Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 19 lipca 2026

Umowa o dzieło

Umowa o dzieło to umowa, na podstawie której wykonawca (przyjmujący zamówienie) zobowiązuje się wykonać dzieło dla zamawiającego. Wykonawca jest rozliczany z wykonania dzieła (umowa rezultatu), a nie ze starań podjętych w celu wykonania tego dzieła. Umowa o dzieło może dotyczyć nie tylko wykonania rzeczy materialnych (np. naprawa samochodu, wykonanie mebli), ale także rzeczy niematerialnych (np. wykonanie grafiki komputerowej, skład książki lub ebooka). Umowa o dzieło to jedna z najczęściej zawieranych umów cywilnoprawnych, dlatego warto wiedzieć jakie są prawa i obowiązki stron tej umowy, a także czym różni się od innych podobnych umów (w tym umowy zlecenie i umowy o pracę). Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi m.in. na następujące pytania:

• na czym polega umowa o dzieło?
• jakie są prawa i obowiązki zamawiającego dzieło?
• jakie są prawa i obowiązki wykonawcy (przyjmującego zamówienie)?
• w jakiej formie powinna zostać zawarta umowa o dzieło i jaką powinna mieć treść?
• kiedy można odstąpić od umowy o dzieło?
• czym różni się umowa o dzieło od umowy zlecenie i umowy o pracę?
• jak wyglądają podatek dochodowy, koszty uzyskania przychodu i składki ZUS przy umowie o dzieło?
• jak przenieść prawa autorskie do zamówionego dzieła?

Na końcu tego artykułu znajdziesz także prosty wzór umowy o dzieło do pobrania w formacie doc oraz pdf.

Na czym polega umowa o dzieło?

Umowa o dzieło jest jedną z umów uregulowanych przepisami Kodeksu cywilnego (art. 627-646 KC). Zgodnie z art. 627 Kodeksu cywilnego, przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Z tego powodu, umowa o dzieło jest umową wzajemną - oznacza to, że wykonawca za wykonanie dzieła będzie oczekiwał świadczenia ze strony zamawiającego w postaci zapłaty wynagrodzenia. Różne sposoby ustalenia wysokości wynagrodzenia w umowie o dzieło omówię w dalszej części artykułu.

Przepisy KC nie określają wprost czym jest dzieło (nie definiują tego pojęcia). W związku z tym, przyjmuje się, że dzieło jest rezultatem (skutkiem) działań przyjmującego zamówienie podjętych w celu wykonania powierzonego mu zamówienia. O dziele można mówić dopiero wtedy, gdy rezultat pracy jego wykonawcy będzie samoistny, a praca związana z realizacją dzieła zostanie zakończona. Oznacza to, że dzieło będzie istniało niezależnie od dalszych działań wykonawcy (np. nie przestanie istnieć, jeżeli wykonawca zaprzestanie swoich działań).

Z tego powodu, umowę o dzieło zawiera się w celu uzyskania określonego rezultatu o materialnej lub niematerialnej postaci. W przypadku takiej umowy ocenia się rezultat (skutek) działań podejmowanych przez wykonawcę, nie ocenia się jego starań podjętych celem osiągnięcia umówionego rezultatu (skutku). Umowę o dzieło zawiera się na przykład w celu wykonywania mebli kuchennych na wymiar, czy naprawy samochodu. Z punktu widzenia zamawiającego nie jest istotne, czy stolarz starał się wykonać zamówione meble, mechanik usiłował naprawić samochód. Zamawiający jest zainteresowany wyłącznie rezultatem działań podjętych celem wykonania umówionego dzieła (np. poprawnym wykonaniem mebli przez stolarza, czy skutecznym naprawieniem samochodu przez mechanika).

