie wykreślona z rejestru)
- pełnomocnik dokona czynności prawnej, do której został upoważniony (dotyczy pełnomocnictwa szczególnego, "jednorazowego")
Co zrobić z dokumentem pełnomocnictwa po jego wygaśnięciu?
Zgodnie z art. 102 Kodeksu cywilnego, po wygaśnięciu umocowania pełnomocnik obowiązany jest zwrócić mocodawcy dokument pełnomocnictwa. Może żądać poświadczonego odpisu tego dokumentu, przy czym wygaśnięcie umocowania powinno być na odpisie zaznaczone.
Obowiązek zwrotu dokumentu chroni mocodawcę przed posługiwaniem się pełnomocnictwem, które już nie obowiązuje. Dopóki dokument pozostaje w obrocie, osoby trzecie mogą bowiem działać w zaufaniu do jego treści.
Czy pełnomocnik może dokonać czynności "z samym sobą"?
Zgodnie z art. 108 Kodeksu cywilnego, pełnomocnik nie może być drugą stroną czynności prawnej, której dokonuje w imieniu mocodawcy. Od tej zasady istnieją dwa wyjątki: gdy co innego wynika z treści pełnomocnictwa oraz gdy ze względu na treść czynności prawnej wyłączona jest możliwość naruszenia interesów mocodawcy. Te same reguły stosuje się, gdy pełnomocnik reprezentuje obie strony czynności.
Przepis ten przeciwdziała sytuacjom, w których pełnomocnik występowałby po obu stronach umowy: z jednej strony w imieniu mocodawcy, a z drugiej we własnym imieniu. Takie działania pełnomocnika mogłyby prowadzić do nadużyć - np. do niekorzystnych dla mocodawcy przesunięć majątkowych, w których pełnomocnik "sprzedaje" sobie rzecz mocodawcy po zaniżonej cenie.
Jakie są skutki działania rzekomego pełnomocnika?
Pisząc o pełnomocnictwie, nie można pominąć skutków przekroczenia przez pełnomocnika zakresu umocowania. Osobę, która działa jako pełnomocnik bez umocowania albo z przekroczeniem jego zakresu, określa się mianem rzekomego pełnomocnika (falsus procurator).
Zgodnie z art. 103 § 1 Kodeksu cywilnego, jeżeli zawierający umowę jako pełnomocnik nie ma umocowania albo przekroczy jego zakres, ważność umowy zależy od jej potwierdzenia przez osobę, w której imieniu umowa została zawarta. Umowa zawarta przez rzekomego pełnomocnika nie jest więc automatycznie nieważna - jest to tzw. czynność niezupełna, której skuteczność pozostaje w zawieszeniu. Jeżeli mocodawca potwierdzi umowę (w dowolnej formie), staje się ona w pełni ważna. Jeżeli odmówi potwierdzenia - umowę traktuje się tak, jakby nigdy nie została zawarta.
Kontrahent nie musi bezterminowo czekać na decyzję mocodawcy. Zgodnie z art. 103 § 2 Kodeksu cywilnego, druga strona może wyznaczyć osobie, w której imieniu umowa została zawarta, odpowiedni termin do potwierdzenia umowy. Po bezskutecznym upływie terminu druga strona staje się wolna.
W braku potwierdzenia rzekomy pełnomocnik obowiązany jest do zwrotu tego, co otrzymał od drugiej strony w wykonaniu umowy, oraz do naprawienia szkody, którą druga strona poniosła przez to, że zawarła umowę, nie wiedząc o braku umocowania (art. 103 § 3 Kodeksu cywilnego). Przepis ten zabezpiecza interesy kontrahenta, obciążając rzekomego pełnomocnika odpowiedzialnością za powstałe szkody.
Surowsze zasady dotyczą czynności jednostronnych: jednostronna czynność prawna dokonana w cudzym imieniu bez umocowania lub z przekroczeniem jego zakresu jest nieważna (art. 104 Kodeksu cywilnego) - nie wywołuje więc żadnych skutków prawnych. Wyjątkowo, gdy ten, komu zostało złożone oświadczenie woli w cudzym imieniu, zgodził się na działanie bez umocowania, stosuje się odpowiednio przepisy o zawarciu umowy bez umocowania.
