Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 18 lipca 2026Umowa agencyjna
Umowa agencyjna to wbrew pozorom umowa często spotykana w obrocie gospodarczym. Wiele sieciowych modeli biznesowych działa właśnie poprzez umowę agencyjną, a klienci takich sieci często nie zdają sobie z tego nawet sprawy. W związku z tym, zanim podpiszesz umowę agencyjną, poznaj jej zasady - podstawowe prawa i obowiązki agenta oraz reguły zawierania i wypowiadania tej umowy. Pozwoli Ci to uniknąć problemów w przyszłości, już po zawarciu takiej umowy. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi m.in. na następujące pytania:
- na czym polega umowa agencyjna?
- w jaki sposób powinna być zawarta umowa agencyjna?
- jakie są terminy wypowiedzenia umowy agencyjnej zawartej na czas nieoznaczony?
- w jakich przypadkach można wypowiedzieć umowę agencyjną w trybie natychmiastowym?
- kiedy i w jaki sposób umowa agencyjna może przewidywać zakaz prowadzenia działalności konkurencyjnej przez agenta?
- czym jest prowizja del credere?
Na końcu tego artykułu znajdziesz także prosty wzór umowy agencyjnej do pobrania.
Podstawowe informacje o umowie agencyjnej
Czym jest umowa agencyjna?
Umowa agencyjna należy (obok umowy komisu) do umów z zakresu pośrednictwa handlowego. Regulują ją przepisy art. 758-764⁹ Kodeksu cywilnego.
Zgodnie z art. 758 § 1 Kodeksu cywilnego, przez umowę agencyjną przyjmujący zlecenie (agent) zobowiązuje się, w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa, do stałego pośredniczenia, za wynagrodzeniem, przy zawieraniu z klientami umów na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy albo do zawierania ich w jego imieniu.
Wobec powyższego, podpisując umowę agencyjną, przyjmujący zlecenie agent zobowiązuje się w okresie trwania umowy agencyjnej do działania polegającego na:
- stałym pośredniczeniu przy zawieraniu umów z klientami na rzecz zleceniodawcy (pośrednictwo), albo
- stałym zawieraniu umów z klientami w imieniu zleceniodawcy (przedstawicielstwo).
W obu wariantach agent działa na rzecz zleceniodawcy stale - i właśnie stałość współpracy odróżnia umowę agencyjną od jednorazowego pośrednictwa.
Za swoje usługi agent otrzymuje wynagrodzenie, najczęściej w formie prowizji.
Strony umowy agencyjnej
Stronami umowy agencyjnej są:
- przyjmujący zlecenie (agent), który zobowiązuje się do stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów lub do ich zawierania
- dający zlecenie (zleceniodawca), na rzecz którego agent stale pośredniczy przy zawieraniu umów
Umowa agencyjna jest szczególnie popularna w branżach sprzedaży i usług - korzystają z niej m.in. agenci ubezpieczeniowi i turystyczni, pośrednicy finansowi oraz sieci handlowe działające w modelu agencyjnym.
Zarówno agent, jak i dający zlecenie są przedsiębiorcami - umowa agencyjna jest więc umową profesjonalnego obrotu gospodarczego, zawieraną w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
Zdarza się jednak, że zlecenie stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów składa osoba niebędąca przedsiębiorcą. Zgodnie z art. 764⁹ KC do takiej umowy stosuje się odpowiednio przepisy o umowie agencyjnej - z wyłączeniem regulacji dotyczących m.in. prowizji (art. 761-761² i 761⁵ KC) oraz świadczenia wyrównawczego i zakazu konkurencji (art. 764³-764⁸ KC).
Umowa agencyjna, a umowa o pracę - na czym polega samodzielność agenta?
Umowa agencyjna jest umową cywilnoprawną - nie stosuje się do niej przepisów Kodeksu pracy. Agent nie pozostaje w stosunku pracy ze zleceniodawcą. Agent działa jako samodzielny przedsiębiorca, w ramach własnego przedsiębiorstwa, na własny rachunek i w ramach prowadzonej działalności gospodarczej.