Nastawienie na osiągnięcie określonego rezultatu odróżnia umowę o dzieło od umowy o pracę oraz od umowy zlecenia. Celem umowy zlecenia jest również uzyskanie konkretnego efektu przez dającego zlecenie, przy czym w przypadku umowy zlecenia w pierwszej kolejności pod uwagę brana jest staranność w podejmowaniu działań przez zleceniobiorcę. W związku z tym, możliwe jest poprawne wykonanie umowy zlecenia połączone z brakiem osiągnięcia określonego rezultatu. Podobna sytuacja ma miejsce w przypadku umowy o pracę - jest ona nastawiona na stałe wykonywanie zadań konkretnego rodzaju (świadczenie pracy), a bez gwarancji na uzyskanie oczekiwanego efektu tej pracy.

Szczególną postacią umowy o dzieło, dotyczącą obiektów budowlanych, jest umowa o roboty budowlane. Na stronie internetowej mojej kancelarii adwokackiej znajdziesz odrębny artykuł na temat tej umowy.

W jakiej formie można zawrzeć umowę o dzieło?

Przepisy KC nie wymagają zachowania żadnej określonej formy dla skutecznego zawarcia umowy o dzieło. W związku z tym, umowa o dzieło może więc być zawarta w każdej formie, a nawet w sposób dorozumiany (np. poprzez przystąpienie do wykonania dzieła).

W praktyce najbezpieczniej jest zawrzeć umowę o dzieło na piśmie i sporządzić ją w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach - po jednym dla każdej ze stron. Na treści umowy o dzieło zawartej na piśmie opiera się później rozliczenie wynagrodzenia i ewentualny spór. Strony umowy o dzieło mogą jednak zawrzeć taką umowę w każdej formie dopuszczonej przez przepisy prawa, to jest w formie:

• ustnej
• dokumentowej
• pisemnej
• pisemnej z urzędowo poświadczoną datą (datą pewną), pisemnej z podpisami notarialnie lub urzędowo poświadczonymi
• aktu notarialnego

Kto może zawrzeć umowę o dzieło?

Umowa o dzieło - jak inne umowy cywilnoprawne - może być zawarta pomiędzy dowolnymi podmiotami prawa. Stronami umowy mogą więc być zarówno osoby fizyczne (także w ramach spółki cywilnej), jak i osoby prawne (np. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością, spółka akcyjna), a także tzw. "ułomne" osoby prawne (np. spółka jawna, spółka komandytowa, wspólnota mieszkaniowa).

Umowa o dzieło nie musi być zawarta z udziałem osób prowadzących działalność gospodarczą. Może być więc zawarta w różnych konfiguracjach:

• pomiędzy dwoma przedsiębiorcami
• pomiędzy przedsiębiorcą i konsumentem (w tym wypadku przepisy prawa przewidują szczególną ochronę dla konsumentów - kwestię tę omówię w dalszej części artykułu)
• pomiędzy dwoma osobami niebędącymi przedsiębiorcami

Jaką treść powinna mieć umowa o dzieło?

Podstawowa treść umowy o dzieło powinna określać przede wszystkim przedmiot umowy oraz wynagrodzenie. W praktyce umowa powinna zawierać:

• oznaczenie stron umowy o dzieło (dane stron umowy o dzieło oraz adresy ich zamieszkania lub siedziby)
• przedmiot umowy o dzieło (wykonania jakiego konkretnego dzieła ma dotyczyć umowa)
• określenie wynagrodzenia za wykonanie dzieła
• wskazanie terminu rozpoczęcia prac oraz terminu zakończenia wykonywania dzieła, a także daty podpisania umowy
• podpis zamawiającego oraz podpis wykonawcy

Podpisując umowę o dzieło warto wprowadzić do jej treści dodatkowe postanowienia, na przykład:

• możliwość odstąpienia od umowy w innych przypadkach niż przewidziane w Kodeksie cywilnym (omówię je w dalszej części tego artykułu)
• określenie zasad odpowiedzialności za wykonanie dzieła, kar umownych oraz zadatku
• sposób przeprowadzenia rozliczeń między stronami umowy o dzieło (w jakiej formie i w jakim terminie zostanie przekazane wynagrodzenie, czy zapłata nastąpi na podstawie rachunku wystawionego przez wykonawcę, czy prace będą przebiegały zgodnie z ustalonym wcześniej harmonogramem)
• ustalenie osoby odpowiedzialnej za dostarczenie materiałów potrzebnych do wykonania dzieła (czy zakupi je zamawiający, czy wykonawca, w jaki sposób będą one rozliczane, co się stanie z pozostałą częścią materiałów)

Jakie są prawa i obowiązki stron umowy o dzieło?