Co się dzieje, gdy pełnomocnik działa po wygaśnięciu umocowania?
Odrębny przypadek opisuje art. 105 Kodeksu cywilnego. Jeżeli pełnomocnik po wygaśnięciu umocowania dokonuje czynności prawnej w granicach pierwotnego umocowania, czynność ta jest ważna, chyba że druga strona o wygaśnięciu umocowania wiedziała lub z łatwością mogła się dowiedzieć.
Przepis chroni osoby trzecie działające w dobrej wierze. Z tego powodu, zwłaszcza prowadząc działalność gospodarczą, o odwołaniu pełnomocnictwa udzielonego stałemu współpracownikowi warto zawczasu poinformować swoich kontrahentów - w przeciwnym razie czynności pełnomocnika dokonane po odwołaniu mogą nadal wiązać mocodawcę.
Substytucja i kilku pełnomocników
Czy pełnomocnik może ustanowić dalszych pełnomocników?
Pełnomocnik może ustanowić dla mocodawcy innych pełnomocników (tzw. substytutów) tylko wtedy, gdy umocowanie takie wynika z treści pełnomocnictwa, z ustawy albo ze stosunku prawnego będącego podstawą pełnomocnictwa (art. 106). Ustanowienie substytuta bez takiej podstawy jest działaniem bez umocowania.
Prawo substytucji z mocy przepisów prawa przysługuje np. pełnomocnikowi procesowemu w postaci adwokata albo radcy prawnego. Bez potrzeby uzyskiwania dodatkowego upoważnienia adwokat może udzielić dalszego pełnomocnictwa procesowego innemu adwokatowi lub radcy prawnemu.
Czy można ustanowić kilku pełnomocników?
Tak. Mocodawca może ustanowić dowolną liczbę pełnomocników - do tych samych albo różnych czynności. Jedno pełnomocnictwo może przy tym wskazywać kilku pełnomocników. Zgodnie z art. 107, jeżeli mocodawca ustanowił kilku pełnomocników z takim samym zakresem umocowania, każdy z nich może działać samodzielnie, chyba że co innego wynika z treści pełnomocnictwa.
W treści pełnomocnictwa można więc zastrzec reprezentację łączną - czyli wymóg wspólnego działania dwóch lub więcej pełnomocników przy każdej (bądź wybranej) czynności prawnej. Takie rozwiązanie ogranicza ryzyko nadużyć przy zarządzaniu większym majątkiem.
Czym jest prokura?
Prokura to szczególny rodzaj pełnomocnictwa zarezerwowany dla przedsiębiorców. Zgodnie z art. 109¹ Kodeksu cywilnego, prokury może udzielić przedsiębiorca podlegający obowiązkowi wpisu do CEIDG albo do rejestru przedsiębiorców KRS - a więc zarówno jednoosobowy przedsiębiorca, jak i spółka osobowa, czy spółka kapitałowa wpisana do rejestru przedsiębiorców (np. spółka z o.o.).
Zakres umocowania prokurenta wynika wprost z ustawy i jest bardzo szeroki: prokura obejmuje umocowanie do czynności sądowych i pozasądowych związanych z prowadzeniem przedsiębiorstwa (np. przy zawieraniu umów handlowych, czy reprezentacji przed sądami i urzędami). Prokurent staje się więc uniwersalnym zastępcą przedsiębiorcy, a jego umocowania nie można ograniczyć ze skutkiem wobec osób trzecich. Prokura daje szersze uprawnienia niż pełnomocnictwo zwykłe, dlatego w praktyce biznesowej powierza się ją zaufanym menedżerom.
Nawet prokurent nie może jednak wszystkiego. Zgodnie z art. 109³ Kodeksu cywilnego, do zbycia przedsiębiorstwa, do dokonania czynności prawnej, na podstawie której następuje oddanie go do czasowego korzystania, oraz do zbywania i obciążania nieruchomości wymagane jest pełnomocnictwo do poszczególnej czynności.
