Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 13 lipca 2026Potrącenie
Potrącenie - nazywane też kompensatą - to jeden ze sposobów umorzenia wzajemnych wierzytelności bez potrzeby fizycznej zapłaty. Jest szczególnie przydatne, gdy dwie strony są jednocześnie wobec siebie wierzycielem i dłużnikiem: zamiast przekazywać sobie pieniądze w obie strony, ich długi znoszą się nawzajem do wysokości niższego z nich. W obrocie gospodarczym to jeden z najczęstszych i najwygodniejszych sposobów rozliczeń.
Omawiamy tu przede wszystkim potrącenie ustawowe uregulowane w Kodeksie cywilnym (art. 498-505 KC) - jego przesłanki, skutki (w tym korzystne działanie z mocą wsteczną, istotne dla odsetek) oraz zarzut potrącenia w postępowaniu sądowym. Wskazujemy też, czym różni się ono od potrącenia umownego. Z artykułu dowiesz się m.in.:
- czym jest potrącenie?
- jakie są przesłanki potrącenia?
- kiedy potrącenie nie jest możliwe?
- jak potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony?
- jak podnieść zarzut potrącenia w sądzie?
- czy można potrącić wierzytelność przedawnioną?
Czym jest potrącenie KC?
Potrącenie w prawie cywilnym polega na wzajemnym umorzeniu dwóch przeciwstawnych wierzytelności do wysokości wierzytelności niższej.
Jeżeli każda z dwóch osób jest jednocześnie dłużnikiem i wierzycielem drugiej, możliwa będzie kompensata - o ile przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku. Skutkuje ono zaspokojeniem interesu wierzyciela bez konieczności faktycznej wymiany świadczeń.
Instytucja ta bywa nazywana również kompensacją lub kompensatą. W obrocie gospodarczym powszechnie służy rozliczaniu wzajemnych wierzytelności.
Potrącenie reguluje art. 498 Kodeksu cywilnego. W świetle art. 498 § 1 KC, gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami, każda z nich może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, jeżeli przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone tylko co do gatunku, a obie wierzytelności są wymagalne i mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym.
Odmienne zasady potrącania roszczeń w toku postępowania sądowego przewidują przepisy Kodeksu postępowania cywilnego, w szczególności art. 203¹ KPC.
Aby potrącenie wierzytelności było skuteczne, muszą zostać spełnione następujące przesłanki:
- wzajemność wierzytelności - dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami
- przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku
- obie wierzytelności są wymagalne (można już żądać ich spełnienia, np. upłynął termin zapłaty za fakturę)
- każda z wierzytelności może być dochodzona przed sądem lub innym organem państwowym
Skutki potrącenia
Zgodnie z art. 499 Kodeksu cywilnego, skutki potrącenia następują z mocą wsteczną od chwili, gdy potrącenie stało się możliwe.
Ma to istotne znaczenie dla żądania zapłaty odsetek. Na skutek ten wielokrotnie zwracał uwagę Sąd Najwyższy. Gdyby dłużnik nie dokonał potrącenia, płaciłby odsetki do dnia zapłaty.
Po skutecznym potrąceniu zapłaci odsetki tylko do dnia, w którym potrącenie stało się możliwe. Jest to istotna korzyść finansowa dla dłużnika.
Zgodnie z art. 498 § 2 Kodeksu cywilnego wskutek potrącenia obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.
Na przykład: dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami. Osoba A ma wierzytelność przeciwko B o zapłatę 1.000 złotych, a osoba B wobec A o zapłatę 500 złotych.
Obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej: wierzytelność B umorzy się w całości, a wierzytelność A utrzyma się w wysokości 500 zł.
Ponadto wygasają prawa o charakterze akcesoryjnym (np. poręczenie, zastaw, hipoteka), chyba że umorzeniu podlega jedynie część wierzytelności. Wówczas prawa akcesoryjne wygasają jedynie w odpowiednim zakresie.
Potrącenie spełnia trzy funkcje gospodarcze: funkcję zapłaty, funkcję egzekucji oraz funkcję zabezpieczenia.
Może ono występować nie tylko jako czynność materialnoprawna dokonana poza sądem, lecz także jako zarzut procesowy.
Rodzaje potrącenia
Wyróżniamy dwa rodzaje potrącenia: potrącenie ustawowe oraz umowne potrącenie wierzytelności.