Jakie prawa ma przyjmujący zamówienie?

Umowa o dzieło przewiduje liczne prawa i obowiązki przyjmującego zamówienie (wykonawcy).

Prawo do wynagrodzenia

Podstawowym prawem przyjmującego zamówienie wynikającym z umowy o dzieło jest prawo do otrzymania wynagrodzenia (zapłaty) za wykonanie dzieła. Prawo to wynika z wzajemnego charakteru umowy o dzieło.

Jeżeli dzieło ma być oddawane częściami (np. stolarz co miesiąc będzie przekazywał zamawiającemu część mebli albo ilustrator co dwa tygodnie będzie oddawał kilka ilustracji do książki), a strony w umowie ustaliły, że rozliczenie za te części będzie również następowało osobno (a nie zbiorczo po wykonaniu wszystkich), wykonawca będzie miał prawo żądać od zamawiającego wynagrodzenia po oddaniu każdej z części dzieła z osobna.

Pomimo niewykonania dzieła, przyjmujący zamówienie może żądać zapłaty wynagrodzenia określonego w umowie o dzieło, jeżeli:

• przyjmujący zamówienie był gotów wykonać dzieło, ale napotkał przeszkodę z przyczyn leżących wyłącznie po stronie zamawiającego (np. brak potrzebnych materiałów, projektów, pozwoleń albo brak współdziałania zamawiającego) - art. 639 KC
• dzieło zostało zniszczone albo uszkodzone w związku z wadliwością materiału dostarczonego przez zamawiającego lub w wyniku wykonania dzieła według jego wskazówek, mimo że przyjmujący zamówienie uprzedził zamawiającego o takim ryzyku - art. 641 § 2 KC
• zamawiający bez uzasadnionej przyczyny odstąpił od umowy o dzieło przed ukończeniem dzieła - art. 644 KC

W każdym z wymienionych powyżej przypadków zamawiający ma możliwość odliczenia tego, co wykonujący zamówienie oszczędził z powodu braku wykonania dzieła. Chodzi np. o koszt niezakupionych materiałów i narzędzi, dojazdów do miejsca wykonania dzieła, czy wynagrodzeń pracowników wykonawcy, gdyby zamówione dzieło miało zostać ukończone.

Wynagrodzenie w umowie o dzieło można określić na różne sposoby. Podstawowy model to wskazanie kwoty, która będzie należała się wykonawcy za wykonanie całego dzieła. Nie ma również przeszkód, żeby określić wynagrodzenie poprzez wskazanie podstaw do jego wyliczenia (np. w zależności od zużytych materiałów, ilości godzin poświęconych na wykonanie dzieła przy przyjęciu określonej stawki).

Nawet jeżeli strony nie określiły wysokości wynagrodzenia w żaden z opisanych wyżej sposobów, wykonawcy będzie należało się "zwykłe" wynagrodzenie za dzieło "tego rodzaju" (art. 628 § 1 KC). Ustawodawca ma na myśli zwykłe wynagrodzenie, jakie w danym miejscu i czasie płaci się za wykonanie takiego dzieła. Jeżeli zamawiający zlecił wykonanie mebli kuchennych na wymiar, wykonawca powinien otrzymać wynagrodzenie typowe dla takiego zamówienia. Ten mechanizm wchodzi w grę dopiero wtedy, gdy pojawią się wątpliwości, jakie wynagrodzenie należy się wykonawcy.