Samodzielność agenta oznacza, że sam organizuje on swoją pracę - nie podlega kierownictwu zleceniodawcy tak, jak pracownik w ramach stosunku pracy. Wskazówki zleceniodawcy wiążą go tylko wtedy, gdy są uzasadnione w danych okolicznościach (o czym piszemy w dalszej części artykułu).
Samodzielność agenta znajduje odzwierciedlenie w zasadach wypłaty wynagrodzenia. Pracownik otrzymuje stałą pensję, a agent zarabia w formie prowizji - jego wynagrodzenie zależy od efektów, czyli od liczby i wartości umów zawartych dzięki jego działalności. Agent działa na własny rachunek również w zakresie kosztów, ponieważ co do zasady sam (w ramach własnego przedsiębiorstwa) pokrywa wydatki związane z prowadzeniem swojej działalności.
W praktyce granica bywa cienka. Jeżeli w umowie nazwanej umową agencyjną agent pracuje pod stałym kierownictwem, w miejscu i czasie wyznaczonym przez zleceniodawcę, taka współpraca może zostać uznana za stosunek pracy (ze wszystkimi tego konsekwencjami - składki ZUS, urlopy, ochrona przysługująca w stosunku pracy), pomimo nazwania takiej umowy umową cywilnoprawną.
W jakiej formie powinna być zawarta umowa agencyjna?
Umowa agencyjna może zostać zawarta w dowolnej formie - przepisy nie stawiają szczególnych wymagań w tym zakresie. Oznacza to, że umowa agencyjna może być zawarta w formie pisemnej, dokumentowej, ustnej, a nawet w sposób dorozumiany.
W praktyce zdecydowanie warto jednak zawrzeć umowę na piśmie (ew. w formie dokumentowej) - to na jej treści opiera się później rozliczanie prowizji i ewentualne spory.
Jeżeli przepisy wymagają zachowania formy szczególnej dla umów, które mają być zawierane przez agenta z klientami, to w takim przypadku upoważnienie dla agenta do zawierania takich umów musi być udzielone w tej samej formie.
Oznacza to, że albo umowa agencyjna może być zawarta w wyższej formie (ponieważ umowa agencyjna zawiera w sobie upoważnienie do zawierania umów przez agenta z klientami) albo agentowi należy udzielić dodatkowego pełnomocnictwa w takiej formie.
Innym przypadkiem, w którym przepisy prawa wymagają zachowania szczególnej formy dla zawarcia umowy agencyjnej, jest sytuacja, w której przyjmujący zlecenie (agent) zobowiązuje się ponieść odpowiedzialność za wykonanie zobowiązania przez klienta (tj. za to, że klient spełni świadczenie na rzecz dającego zlecenie). W takim przypadku dla tego zastrzeżenia wymagane jest zachowanie formy pisemnej. W razie niezachowania tej formy umowę agencyjną uważa się za zawartą bez tego zastrzeżenia (art. 761⁷ KC).
Oznacza to, że jeżeli w umowie zawartej na piśmie uwzględniono wyżej wymienione zastrzeżenie, to odpowiedzialność ponosi agent. Jeżeli zastrzeżenia nie uwzględniono lub nie dochowano tej formy - odpowiedzialności takiej agent nie ponosi. Za przyjęcie odpowiedzialności agentowi należy się dodatkowe wynagrodzenie (określane jako prowizja del credere, którą omówimy w dalszej części artykułu).
Zgodnie z art. 758² Kodeksu cywilnego, każda ze stron umowy agencyjnej może żądać od drugiej strony pisemnego potwierdzenia treści umowy, jej zmian oraz uzupełnień, a zrzeczenie się tego uprawnienia jest nieważne. Warto z tego uprawnienia korzystać - pisemne potwierdzenie usuwa wątpliwości co do umowy i jej zasad.
Umocowanie agenta do zawierania umów w imieniu zleceniodawcy
Zgodnie z art. 758 § 2 Kodeksu cywilnego, do zawierania umów z klientami w imieniu dającego zlecenie oraz do odbierania dla niego oświadczeń pochodzących od klientów (w tym o odrzuceniu propozycji zawarcia umowy) agent jest uprawniony tylko wtedy, gdy ma do tego umocowanie. Umocowanie może wynikać z samej umowy agencyjnej albo z odrębnie udzielonego pełnomocnictwa.