Najważniejsze zasady dotyczące prokury są następujące:
- prokura powinna być pod rygorem nieważności udzielona na piśmie
- prokurentem może być wyłącznie osoba fizyczna mająca pełną zdolność do czynności prawnych
- udzielenie i wygaśnięcie prokury ujawnia się w rejestrach publicznych (CEIDG albo KRS), dzięki czemu każdy kontrahent może zweryfikować umocowanie prokurenta
- prokura może być udzielona kilku osobom łącznie (prokura łączna) lub oddzielnie, można ją także ograniczyć do spraw oddziału przedsiębiorstwa (prokura oddziałowa)
- prokura nie może być przeniesiona na inną osobę; prokurent może jednak ustanowić pełnomocnika do poszczególnej czynności lub pewnego rodzaju czynności
- prokura może być w każdym czasie odwołana, a śmierć przedsiębiorcy nie powoduje jej wygaśnięcia
Pełnomocnictwo w sprawach podatkowych i ZUS
Odrębne zasady obowiązują przed organami administracji skarbowej. W sprawach podatkowych funkcjonują trzy rodzaje pełnomocnictw: pełnomocnictwo ogólne (formularz PPO-1), pełnomocnictwo szczególne (PPS-1) oraz pełnomocnictwo do doręczeń.
Pełnomocnictwo ogólne PPO-1 upoważnia do działania we wszystkich sprawach podatkowych mocodawcy. Zgłasza się je wyłącznie elektronicznie do Centralnego Rejestru Pełnomocnictw Ogólnych i nie podlega ono opłacie skarbowej.
Pełnomocnictwo szczególne PPS-1 upoważnia do działania w konkretnej sprawie podatkowej (np. w toku kontroli) - składa się je do akt sprawy i co do zasady podlega opłacie skarbowej 17 zł.
Osobnym dokumentem jest UPL-1, czyli pełnomocnictwo do podpisywania deklaracji podatkowych składanych za pomocą środków komunikacji elektronicznej. To właśnie UPL-1 składają przedsiębiorcy, których deklaracje podatkowe podpisuje i wysyła księgowa lub biuro rachunkowe. UPL-1 jest wolne od opłaty skarbowej.
W sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych pełnomocnictwa udziela się na formularzu ZUS PEL. Aby pełnomocnik mógł działać elektronicznie, powinien mieć aktywne konto PUE ZUS (obecnie eZUS) - po zarejestrowaniu pełnomocnictwa uzyskuje dostęp do danych mocodawcy i może załatwiać jego sprawy przez internet.
Pełnomocnictwo w postępowaniu administracyjnym
W postępowaniu przed organami administracji publicznej (np. w sprawie o wydanie pozwolenia na budowę) pełnomocnikiem strony może być osoba fizyczna posiadająca zdolność do czynności prawnych (art. 33 Kodeksu postępowania administracyjnego). Krąg potencjalnych pełnomocników jest tu więc szeroki - nie trzeba być adwokatem ani radcą prawnym.
Pełnomocnictwa w postępowaniu administracyjnym udziela się na piśmie, w formie dokumentu elektronicznego lub zgłasza ustnie do protokołu. Aby ustanowić pełnomocnika, wystarczy więc zwykłe pisemne upoważnienie złożone do akt sprawy. Co praktyczne, w sprawach mniejszej wagi organ może nie żądać pełnomocnictwa, jeżeli pełnomocnikiem jest członek najbliższej rodziny lub domownik strony, a nie ma wątpliwości co do istnienia i zakresu upoważnienia do występowania w imieniu strony.
Pełnomocnictwo procesowe
Pełnomocnictwo procesowe upoważnia do reprezentowania mocodawcy w toku postępowania cywilnego (np. w sprawie o zapłatę należności, w sprawie ze skargi pauliańskiej, sprawie o podział majątku po rozwodzie, czy o zniesienie współwłasności). Wbrew ogólnym regułom prawa cywilnego, pełnomocnikiem w postępowaniu cywilnym nie może być jednak każdy.