Jeśli także w ten sposób nie da się ustalić wysokości wynagrodzenia należnego za wykonanie umowy o dzieło (ponieważ np. dzieło jest nietypowe i nie ma do czego go porównać albo gdy wykonawca przy jego wykonaniu musiał dokonać licznych dodatkowych czynności), to zgodnie z art. 628 § 1 KC przyjmującemu zamówienie należy się zapłata odpowiadająca uzasadnionemu nakładowi pracy oraz innym nakładom przyjmującego zamówienie. "Uzasadniony nakład pracy" to czynności typowe i niezbędne, żeby dzieło w ogóle powstało, a "inne nakłady przyjmującego zamówienie" to koszty bezpośrednio związane z jego wykonywaniem (np. koszty materiałów, dojazdu, czy zabezpieczenia miejsca prac). W sytuacjach spornych wynagrodzenie ustali sąd w sprawie o zapłatę - najczęściej w oparciu o opinię biegłego.

W przypadku umowy o dzieło Kodeks cywilny opisuje kilka sposobów ustalania wynagrodzenia należnego za wykonanie dzieła:

• wynagrodzenie ryczałtowe (określone kwotowo z góry)
• wynagrodzenie kosztorysowe (określone poprzez zestawienie planowanych prac i kosztów ich wykonania)
• wynagrodzenie ustalone w inny sposób (np. poprzez połączenie wynagrodzenia ryczałtowego i kosztorysowego)
• wynagrodzenie ustalone przez sąd w zwykłej wysokości lub odpowiadające wykonanej pracy (jeżeli strony nie określiły wysokości wynagrodzenia w umowie)

W przypadku wynagrodzenia ryczałtowego w umowie o dzieło, wysokość wynagrodzenia określa się z góry w treści umowy o dzieło przez podanie kwoty należnej wykonawcy za wykonanie dzieła. Należy się ono przyjmującemu zamówienie bez względu na rzeczywiście poniesione koszty wykonania dzieła. Przy takiej umowie o dzieło nie powinna również zachodzić potrzeba prowadzenia rozliczeń dotyczących ilości wykorzystanych materiałów lub zakresu wykonanej pracy.

Taki sposób określenia wynagrodzenia w umowie o dzieło jest najlepszy z punktu widzenia zamawiającego, ponieważ oznacza dla niego pewność kosztów. Ryzyko ustalenia zbyt niskiej ceny obciąża przyjmującego zamówienie. Zgodnie z art. 632 § 1 Kodeksu cywilnego, przyjmujący zamówienie nie może żądać podwyższenia wynagrodzenia, chociażby w czasie zawarcia umowy nie można było przewidzieć rozmiaru lub kosztów prac.

Od zasady niezmienności wynagrodzenia ryczałtowego istnieje jeden wyjątek. Zgodnie z art. 632 § 2 KC, jeśli nastąpiła zmiana stosunków, której nie dało się przewidzieć, a realizacja zamówienia groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą, sąd może podwyższyć ryczałt albo rozwiązać umowę o dzieło. Zmiana stosunków musi być zdarzeniem zewnętrznym, niezależnym i niemożliwym do przewidzenia przez strony umowy o dzieło. Przykładem może być nagła i zaskakująca zmiana stawek podatkowych albo celnych. W takim przypadku brak dostosowania wynagrodzenia powodowałby, że wykonawca nie tylko nie zarobi na dziele, ale wręcz do niego dopłaci.

Wynagrodzenie kosztorysowe w umowie o dzieło polega na zestawieniu planowanych prac i kosztów ich przeprowadzenia. W trakcie wykonywania umowy zarządzenie właściwego organu państwowego może jednak zmienić wysokość cen lub stawek przyjętych w kosztorysie (np. stawek celnych albo podatkowych). W takiej sytuacji, zgodnie z art. 629 KC, umówione wynagrodzenie może podlegać zmianie na żądanie każdej ze stron umowy o dzieło (wykonawcy lub zamawiającego) - może chodzić nie tylko o jego podwyższenie, ale także o jego zmniejszenie. Nie dotyczy to jednak poniesionych już kosztów materiałów lub robocizny, zanim doszło do zmiany cen lub stawek.