Jeżeli ważność umowy, którą zawiera agent z klientami, wymaga zachowania szczególnej formy (np. gdy dla umowy zastrzeżono rygor nieważności albo formę aktu notarialnego), to pełnomocnictwo udzielane dla agenta również powinno przyjąć taką formę.
Jeżeli agent zawierający umowę w imieniu zleceniodawcy nie ma umocowania (pełnomocnictwa) albo przekroczy jego zakres, umowę uważa się za potwierdzoną, jeżeli dający zlecenie niezwłocznie po otrzymaniu wiadomości o zawarciu umowy nie oświadczy klientowi, że umowy nie potwierdza. Jest to tzw. milczące potwierdzenie umowy, przyjmowane na podstawie art. 760³ KC.
Jakie prawa i obowiązki agenta wynikają z umowy agencyjnej?
Podstawowe obowiązki agenta
Prawa i obowiązki agenta określa przede wszystkim umowa zawarta przez strony. Przez umowę agencyjną agent zobowiązuje się do stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów albo do ich zawierania w imieniu zleceniodawcy. Obowiązki agenta będą więc w pewnej mierze podobne do obowiązków, jakie wynikają z umowy zlecenia.
W związku z tym, do podstawowych obowiązków agenta wynikających z umowy agencyjnej należą (w zależności od rodzaju umowy):
- stałe pośredniczenie przy zawieraniu umów z klientami na rzecz dającego zlecenie przedsiębiorcy
- stałe działanie polegające na zawieraniu z klientami umów w imieniu zleceniodawcy
Agent powinien wykonywać swoje obowiązki wynikające z umowy agencyjnej w sposób określony w samej umowie, a oprócz tego w sposób odpowiadający celowi społeczno-gospodarczemu umowy agencyjnej, zasadom współżycia społecznego, a także ustalonym w stosunkach danego rodzaju zwyczajom.
Dodatkowo, agent obowiązany jest do zachowania należytej staranności przy realizowaniu obowiązków wynikających z umowy agencyjnej. Ze względu na zawodowy charakter działalności gospodarczej prowadzonej przez agenta oczekiwania w tym zakresie będą wobec niego podwyższone (art. 355 § 2 KC).
Chociaż obowiązek osobistego działania agenta nie został wyraźnie przewidziany w Kodeksie cywilnym, w razie wątpliwości należy przyjąć, że powierzenie czynności osobie trzeciej nie jest pozostawione swobodnemu uznaniu agenta.
W praktyce oznacza to, że agent powinien wykonywać umowę osobiście, chyba że strony umówiły się inaczej.
Przepisy nakładają na agenta obowiązek lojalności wobec zleceniodawcy. Obowiązek lojalności oznacza obowiązek działania w interesie drugiej strony przez cały czas trwania współpracy. Jednocześnie, zgodnie z art. 760¹ § 1 Kodeksu cywilnego, agent zobowiązany jest do:
- przekazywania zleceniodawcy wszelkich informacji mających dla niego znaczenie
- przestrzegania wskazówek dającego zlecenie dotyczących wykonywania umowy agencyjnej uzasadnionych w danych okolicznościach
- podejmowania w zakresie prowadzonych spraw czynności potrzebnych do ochrony praw dającego zlecenie
Podejmowanie czynności potrzebnych do ochrony praw zleceniodawcy może polegać na przykład na zabezpieczaniu dowodów, zbieraniu danych o warunkach lokalnych oraz o sytuacji majątkowej i miejscu działalności potencjalnych kontrahentów.
Podstawowe prawa agenta
Zgodnie z art. 759 Kodeksu cywilnego, w razie wątpliwości agent jest uprawniony do:
- przyjmowania dla dającego zlecenie zapłaty za świadczenie, które spełnia za dającego zlecenie
- przyjmowania dla niego świadczeń, za które płaci
- odbierania zawiadomień o wadach oraz oświadczeń dotyczących wykonania umowy, którą zawarł w imieniu dającego zlecenie
Należy podkreślić, że agent samodzielnie organizuje swoją działalność i wykonuje ją w zakresie działalności swego przedsiębiorstwa (w ramach własnego przedsiębiorstwa i na własny rachunek). W zasadzie więc sam pokrywa wydatki związane z wykonaniem określonych w umowie agencyjnej czynności. Możliwe są jednak inne rozwiązania. Jeżeli umowa stanowi inaczej, agent może żądać zwrotu wydatków od dającego zlecenie tylko wtedy, gdy były one uzasadnione i ich wysokość przekraczała zwykłą w danych stosunkach miarę (art. 762 KC).