Potrącenie ustawowe następuje po spełnieniu warunków wskazanych w art. 498 Kodeksu cywilnego. Potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie (art. 499 KC).
Nie jest ono uzależnione od woli kontrahenta - jeżeli warunki są spełnione, wywiera skutek nawet wbrew jego woli.
Potrącenie ustawowe jest skuteczne z chwilą doręczenia tego oświadczenia drugiej stronie. Skutki cofają się jednak z mocą wsteczną od chwili, gdy potrącenie stało się możliwe.
Potrącenie umowne opiera się na zasadzie swobody umów (art. 353¹ KC). Do jego dokonania potrzebna jest zgodna wola obu stron.
Potrącenie umowne zapewnia znacznie większą swobodę w kształtowaniu przesłanek i zakresu potrącenia. W szczególności przedmiotem potrącenia nie muszą być pieniądze lub rzeczy tej samej jakości - strony mogą to ograniczenie wyłączyć.
Ponadto przy potrąceniu umownym nie jest konieczny wymóg wymagalności ani zaskarżalności obu wierzytelności.
Strony mogą też umownie wyłączyć określone wierzytelności z możliwości potrącania (np. z tytułu umowy pożyczki). Takie wyłączenie potrącenia wierzytelności jest skuteczne wobec następców prawnych, np. cesjonariusza.
Kiedy można potrącić wierzytelność?
Aby potrącenie ustawowe było możliwe, muszą być spełnione określone w Kodeksie cywilnym warunki. Nie ma natomiast takiego rygoru w stosunku do potrącenia umownego, gdzie strony mogą swobodnie ustalić warunki.
Zgodnie z art. 498 Kodeksu cywilnego muszą zostać łącznie spełnione cztery następujące przesłanki. Po pierwsze: wzajemność wierzytelności - dwie osoby są jednocześnie względem siebie dłużnikami i wierzycielami.
Po drugie: jednorodność - przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku.
Po trzecie: obie wierzytelności są wymagalne - przy czym wystarczy wymagalność wierzytelności dokonującego potrącenia. Po czwarte: zaskarżalność tej wierzytelności przed sądem lub innym organem państwowym.
Wierzytelności są wzajemne, jeżeli przysługują dwóm osobom nawzajem - czyli gdy dwie osoby są jednocześnie względem siebie wierzycielami i dłużnikami, a każda z nich jest jednocześnie dłużnikiem i wierzycielem drugiej. Nie jest wymagane, aby obie wierzytelności pochodziły z tej samej umowy ani z tego samego stosunku prawnego. Bez znaczenia pozostają też miejsca spełnienia świadczeń - potrącenie jest dopuszczalne, choćby miejsca spełnienia świadczeń obu wierzytelności były różne.
Z wzajemności wierzytelności wynika, że dłużnik nie może potrącić względem swojego wierzyciela roszczenia przysługującego mu wobec osoby trzeciej.
Niedopuszczalne jest np. potrącenie wierzytelności jednego z małżonków wobec osoby trzeciej z wierzytelnością tej osoby wobec drugiego małżonka.
Prawo nie wyklucza jednak wielostronnych umów kompensacyjnych, obejmujących dwie lub więcej wierzytelności.
Co można potrącić?
Przedmiotem potrącenia mogą być jedynie wierzytelności jednorodzajowe. Potrącenie wierzytelności jest możliwe, gdy przedmiotem obu wierzytelności są pieniądze lub rzeczy tej samej jakości oznaczone co do gatunku.
Potrącenie wierzytelności pieniężnych jest możliwe tylko z wierzytelnościami pieniężnymi. Do potrącenia można przedstawić świadczenia pieniężne w gotówce oraz bezgotówkowe. W obrocie częstym przypadkiem jest kompensata kary umownej z wynagrodzeniem wykonawcy.
Potrąceniu podlegają też należności w złotych polskich oraz w innych walutach (możliwe jest potrącenie w różnych konfiguracjach: złote z walutą obcą, waluty obce między sobą).
Przy potrąceniu należności w różnych walutach wysokość należności ustala się według średniego kursu Narodowego Banku Polskiego z dnia, w którym potrącenie stało się możliwe.