Jeśli podczas wykonywania umowy o dzieło zaszła konieczność przeprowadzenia prac nieuwzględnionych w zestawieniu, rozliczenie zależy od tego, kto sporządził zestawienie. Zgodnie z art. 630 § 1 KC, jeśli zrobił to zamawiający, wykonawca może żądać odpowiedniego podwyższenia wynagrodzenia o wartość prac, które nie zostały uwzględnione w zestawieniu. Jeżeli dokonał tego wykonawca, może on żądać podwyższenia wynagrodzenia tylko wtedy, gdy mimo zachowania należytej staranności nie mógł przewidzieć konieczności dodatkowych prac. Stanie się tak np. gdy potrzeba prac dodatkowych wyszła na jaw dopiero w trakcie prac nad dziełem.

Wykonawca nie może jednak żądać podwyższenia wynagrodzenia, jeżeli wykonał dodatkowe prace bez uzyskania zgody zamawiającego (art. 630 § 2 KC). Prace dodatkowe przeprowadzone bez uzyskania zgody zamawiającego obciążają więc wykonawcę - jego samowola nie może wpływać na majątek zamawiającego. Jeżeli wykonawca zauważy potrzebę przeprowadzenia dodatkowych prac niezbędnych do zrealizowania umowy o dzieło, powinien od razu poinformować o tym zamawiającego i razem z nim ustalić, czy prace będą przeprowadzane (art. 634 KC). W przeciwnym wypadku wykonawca musi liczyć się z tym, że może nie otrzymać wynagrodzenia za przeprowadzenie dodatkowych prac.

Jeżeli z powodów opisanych powyżej zachodzi konieczność podwyższenia kosztorysu, a podwyższenie to ma być znaczne, zamawiający ma prawo odstąpić od umowy o dzieło (odstąpienie od umowy o dzieło z tego powodu omówię w dalszej części tego artykułu). Możliwość taką przewiduje art. 631 KC. Odstąpienie od umowy o dzieło z tego powodu musi jednak nastąpić niezwłocznie. Dodatkowo zamawiający musi zapłacić wykonawcy odpowiednią część umówionego wynagrodzenia - wynagrodzenia za prace, które zostały dotychczas wykonane.

Prawo do współpracy z zamawiającym

Wykonawca przy tworzeniu dzieła ma prawo oczekiwać współpracy z zamawiającym. Przyjmujący zamówienie nie zawsze jest bowiem w stanie zrealizować umowę całkowicie samodzielnie.

Zgodnie z art. 640 KC, jeżeli do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a mimo to zamawiający nie współdziała w wykonaniu dzieła, wykonawca ma prawo wyznaczyć zamawiającemu odpowiedni termin na rozpoczęcie współdziałania z zagrożeniem, że po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu będzie mógł od umowy odstąpić. W przeciwnym wypadku wykonywanie dzieła przeciągałoby się w nieskończoność.

W przypadku odstąpienia od umowy z tego powodu, wykonawca będzie mógł żądać zapłaty wynagrodzenia za prace wykonane przed odstąpieniem, a dodatkowo naprawienia szkody poniesionej z powodu braku wykonania dzieła.

Prawa autorskie wykonawcy dzieła

Innym rodzajem praw przysługujących wykonawcy dzieła są prawa autorskie. W przypadku części umów o dzieło ich zrealizowanie może prowadzić do powstania utworu w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Wykonawca dzieła będzie osobą uprawnioną z praw autorskich co do tego dzieła. Należy przy tym pamiętać, że prawami autorskimi są zarówno prawa autorskie osobiste, jak również majątkowe prawa autorskie.

Autorskie prawa osobiste to m.in. prawo do autorstwa utworu (podpisywania go swoim imieniem i nazwiskiem). Praw tych nie można przenieść - twórcą dzieła pozostaje zawsze jego wykonawca.

Autorskie prawa majątkowe to prawa do czerpania korzyści finansowych z utworu - można je przenieść na zamawiającego, który może je następnie przenosić dalej.

Przeniesienie praw autorskich (całości lub części autorskich praw majątkowych) na zamawiającego w związku z wykonaniem dzieła może stanowić dodatkowy element umowy o dzieło - piszę o tym szerzej w dalszej części artykułu. W umowie o dzieło możliwe jest także upoważnienie zamawiającego do wykonywania autorskich praw osobistych w imieniu wykonawcy (samych praw nie można przenieść).