Zgodnie z art. 761⁵ KC, agent może domagać się udostępnienia informacji potrzebnych do ustalenia, czy wysokość jego prowizji została prawidłowo obliczona - w szczególności wyciągów z ksiąg handlowych zleceniodawcy albo przedstawienia tych ksiąg biegłemu rewidentowi. Jeżeli zleceniodawca odmawia, agent może w terminie 6 miesięcy od zgłoszenia żądania wystąpić z powództwem do sądu (o udostępnienie informacji albo o umożliwienie wglądu do ksiąg biegłemu rewidentowi wyznaczonemu przez sąd).
Zgodnie z art. 763 KC, dla zabezpieczenia roszczenia o wynagrodzenie oraz o zwrot wydatków i zaliczek udzielonych dającemu zlecenie agentowi przysługuje ustawowe prawo zastawu na rzeczach i papierach wartościowych dającego zlecenie, otrzymanych w związku z umową agencyjną. Ustawowe prawo zastawu przysługuje agentowi, dopóki przedmioty te znajdują się u niego lub osoby, która je dzierży w jego imieniu, albo dopóki może nimi rozporządzać za pomocą dokumentów.
Wynagrodzenie agenta w umowie agencyjnej
Umowa agencyjna jest umową odpłatną. Wobec tego, elementem bez którego umowa agencyjna nie może istnieć jest porozumienie stron w kwestii wynagrodzenia agenta. Strony mają swobodę w sposobie oznaczenia wynagrodzenia. Prowizja to podstawowa, ale nie jedyna forma wynagrodzenia agenta - wynagrodzenie może zostać określone np. ryczałtowo.
Na ogół wynagrodzenie agenta ma jednak formę prowizji, czyli wynagrodzenia, którego wysokość zależy od liczby lub wartości zawartych umów (art. 758¹ § 2 KC). Prowizja należy się od umów, do których doszło w wyniku działalności agenta - nie należy się więc agentowi, jeśli do zawarcia umowy w ogóle nie doszło (art. 761 KC).
Zwykle to umowa agencyjna określa wysokość prowizji agenta (często odnosząc się do wartości umów, przy których zawarciu agent pośredniczył).
Jeśli jednak umowa agencyjna nie określa wysokości prowizji, to należy się ona w wysokości zwyczajowo przyjętej w stosunkach danego rodzaju, w miejscu jego działalności. Jeżeli wysokości prowizji nie da się ustalić w ten sposób, to prowizja należy się agentowi w odpowiedniej wysokości, uwzględniającej wszystkie okoliczności bezpośrednio związane z wykonaniem zleconych mu czynności (art. 758¹ § 3 KC).
Umowa agencyjna może jednak określać inne zasady wypłaty wynagrodzenia. Na przykład poprzez wskazanie, że agent nabywa prawo do prowizji z chwilą, w której zleceniodawca powinien był (zgodnie z umową zawartą z klientem) spełnić świadczenie, albo faktycznie je spełnił, albo świadczenie spełnił klient (art. 761³ § 1 KC). Prowizja staje się natomiast wymagalna z upływem ostatniego dnia miesiąca następującego po kwartale, w którym agent nabył prawo do prowizji (art. 761³ § 3 KC).
Podczas ustalania należnej agentowi prowizji uwzględnia się umowy, które zawarto w czasie trwania umowy agencyjnej. Agent może jednak żądać prowizji, mimo że zawarcie umowy nastąpiło już po rozwiązaniu umowy agencyjnej - w następujących przypadkach:
- gdy propozycję zawarcia umowy klient złożył przed rozwiązaniem umowy agencyjnej (art. 761¹ § 1 KC)
- gdy do zawarcia umowy doszło w przeważającej mierze w wyniku działalności agenta podczas trwania umowy agencyjnej, a zarazem w rozsądnym czasie od jej rozwiązania (art. 761¹ § 2 KC)
Jeżeli agentowi zostało przyznane prawo wyłączności w odniesieniu do oznaczonej grupy klientów lub obszaru geograficznego, a w czasie trwania umowy agencyjnej została bez udziału agenta zawarta umowa z klientem z tej grupy lub obszaru geograficznego, agent może żądać prowizji także od tej umowy.