Potrącenie rzeczy jest rzadko spotykane w obrocie gospodarczym. Potrącenie wierzytelności dotyczących rzeczy oznaczonych co do gatunku możliwe jest tylko z wierzytelnościami dotyczącymi rzeczy o takiej samej jakości oznaczonych co do gatunku.
Oznacza to, że wierzytelność potrącającego i wierzytelność drugiej strony muszą dotyczyć bardzo podobnych rzeczy - np. różnej ilości węgla albo drewna o tych samych parametrach.
Nie będzie więc dopuszczalne potrącenie węgla z drewnem, nawet jeżeli ich wartość jest taka sama. Roszczenia opiewające na rzeczy nie mogą być potrącane z wierzytelnościami pieniężnymi.
Potrącić można także wierzytelności o świadczenia, których przedmiotem są rzeczy zamienne - na przykład akcje i obligacje oznaczone co do gatunku.
Wymagalność wierzytelności to stan, w którym wierzyciel ma prawną możliwość żądania spełnienia przysługującego mu świadczenia, natomiast dłużnik jest obowiązany świadczyć. Roszczenia stają się wymagalne wraz z upływem terminu spełnienia świadczenia. Jeżeli wierzytelność stała się wymagalna, wierzyciel może żądać spełnienia świadczenia.
Potrącenia można dokonać, gdy obie wierzytelności są wymagalne lub gdy wymagalna jest tylko wierzytelność dokonującego potrącenia.
W przypadkach, gdy termin spełnienia świadczeń nie jest oznaczony i nie wynika z właściwości zobowiązania, obowiązkiem wierzyciela, który chce potrącić swoją wierzytelność, jest uprzednie wezwanie dłużnika do zapłaty - w przeciwnym razie kompensata nie odniesie skutku.
Zgodnie z art. 501 KC, odroczenie wykonania zobowiązania udzielone przez sąd albo bezpłatnie przez wierzyciela nie wyłącza potrącenia.
Zaskarżalność wierzytelności charakteryzuje art. 498 § 1 KC: potrącone mogą być wierzytelności, które mogą być dochodzone przed sądem lub przed innym organem państwowym. Przesłanka ta powinna dotyczyć roszczenia przedstawionego do potrącenia.
Nie jest konieczne, by obie wierzytelności były zaskarżalne. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki - nie może zostać potrącona wierzytelność przedawniona. Przedawnienie wierzytelności wyłącza więc co do zasady możliwość jej potrącenia.
Zgodnie z art. 502 KC, wierzytelność przedawniona może zostać potrącona, jeżeli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło.
Ponadto nie mogą być potrącone wzajemne roszczenia współwłaścicieli z tytułu posiadania rzeczy po prawomocnym zakończeniu postępowania działowego, w którym roszczenia te nie zostały zgłoszone - chyba że dotyczy to podmiotu, który nie był uczestnikiem postępowania działowego.
W jaki sposób dokonać potrącenia?
Artykuł 499 Kodeksu cywilnego stanowi, że potrącenia dokonywa się przez oświadczenie złożone drugiej stronie o potrąceniu.
Oświadczenie o potrąceniu nie wymaga zachowania szczególnej formy - jak przyjmuje Sąd Najwyższy, może zostać złożone w formie ustnej, a nawet dorozumianej.
Zalecane jest jednak złożenie oświadczenia w formie pisemnej, dla celów dowodowych. Potrącenie jest skuteczne z chwilą, gdy oświadczenie doszło do adresata - od tego momentu nie można go odwołać.
Skutki potrącenia cofają się z mocą wsteczną od chwili, gdy potrącenie stało się możliwe. Oznacza to, że nie warto zwlekać - potrącenia dokonywa się najlepiej niezwłocznie.
Oświadczenie o potrąceniu powinno zawierać wolę potrącenia oznaczonej wierzytelności oraz określać jego zakres i wysokość wierzytelności.
Gdy potrącający posiada kilka roszczeń nadających się do kompensaty, powinien określić, które mają być potrącone - inaczej czynność może być bezskuteczna.
Taki skutek nie powstaje, gdy potrącający ma tylko jedno roszczenie.
Czego nie można potrącić?
Prawo przewiduje kategorie roszczeń, które nie mogą zostać umorzone przez potrącenie ustawowe (art. 505 Kodeksu cywilnego).
Są to: wierzytelności nieulegające zajęciu, wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania, wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych oraz wierzytelności, co do których potrącenie jest wyłączone przez przepisy szczególne.