Kto może być pełnomocnikiem w postępowaniu cywilnym?
Zamknięty katalog osób mogących pełnić funkcję pełnomocnika procesowego zawiera art. 87 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z tym przepisem, pełnomocnikiem w toku postępowania cywilnego może być:
- adwokat lub radca prawny (a z ich upoważnienia - odpowiednio aplikant adwokacki bądź aplikant radcowski)
- rzecznik patentowy (w sprawach z zakresu własności intelektualnej)
- osoba posiadająca licencję doradcy restrukturyzacyjnego (w sprawach restrukturyzacji i upadłości)
- osoba sprawująca zarząd majątkiem lub interesami strony (zarząd musi mieć charakter stały, a przedmiot sprawy powinien pozostawać w związku ze sprawowanym zarządem)
- osoba pozostająca ze stroną w stałym stosunku zlecenia, jeżeli przedmiot sprawy wchodzi w zakres tego zlecenia
- współuczestnik sporu (pełnomocnikiem nie może być natomiast interwenient uboczny)
- małżonek, rodzeństwo, zstępni lub wstępni strony oraz osoby pozostające ze stroną w stosunku przysposobienia
- pracownik osoby prawnej lub przedsiębiorcy (w tym nieposiadającego osobowości prawnej) będącego stroną albo pracownik jej organu nadrzędnego
- w sprawach o ustalenie i zaprzeczenie pochodzenia dziecka i o roszczenia alimentacyjne - przedstawiciel właściwego w sprawach z zakresu pomocy społecznej organu jednostki samorządu terytorialnego oraz organizacji społecznej, mającej na celu udzielanie pomocy rodzinie
- w sprawach związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego - przedstawiciel organizacji zrzeszającej rolników indywidualnych, której rolnik jest członkiem
- w sprawach związanych z ochroną praw konsumentów - przedstawiciel organizacji, do której zadań statutowych należy ochrona konsumentów
Najważniejszy wniosek z powyższego wyliczenia jest taki, że generalną kompetencję do zastępowania każdej strony w każdej sprawie cywilnej mają wyłącznie adwokat oraz radca prawny. Wbrew obiegowej opinii, do zastępowania strony przed sądem nie wystarczy ukończenie studiów prawniczych - konieczne jest uzyskanie uprawnień pełnomocnika profesjonalnego.
Jakie są rodzaje pełnomocnictwa procesowego?
Zgodnie z art. 88 Kodeksu postępowania cywilnego, pełnomocnictwo procesowe może być ogólne (do prowadzenia wszystkich spraw mocodawcy) bądź do prowadzenia poszczególnych spraw, a ponadto można udzielić pełnomocnictwa tylko do niektórych czynności procesowych (np. do sporządzenia apelacji, czy do reprezentowania w konkretnym postępowaniu zabezpieczającym). Przy sporządzeniu pełnomocnictwa procesowego należy dokładnie oznaczyć sprawę oraz zakres czynności, do których umocowany jest pełnomocnik.
Zakres pełnomocnictwa procesowego określa art. 91 Kodeksu postępowania cywilnego. Obejmuje ono z mocy prawa umocowanie m.in. do wszystkich łączących się ze sprawą czynności procesowych (w tym do powództwa wzajemnego, skargi o wznowienie postępowania), do udzielenia dalszego pełnomocnictwa procesowego adwokatowi lub radcy prawnemu, a także do odbioru kosztów procesu od strony przeciwnej.
Przy składaniu pełnomocnictwa procesowego w sądzie należy pamiętać o opłacie skarbowej (17 zł), chyba że pełnomocnikiem jest osoba zwolniona z opłaty (np. małżonek strony).
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Doradzę przy sporządzeniu i odwołaniu pełnomocnictwa, zadbam o właściwą formę oraz zakres umocowania, a w razie potrzeby reprezentuję Klientów przed sądami i urzędami.