Zleceniodawca obowiązany jest w rozsądnym czasie zawiadomić agenta o zawarciu takiej umowy (art. 761 § 2 KC).
Czym jest prowizja del credere?
Umowa agencyjna może również przewidywać odrębne wynagrodzenie agenta z tytułu przyjęcia odpowiedzialności za wykonanie zobowiązania przez klienta. Ten dodatkowy obowiązek agenta (zwany zobowiązaniem del credere) oznacza jego odpowiedzialność o charakterze gwarancyjnym. Odpowiedzialność ta dotyczy spełnienia przez klienta świadczenia z umowy zawartej ze zleceniodawcą, chyba że umowa stanowi inaczej.
Istotnym elementem klauzuli del credere jest wynagrodzenie za zaciągnięcie zobowiązania - nazywane prowizją del credere. Agent przyjmuje odpowiedzialność w uzgodnionym zakresie, może więc na przykład przyjąć odpowiedzialność do kwoty 10 tysięcy złotych.
Jakie prawa i obowiązki dającego zlecenie wynikają z umowy agencyjnej?
Podobnie jak w przypadku agenta, również podstawowym obowiązkiem dającego zlecenie jest obowiązek lojalności wobec drugiej strony umowy agencyjnej. Ponadto, zgodnie z art. 760² Kodeksu cywilnego, dający zlecenie obowiązany jest:
- przekazywać agentowi dokumenty i informacje potrzebne do prawidłowego wykonania umowy,
- w rozsądnym czasie zawiadomić agenta o przyjęciu lub odrzuceniu propozycji zawarcia umowy oraz o niewykonaniu umowy, przy której zawarciu agent pośredniczył lub którą zawarł w jego imieniu,
- w odpowiednim czasie zawiadomić agenta o tym, że liczba umów, których zawarcie przewiduje lub wartość ich przedmiotu będzie znacznie niższa niż ta, której agent mógłby się normalnie spodziewać na skutek wykonywania umowy agencyjnej.
Zleceniodawca ma także obowiązek złożenia agentowi oświadczenia z danymi o należnej mu prowizji - nie później niż w ostatnim dniu miesiąca następującego po kwartale, w którym agent nabył prawo do prowizji (art. 761⁵ § 1 KC).
Oświadczenie powinno obejmować wszelkie dane, które stanowią podstawę do obliczenia wysokości należnej agentowi prowizji. Postanowienia umowy agencyjnej mniej korzystne dla agenta są w tym zakresie nieważne.
Okres obowiązywania umowy agencyjnej
Na jaki okres może być zawarta umowa agencyjna?
Umowa agencyjna może zostać zawarta zarówno na czas oznaczony, jak i na czas nieokreślony (nieoznaczony).
W przypadku zawarcia umowy agencyjnej na czas oznaczony, umowa agencyjna wygasa wraz z upływem czasu, na który została zawarta.
Jeżeli po upływie okresu obowiązywania umowy agencyjnej zawartej na czas określony agent oraz zleceniodawca nadal wykonują umowę, poczytuje się ją za zawartą na czas nieoznaczony (art. 764 KC).
Wypowiedzenie umowy agencyjnej z zachowaniem okresu wypowiedzenia
Jeżeli umowa agencyjna została zawarta na czas nieoznaczony, to umowa agencyjna może być wypowiedziana przez każdą ze stron z zachowaniem odpowiednich terminów wypowiedzenia. Art. 764¹ § 1 Kodeksu cywilnego wiąże długość okresu wypowiedzenia z długością obowiązywania umowy agencyjnej w dniu jej wypowiedzenia. W związku z tym, umowa agencyjna może być wypowiedziana:
- na miesiąc naprzód w pierwszym roku obowiązywania umowy agencyjnej
- na dwa miesiące naprzód w drugim roku obowiązywania umowy agencyjnej
- na trzy miesiące naprzód w trzecim i następnych latach trwania umowy agencyjnej
Termin wypowiedzenia umowy agencyjnej upływa z końcem miesiąca kalendarzowego, chyba że umowa stanowi inaczej (art. 764¹ § 3 KC).