Wierzytelności te można przedstawić do potrącenia jako własne, lecz nie można z nimi potrącić - chroni to uprawnionego przed przymusowym umorzeniem jego roszczenia.
Wierzytelności nieulegające zajęciu to wierzytelności, które w żadnym wypadku nie podlegają zajęciu egzekucyjnemu.
Wierzytelności o dostarczenie środków utrzymania to w szczególności świadczenia z umów o rentę, umów dożywocia czy alimenty.
Wierzytelności wynikające z czynów niedozwolonych to wszelkie wierzytelności deliktowe. Zakaz ich potrącenia umożliwia uzyskanie realnego odszkodowania przez osobę pokrzywdzoną - bez ryzyka, że sprawca wymusi kompensatę.
Wierzytelności wyłączone przez przepisy szczególne to np. wierzytelność wspólnika wobec spółki kapitałowej o wpłatę na udziały lub akcje (dopuszczalna jedynie w potrąceniu umownym). Wyłączone są też wynagrodzenia za pracę w zakresie chronionym przepisami Kodeksu pracy.
Ograniczeniem jest także zajęcie wierzytelności przez komornika. W świetle art. 504 Kodeksu cywilnego zajęcie wierzytelności przez osobę trzecią wyklucza potrącenie, gdy dłużnik stał się wierzycielem swego wierzyciela dopiero po dokonaniu zajęcia albo gdy jego wierzytelność stała się wymagalna po dokonaniu zajęcia, a przy tym później niż wierzytelność zajęta.
Oznacza to, że jeżeli jego wierzytelność stała się wymagalna jeszcze przed dokonaniem zajęcia, dłużnik może skutecznie dokonać potrącenia wierzytelności mimo prowadzonej egzekucji. Potwierdza to orzecznictwo Sądu Najwyższego.
Zarzut potrącenia w postępowaniu sądowym
Potrącenie wierzytelności może być dokonane zarówno przed wszczęciem postępowania sądowego, jak i w jego trakcie. Zarzut potrącenia jest środkiem obrony pozwanego, który twierdzi, że wierzytelność pozwanego wobec powoda nadaje się do potrącenia.
Zarzut potrącenia różni się od samego oświadczenia o potrąceniu. Oświadczenie o potrąceniu jest czynnością materialnoprawną, która doprowadza do umorzenia wierzytelności. Zarzut potrącenia jest natomiast czynnością procesową - pozwany powołuje się przed sądem na fakt, że potrącenia już dokonał lub dokonuje go w toku procesu.
Czym jest zarzut potrącenia?
Zarzut potrącenia podnosi pozwany w odpowiedzi na pozew lub w toku postępowania, wskazując, że obie wierzytelności umarzają się nawzajem do wysokości wierzytelności niższej - i żądając oddalenia powództwa w części, w jakiej wierzytelność dochodzona przez powoda uległa umorzeniu.
Zarzut potrącenia może zostać podniesiony w postępowaniu zwykłym, uproszczonym i nakazowym - najpóźniej przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy. Sąd ocenia zarówno zasadność wierzytelności dochodzonej przez powoda, jak i wierzytelności pozwanego przedstawionej do potrącenia. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreśla się, że zarzut potrącenia łączy element materialnoprawny z procesowym.
Warto pamiętać, że zarzut ten nie jest tożsamy z powództwem wzajemnym - pozwany nie żąda zasądzenia dodatkowej kwoty, lecz wyłącznie oddalenia żądań powoda do wysokości wierzytelności pozwanego.
Kiedy i jak podnieść zarzut potrącenia?
Zgodnie z art. 203¹ § 3 KPC, zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko w piśmie procesowym. Pismo takie musi spełniać wymagania przewidziane dla pozwu - w szczególności musi precyzować wysokość i podstawę faktyczną wierzytelności wzajemnej.
Zarzut potrącenia może zostać podniesiony tylko przez pozwanego i tylko wtedy, gdy wierzytelność pozwanego jest wymagalna i zaskarżalna. Zgodnie z art. 203¹ § 1 KPC podstawą zarzutu może być tylko wierzytelność pozwanego z tego samego stosunku prawnego co wierzytelność dochodzona przez powoda, chyba że jest ona niesporna lub udowodniona dokumentem niepochodzącym wyłącznie od pozwanego.