Prawo żądania odbioru materiału

Jeżeli przyjmujący zamówienie zmarł albo stał się niezdolny do pracy, a dzieło miał wykonać osobiście, umowa o dzieło ulega rozwiązaniu (art. 645 § 1 KC).

W przypadku, gdy materiał potrzebny do wykonania dzieła był własnością wykonawcy, a dzieło zostało częściowo wykonane i przedstawia dla zamawiającego pewną wartość ze względu na cel umowy, przyjmujący zamówienie (gdy stał się niezdolny do pracy) lub jego spadkobierca (gdy przyjmujący zamówienie zmarł) może żądać, żeby zamawiający odebrał częściowo wykonane dzieło oraz pozostałą część materiału w stanie, w jakim się znajduje (art. 645 § 2 KC). Konsekwencją skierowania takiego żądania jest obowiązek zapłaty wartości pozostałego materiału oraz odpowiedniej części wynagrodzenia za częściowo wykonane dzieło.

Jakie są obowiązki przyjmującego zamówienie?

Obowiązek wykonania i wydania dzieła

Przez umowę o dzieło przyjmujący zamówienie zobowiązuje się przede wszystkim do wykonania i wydania dzieła zamawiającemu. Może tego dokonać sam lub skorzystać z pomocy innych osób. Może także zlecić innym osobom wykonanie dzieła, będzie on jednak ponosił odpowiedzialność za działania tych osób tak jak za własne działania.

Umowa o dzieło może jednak przewidywać, że dzieło musi zostać wykonane osobiście przez przyjmującego zamówienie. Jeśli w takim przypadku wykonawca umrze bądź stanie się niezdolny do pracy, umowa ta ulegnie rozwiązaniu (art. 645 § 1 KC).

Obowiązek stosowania się do wskazówek zamawiającego

Umowa o dzieło powinna określać sposób, w jaki ma ono zostać wykonane. Jeśli umowa o dzieło nie zawiera szczegółowych regulacji w tym zakresie, wykonawca może wykonać dzieło wedle swojej najlepszej wiedzy i zgodnie z wybranym przez siebie sposobem. Wykonawca nie ma obowiązku stosowania się do wskazówek zamawiającego.

Jeżeli jednak zamawiający oczekuje wykonania umowy o dzieło z uwzględnieniem wydawanych przez niego poleceń (udzielanych wskazówek), wykonawca może zastosować się do zaleceń zamawiającego, uprzedzając go jednak, że istnieje ryzyko zniszczenia lub uszkodzenia dzieła (jeżeli oczywiście faktycznie ono istnieje). Jeżeli wykonawca wykonuje dzieło zgodnie z takimi zaleceniami i dojdzie do zniszczenia lub uszkodzenia dzieła, będzie mógł żądać całości wynagrodzenia od zamawiającego. Ryzyko związane z naciskami przechodzi w takim przypadku na zamawiającego (art. 641 § 2 KC).

Obowiązki dotyczące materiałów potrzebnych do wykonania dzieła

Do wykonania dzieła często potrzebne są odpowiednie materiały, narzędzia oraz inne środki (np. projekty, pomiary). Umowa o dzieło powinna określać, kto jest zobowiązany do dostarczenia materiałów i środków potrzebnych do realizacji zamówienia. Przepisy KC nie przewidują bezwzględnie obowiązujących zasad w tym zakresie.

Wykonawca powinien ocenić przydatność dostarczonego przez zamawiającego materiału. Jeśli okaże się, że dostarczony materiał jest nieprzydatny do prawidłowego wykonania dzieła lub pojawią się inne okoliczności utrudniające wykonanie dzieła zgodnie ze sztuką, wykonawca powinien niezwłocznie powiadomić o tym zamawiającego oraz wstrzymać się z realizacją dzieła do czasu osiągnięcia porozumienia z zamawiającym co do sposobu jego wykonania (art. 634 KC).