Ustawowe terminy wypowiedzenia nie mogą być skracane. Mogą one jednak zostać umownie przedłużone, przy czym termin ustalony dla dającego zlecenie nie może być krótszy niż termin ustalony dla agenta. Przedłużenie terminu wypowiedzenia dla agenta powoduje takie samo przedłużenie dla dającego zlecenie (art. 764¹ § 2 KC).
Omówione powyżej zasady wypowiadania umowy agencyjnej mają również zastosowanie do umowy agencyjnej pierwotnie zawartej na czas oznaczony, a później przekształconej z mocy art. 764 KC w umowę bezterminową. Ustalając termin wypowiedzenia takiej umowy, należy uwzględnić okres, na który umowa agencyjna była zawarta.
Przepisy nie narzucają przy tym formy wypowiedzenia umowy agencyjnej. Formę wypowiedzenia warto jednak zachować pisemną - dla celów dowodowych. Wypowiedzenie złożone e-mailem również będzie skuteczne, jeżeli umowa nie zastrzega surowszej formy.
Wypowiedzenie umowy agencyjnej bez zachowania okresu wypowiedzenia
Oprócz tego umowę agencyjną można wypowiedzieć bez zachowania terminów wypowiedzenia. Możliwość taka istnieje zarówno w przypadku umowy zawartej na czas określony, jak i w przypadku umowy zawartej na czas nieokreślony.
Zgodnie z art. 764² § 1 Kodeksu cywilnego, wypowiedzenie umowy agencyjnej bez zachowania terminów wypowiedzenia (w trybie natychmiastowym) jest możliwe, jeżeli:
- jedna ze stron nie wykonała obowiązków z umowy agencyjnej w całości lub w znacznej części (np. w razie rażącego naruszenia obowiązku lojalności)
- wystąpiły nadzwyczajne okoliczności
Jeśli wypowiedzenie zostało dokonane na skutek okoliczności, za które ponosi odpowiedzialność druga strona, jest ona zobowiązana do naprawienia szkody poniesionej przez wypowiadającego w następstwie rozwiązania umowy.
W przypadku wypowiedzenia umowy agencyjnej bez zachowania okresu wypowiedzenia sugerujemy zachowanie pisemnej formy wypowiedzenia umowy agencyjnej.
Świadczenie wyrównawcze dla agenta
Kiedy agentowi przysługuje świadczenie wyrównawcze?
Po rozwiązaniu umowy agencyjnej agent może w określonych przypadkach żądać od zleceniodawcy świadczenia wyrównawczego na podstawie art. 764³ KC. Świadczenie wyrównawcze ma zrekompensować agentowi to, że zbudowana przez niego baza klientów pozyskanych w czasie współpracy przynosi zleceniodawcy znaczne korzyści także po zakończeniu współpracy. W razie śmierci agenta jego spadkobiercy mogą również żądać świadczenia wyrównawczego.
Świadczenia wyrównawczego można żądać, jeśli w czasie trwania umowy agencyjnej agent pozyskał nowych klientów lub doprowadził do istotnego wzrostu obrotów z dotychczasowymi klientami, a zleceniodawca czerpie nadal znaczne korzyści z umów z klientami pozyskanymi przez agenta (art. 764³ § 1 Kodeksu cywilnego).
Roszczenie to przysługuje agentowi, jeśli - biorąc pod uwagę wszystkie okoliczności, a zwłaszcza utratę przez agenta prowizji od umów zawartych przez dającego zlecenie z tymi klientami - przemawiają za tym względy słuszności.
Świadczenie wyrównawcze nie może przekroczyć wysokości wynagrodzenia agenta za jeden rok, obliczonego na podstawie średniego rocznego wynagrodzenia uzyskanego w okresie ostatnich 5 lat (art. 764³ § 2 KC). Jeśli umowa agencyjna trwała krócej niż 5 lat, wynagrodzenie to oblicza się z uwzględnieniem średniej z całego okresu jej trwania.
Przykład: jeżeli średnie roczne wynagrodzenie agenta z ostatnich 5 lat współpracy wynosiło 120 000 zł, świadczenie wyrównawcze nie będzie mogło przekroczyć tej kwoty.