Jeśli pozwany nie złoży oświadczenia o potrąceniu jeszcze przed procesem, może połączyć obie czynności i złożyć oświadczenie materialnoprawne o potrąceniu bezpośrednio w piśmie procesowym - z tym samym skutkiem, o ile zmieści się w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna.
Zgodnie z art. 203¹ § 2 KPC pozwany może podnieść zarzut potrącenia nie później niż przy wdaniu się w spór co do istoty sprawy albo w terminie dwóch tygodni od dnia, gdy jego wierzytelność stała się wymagalna. Zarzut podniesiony w spóźnionym piśmie procesowym - po upływie terminu dwóch tygodni - sąd pomija.
Zarzut potrącenia a powództwo wzajemne
Powództwo wzajemne to odrębne żądanie procesowe pozwanego skierowane przeciw powodowi. Pozwany żąda zasądzenia na jego rzecz kwoty lub innego świadczenia - niezależnie od rozstrzygnięcia w sprawie głównej. Powództwo wzajemne jest dopuszczalne, gdy roszczenie pozwanego nadaje się do potrącenia, choćby nie wynikało z tego samego stosunku prawnego.
Różnica między zarzutem potrącenia a powództwem wzajemnym jest istotna: zarzut może zmniejszyć lub całkowicie wyeliminować zasądzenie na rzecz powoda, lecz nie może doprowadzić do zasądzenia nadwyżki na rzecz pozwanego. Powództwo wzajemne pozwala natomiast na uzyskanie nadwyżki - w jednym procesie sąd rozstrzyga obie sprawy.
Jeżeli wierzytelność wzajemna pozwanego jest wyższa niż roszczenie powoda, warto rozważyć wniesienie powództwa wzajemnego zamiast (lub obok) zarzutu potrącenia. Tylko powództwo wzajemne pozwoli uzyskać zasądzenie różnicy na rzecz pozwanego.
Najczęściej zadawane pytania
Czym różni się potrącenie od umorzenia długu?
Potrącenie i umorzenie długu to dwa różne sposoby wygaśnięcia zobowiązania, które często są mylone. Potrącenie polega na umorzeniu wzajemnych wierzytelności, które przysługują sobie nawzajem dwóm podmiotom - dochodzi do niego po złożeniu odpowiedniego oświadczenia. Obie wierzytelności umarzają się wówczas nawzajem do wysokości wierzytelności niższej.
Umorzenie długu (zwolnienie z długu) to natomiast jednostronna czynność wierzyciela, który rezygnuje ze swojego prawa na rzecz dłużnika. Wierzyciel umarza dług nieodpłatnie, nie uzyskując w zamian żadnego świadczenia. W potrąceniu obie strony „płacą" swoją wierzytelnością.
Praktyczna różnica jest istotna: potrącenie wymaga istnienia wzajemnych wierzytelności, może być dokonane jednostronnie i działa z mocą wsteczną. Umorzenie długu wymaga zgody dłużnika, ma charakter nieodpłatny i może podlegać opodatkowaniu po stronie dłużnika.
Czy można dokonać potrącenia bez zgody drugiej strony?
Tak - potrącenie ustawowe może być dokonane bez zgody drugiej strony. Wystarczy, że zostaną spełnione przesłanki z art. 498 KC (wzajemność, jednorodzajowość, wymagalność, zaskarżalność). Potrącenia dokonywa się wówczas przez oświadczenie złożone drugiej stronie. Każda ze stron może więc potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności drugiej strony, składając stosowne oświadczenie. Pozwala to uniknąć podwójnego spełniania świadczeń.
Zgoda jest potrzebna wyłącznie przy potrąceniu umownym - strony wspólnie uzgadniają warunki kompensaty, np. przy potrąceniu wierzytelności niewymagalnych lub objętych art. 505 KC.
Oznacza to, że oświadczenie o potrąceniu jest jednostronne i nieodwołalne - z chwilą gdy dotrze do drugiej strony, wywołuje skutek prawny niezależnie od jej sprzeciwu. Druga strona może jedynie kwestionować istnienie lub wysokość wierzytelności potrącającego. Potwierdza to orzecznictwo Sądu Najwyższego.
Jak liczyć odsetki przy potrąceniu?
Potrącenie działa z mocą wsteczną od chwili, gdy potrącenie stało się możliwe (art. 499 zd. 2 KC). Oznacza to, że odsetki za opóźnienie przestają biec od tego wcześniejszego momentu, a nie od dnia złożenia oświadczenia.