W zakresie materiałów potrzebnych do wykonania dzieła wykonawca dzieła ma także obowiązek:

• użycia materiałów dostarczonych przez zamawiającego w odpowiedni sposób, złożenia rachunku z ich zużycia oraz zwrotu niezużytej części - art. 633 KC
• zwrotu materiału dostarczonego przez zamawiającego i wydania dzieła w razie odstąpienia przez niego od umowy o dzieło lub powierzenia wykonywania innej osobie - art. 636 § 2 KC
• zwrotu zamawiającemu niewykorzystanego materiału w przypadku rozwiązania umowy o dzieło z powodu niezdolności do pracy
• zmiany sposobu wykonywania dzieła na żądanie zamawiającego, jeżeli dzieło jest wykonywane w sposób wadliwy (niewłaściwy) albo sprzeczny z umową o dzieło - art. 636 § 1 KC

Jakie prawa ma zamawiający?

Z przepisów dotyczących umowy o dzieło wynikają także liczne prawa i obowiązki dla zamawiającego - część z nich opisałem już powyżej. Na podstawie umowy o dzieło zamawiający ma prawo do:

• żądania zmiany umówionego wynagrodzenia, jeśli w czasie wykonywania dzieła, w związku z wydaniem zarządzenia właściwego organu państwowego nastąpiła zmiana wysokości cen lub stawek
• oczekiwania od wykonawcy użycia materiałów dostarczonych przez niego w odpowiedni sposób (potrzebny do wykonania dzieła), złożenia rachunku z ich zużycia oraz zwrotu ich niezużytej części
• oczekiwania niezwłocznego zawiadomienia przez wykonawcę o tym, że dostarczony materiał nie nadaje się do realizacji dzieła albo o wystąpieniu innych okoliczności, które mogą utrudnić prawidłowe wykonanie dzieła
• odliczenia tego, co wykonujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła w przypadku, gdy dzieło nie zostanie wykonane
• odstąpienia od umowy o dzieło, jeśli zaszła konieczność znacznego podwyższenia kosztorysu (za zapłatą wykonawcy odpowiedniej części wynagrodzenia)
• odstąpienia od umowy o dzieło, jeżeli wykonawca opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak bardzo, że nie zdąży wykonać go w umówionym terminie
• wezwania wykonawcy do zmiany sposobu realizacji dzieła, a po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu - odstąpienia od umowy lub powierzenia wykonania przedmiotu umowy innej osobie
• żądania od wykonawcy zwrotu materiału dostarczonego przez zamawiającego i wydania dzieła w razie odstąpienia od umowy lub powierzenia wykonania innej osobie

Prawa określone w pkt 5-8 omówię szerzej w dalszej części tego artykułu.

Jakie są obowiązki zamawiającego?

W związku z zawarciem umowy o dzieło zamawiający ma obowiązek:

• odebrać dzieło od wykonawcy
• zapłacić wykonawcy wynagrodzenie za wykonane dzieło (w zależności od umowy - jednorazowo bądź po oddaniu przez wykonawcę poszczególnych jego części)
• zapłacić wynagrodzenie wykonawcy mimo niewykonania umowy, jeśli wykonawca chciał wykonać dzieło, ale nie uczynił tego z winy zamawiającego
• zapłacić wynagrodzenie (lub jego część), gdy dzieło uległo zniszczeniu albo uszkodzeniu z powodu wadliwego materiału zamawiającego albo wykonania dzieła według jego wskazówek - jeśli wykonawca uprzedził go o tym niebezpieczeństwie
• podnieść wynagrodzenie należne wykonawcy, jeśli podczas wykonywania umowy o dzieło zaszła potrzeba przeprowadzenia dodatkowych, nieprzewidzianych wcześniej prac (przy rozliczeniu kosztorysowym)
• podnieść wynagrodzenie należne wykonawcy, jeżeli na skutek nieprzewidzianej zmiany stosunków wykonanie dzieła groziłoby przyjmującemu zamówienie rażącą stratą (w przypadku wynagrodzenia ryczałtowego)
• współpracować z przyjmującym zamówienie, jeśli jest to niezbędne do wykonania dzieła
• odebrać od wykonawcy materiał do wykonania dzieła po rozwiązaniu umowy o dzieło, jeśli materiał do niego należał, a dzieło częściowo wykonane ma dla niego jakąś wartość (za zapłatą wykonawcy wartości materiału lub części wynagrodzenia)

Kiedy można odstąpić od umowy o dzieło?