Uzyskanie świadczenia wyrównawczego nie pozbawia agenta możliwości dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych (art. 471 i następne KC).
Kiedy świadczenie wyrównawcze nie przysługuje agentowi?
Agent nie może żądać świadczenia wyrównawczego w trzech przypadkach wskazanych w art. 764⁴ Kodeksu cywilnego:
- gdy zleceniodawca wypowiedział umowę z powodu okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi agent, uzasadniających wypowiedzenie w trybie natychmiastowym
- gdy to agent wypowiedział umowę - chyba że uzasadniały to okoliczności po stronie zleceniodawcy albo wiek, ułomność lub choroba agenta, które nie pozwalały mu rozsądnie kontynuować działalności
- gdy za zgodą zleceniodawcy agent przeniósł na inną osobę swoje prawa i obowiązki wynikające z umowy
Ważny jest także termin. Roszczenie o świadczenie wyrównawcze wygasa, jeżeli agent (lub jego spadkobiercy) nie zgłosi zleceniodawcy stosownego żądania przed upływem roku od rozwiązania umowy (art. 764³ § 5 KC).
Ograniczenie działalności konkurencyjnej agenta
W jaki sposób umowa agencyjna może ograniczać działalność konkurencyjną agenta?
Zgodnie z art. 764⁶ Kodeksu cywilnego, umowa agencyjna może ograniczyć działalność agenta o charakterze konkurencyjnym po rozwiązaniu umowy agencyjnej.
Umowa w tym zakresie musi być zawarta w formie pisemnej zastrzeżonej pod rygorem nieważności. Celem takiego ograniczenia jest ochrona zleceniodawcy przed wykorzystaniem przez agenta wiedzy o klientach i rynku, zdobytej w czasie współpracy.
Ograniczenie działalności konkurencyjnej agenta musi dotyczyć grupy klientów lub obszaru geograficznego objętych działalnością agenta oraz rodzaju towarów lub usług stanowiących przedmiot umowy agencyjnej.
Należy podkreślić, że ograniczenie działalności konkurencyjnej agenta nie może być zastrzeżone na okres dłuższy niż 2 lata od rozwiązania umowy.
Wynagrodzenie dla agenta za przestrzeganie zakazu konkurencji
Za przestrzeganie zakazu konkurencji zleceniodawca jest obowiązany do wypłacania agentowi odpowiedniej sumy pieniężnej (wynagrodzenia).
Dający zlecenie nie musi jednak wypłacać tej sumy, jeżeli co innego wynika z umowy agencyjnej albo jeżeli umowa agencyjna została rozwiązana na skutek okoliczności, za które agent ponosi odpowiedzialność.
Jeżeli suma pieniężna nie została określona w umowie, agentowi należy się wynagrodzenie w wysokości odpowiedniej do korzyści osiągniętych przez zleceniodawcę na skutek zakazu oraz utraconych z tego powodu możliwości zarobkowych agenta.
Odwołanie zakazu konkurencji przez dającego zlecenie
Zakaz konkurencji może być odwołany przez zleceniodawcę. Art. 764⁷ KC określa, że dający zlecenie może do dnia rozwiązania umowy agencyjnej odwołać ograniczenie działalności konkurencyjnej z takim skutkiem, że po upływie 6 miesięcy od chwili odwołania jest on zwolniony z obowiązku wypłacania agentowi wynagrodzenia z tego tytułu.
Aby odwołanie zakazu konkurencji było skuteczne, zleceniodawca musi zrobić to na piśmie pod rygorem nieważności (art. 764⁷ KC).
Zwolnienie się z zakazu konkurencji przez agenta
Kodeks cywilny dopuszcza także możliwość zwolnienia się z zakazu konkurencji przez agenta. Zgodnie z art. 764⁸ KC, jeżeli agent wypowiedział umowę na skutek okoliczności, za które odpowiedzialność ponosi dający zlecenie, może on zwolnić się z obowiązku przestrzegania zakazu konkurencji.
Oświadczenie agenta o zwolnieniu się z zakazu konkurencji powinno być złożone dającemu zlecenie na piśmie (przepisy nie zastrzegają w tym wypadku rygoru nieważności). Oświadczenie to powinno zostać złożone przed upływem miesiąca od dnia wypowiedzenia.