Zdaniem Sądu Najwyższego dla ustalenia daty wstecznej działania potrącenia kluczowe jest to, kiedy obie wierzytelności są wymagalne i zaskarżalne jednocześnie. Jeśli wierzytelność potrącającego stała się wymagalna wcześniej, wyznacznikiem będzie data wymagalności wierzytelności drugiej strony.
W praktyce, aby ograniczyć narosłe odsetki, warto złożyć oświadczenie o potrąceniu jak najwcześniej - zaraz po tym, gdy obie wierzytelności stają się wymagalne. Zbyt długie oczekiwanie może rodzić spory o wysokość umorzonych odsetek.
Kiedy potrącenie jest niemożliwe pomimo spełnienia ustawowych przesłanek?
Nawet gdy wierzytelności spełniają wszystkie warunki z art. 498 KC, potrącenie może być niemożliwe w kilku sytuacjach. Pierwszą z nich jest zawarcie przez strony umowy wyłączającej potrącenie wierzytelności - tzw. pactum de non compensando. Jest to dopuszczalne na gruncie zasady swobody umów.
Potrącenie wierzytelności jest też niemożliwe, gdy jest ona objęta zajęciem egzekucyjnym i w chwili zajęcia potrącający nie miał jeszcze wymagalnej wierzytelności do potrącenia. W takim przypadku wierzyciel egzekwujący ma pierwszeństwo.
Ponadto potrącenie jest wyłączone wobec wierzytelności wskazanych w art. 505 KC (m.in. o dostarczenie środków utrzymania czy z czynów niedozwolonych) oraz w przepisach szczególnych. Ograniczeniom podlega także wierzytelność przedawniona (art. 502 KC). Potrącenia nie wyłącza natomiast odroczenie wykonania zobowiązania udzielone przez sąd albo bezpłatnie przez wierzyciela (art. 501 KC). Nieświadomość tych ograniczeń bywa kosztowna - kompensata może okazać się bezskuteczna.
Jak udowodnić, że dokonałem potrącenia?
Potrącenia dokonywa się najbezpieczniej na piśmie - najlepszym dowodem jest pisemne oświadczenie złożone drugiej stronie, potwierdzone dla celów dowodowych dowodem doręczenia - np. za pomocą listu poleconego za potwierdzeniem odbioru lub korespondencji e-mail z potwierdzeniem dostarczenia.
Jak wskazuje Sąd Najwyższy, oświadczenie powinno precyzyjnie wskazywać: wierzytelność potrącającego (podstawę prawną i faktyczną, kwotę, datę wymagalności), roszczenie drugiej strony, do którego kompensata jest kierowana, oraz zakres, w jakim wierzytelności się umarzają.
W przypadku sporu sądowego sąd - rozpoznając istotę sprawy - ocenia, czy potrącenie było skuteczne: bada, czy w chwili złożenia oświadczenia spełnione zostały wszystkie przesłanki z art. 498 KC oraz czy wierzytelności wynikają z tego samego stosunku prawnego, gdy potrącenie następuje w formie zarzutu procesowego. Dlatego warto archiwizować dokumentację potwierdzającą istnienie obu wierzytelności oraz datę złożenia oświadczenia.
Czy można potrącić wierzytelność przedawnioną?
Co do zasady wierzytelność przedawniona nie może zostać potrącona, ponieważ nie spełnia przesłanki zaskarżalności. Wyjątek przewiduje art. 502 Kodeksu cywilnego - wierzytelność przedawniona może zostać potrącona, jeżeli w chwili, gdy potrącenie stało się możliwe, przedawnienie jeszcze nie nastąpiło.
Oznacza to, że jeżeli obie wierzytelności są wymagalne jeszcze przed upływem terminu przedawnienia, potrącenie wierzytelności pozostaje skuteczne, mimo że oświadczenie złożono później. Sąd Najwyższy potwierdza, że decyduje stan z chwili, w której potrącenie stało się możliwe.
Jeżeli natomiast wierzytelność stała się wymagalna dopiero po upływie terminu przedawnienia wierzytelności wzajemnej, potrącenie nie będzie możliwe - dłużnik może podnieść zarzut przedawnienia.
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Pomogę skutecznie potrącić wierzytelność albo obronić się przed cudzym potrąceniem.