Przedawnienie roszczeń z umowy agencyjnej
Do umowy agencyjnej, jako umowy cywilnoprawnej, stosuje się ogólne terminy przedawnienia roszczeń określone w art. 118 Kodeksu cywilnego. W związku z tym, że roszczenia wynikające z umowy agencyjnej są zasadniczo związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, termin przedawnienia tych roszczeń wynosi 3 lata. Trzyletni termin dotyczy m.in. roszczeń agenta o zapłatę prowizji oraz roszczeń zleceniodawcy związanych z rozliczeniem współpracy.
Koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego.
Wzór umowy agencyjnej
Poniżej znajdziesz prosty wzór umowy agencyjnej. Wzór możesz pobrać w formacie .doc (word) oraz .pdf, dostosować do swojej sytuacji, a następnie wydrukować i podpisać.
UMOWA AGENCYJNA
zawarta w …………………………., w dniu …………………………. roku
pomiędzy: …………………………………………………..…………………………………………………… (dokładne określenie Przedsiębiorcy), zwanym dalej “Dającym zlecenie”,
a …………………………………………………..…………………………………………………… (dokładne określenie Przedsiębiorcy), zwanym dalej “Agentem”,
Dający zlecenie oraz Agent mogą być w dalszej części umowy zwani rozdzielnie "Stroną" lub łącznie “Stronami”.
§ 1 Dający zlecenie zleca, a Agent zobowiązuje się za wynagrodzeniem, do stałego pośredniczenia przy zawieraniu umów z klientami ………………………………………….. na rzecz Dającego zlecenie oraz do stałego wykonywania czynności polegających na zawieraniu z klientami umów …………………………………., w imieniu Dającego zlecenie - na podstawie pełnomocnictwa udzielonego w tym zakresie przez Dającego zlecenie.
§ 2 Zgodnie z niniejszą umową agencyjną, Agent zobowiązany jest do:
- rzetelnego informowania klientów o ………………………………………………………….………,
- przedstawiania klientom stosowanych przez Dającego zlecenie …………………….………,
- wyjaśniania klientom postanowień proponowanej umowy ………………………………………,
- informowania klientów o charakterze swoich uprawnień wynikających z umowy i okazywania klientom dokumentu pełnomocnictwa,
- przyjmowania od klientów zapłaty ceny za …………………. oraz przekazywania ich Dającemu zlecenie.
§ 3 W celu prawidłowego wykonywania umowy, Agent zobowiązuje się do:
- wykonywania zleconych mu przez Dającego zlecenie czynności zgodnie z jego wskazówkami przekazanymi przez Dającego zlecenie,
- osobistego wykonania umowy.
- przekazywania Dającemu zlecenie wszelkich informacji mających dla niego znaczenie, w szczególności kompletowania i niezwłocznego przekazywania dokumentacji dotyczącej klientów oraz dokonywanych z nimi czynności zleconych na podstawie niniejszej umowy.
§ 4 Dający zlecenie jest zobowiązany do:
- przekazywania Agentowi dokumentów i informacji potrzebnych do prawidłowego wykonania umowy, w szczególności dokumentu pełnomocnictwa,
- informowania Agenta o zawartych za jego pośrednictwem umowach, niewykonaniu przez klienta umowy zawartej przy udziale Agenta
§ 5 Tytułem wynagrodzenia Agent otrzyma prowizję w wysokości ……….% wartości …………………………. od każdej zawartej przy jego udziale umowy.
§ 6 Dający zlecenie zobowiązuje się do zapłacenia Agentowi prowizji za czynności dokonane w danym miesiącu kalendarzowym w terminie do ……………….. dnia następnego miesiąca.
§ 7 Strony dokonywać będą rozliczeń na podstawie miesięcznego zestawienia zawartych umów.
§ 8 Umowa zostaje zawarta na okres………………………………………………………………
§ 9 W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego.
§ 10 Zmiana niniejszej umowy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.
§ 11 Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.
AGENT: ………………………..
DAJĄCY ZLECENIE: ……………………………….
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Sporządzam i analizuję umowy agencyjne, pomagam w sporach o prowizję i świadczenie wyrównawcze.