W jakiej formie powinno być złożone oświadczenie o odstąpieniu od umowy o dzieło?

W przypadku umowy o dzieło zawartej w formie pisemnej, dokumentowej albo elektronicznej, dla odstąpienia wystarczy zachowanie formy dokumentowej (art. 77 § 2 KC). Forma dokumentowa to złożenie oświadczenia w postaci dokumentu, w sposób umożliwiający ustalenie osoby składającej oświadczenie. Przykładem będzie sms albo e-mail.

Jeżeli umowa o dzieło została zawarta w innej formie szczególnej (np. aktu notarialnego albo w formie z podpisem notarialnie poświadczonym), oświadczenie o odstąpieniu od umowy powinno zostać złożone w formie pisemnej (art. 77 § 1 KC).

Kiedy wykonawca może odstąpić od umowy o dzieło?

Wykonawca oraz zamawiający powinni ze sobą współpracować w celu wykonania umowy o dzieło. Współpraca może polegać na uzgodnieniach, dostarczeniu materiałów lub udzieleniu zezwoleń.

Zgodnie z art. 640 KC, wykonawca dzieła ma prawo odstąpić od umowy o dzieło, gdy do wykonania dzieła potrzebne jest współdziałanie zamawiającego, a zamawiający odmawia takiej współpracy. Przed złożeniem oświadczenia o odstąpieniu od umowy o dzieło wykonawca powinien wyznaczyć zamawiającemu odpowiedni termin z zagrożeniem, że po jego bezskutecznym upływie będzie mógł od umowy odstąpić.

Kiedy zamawiający może odstąpić od umowy o dzieło?

Bez przyczyny aż do czasu ukończenia dzieła przez wykonawcę

Zamawiający może w każdej chwili bez podania przyczyny odstąpić od umowy o dzieło, jeśli dzieło nie zostało jeszcze ukończone. Tak długo, jak trwają prace nad dziełem, zamawiający może się więc rozmyślić. Wynikające z umowy o dzieło uprawnienie do odstąpienia bez podania przyczyny przewiduje art. 644 KC.

W takim przypadku zamawiający powinien zapłacić ustalone wcześniej wynagrodzenie wykonawcy. Zamawiający może jednak odliczyć od wysokości wynagrodzenia należnego wykonawcy to, co wykonujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła (np. niezakupione materiały, narzędzia, wynagrodzenie, które należałoby się pracownikom lub podwykonawcom).

Opóźnienie wykonawcy z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła

Zamawiający ma prawo odstąpienia od umowy o dzieło, jeśli przyjmujący zamówienie opóźnia się z jego rozpoczęciem lub wykończeniem do tego stopnia, że oceniając sytuację obiektywnie nie jest prawdopodobne, żeby je ukończył we właściwym czasie. Możliwość taką przewiduje art. 635 KC. W praktyce mojej kancelarii adwokackiej to najczęstszy przypadek odstąpienia od umowy o dzieło przez zamawiającego.

Bez znaczenia jest przy tym, z jakiej przyczyny przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła - opóźnienie nie musi być przez niego zawinione. Przyczyny te nie mogą jednak dotyczyć zamawiającego - trudno wymagać od wykonawcy, żeby wykonał dzieło, skoro zamawiający obiecał dostarczyć materiały, których nie przekazał.

"Właściwy czas" to zarówno czas określony w umowie o dzieło jako termin jego ukończenia, jak również termin wyznaczony przez zamawiającego już po upływie tego terminu. Ważne, by termin ten był realny do zachowania. Odstąpienie od umowy o dzieło jest możliwe nawet po upływie tych terminów, ponieważ ich upływ nie blokuje uprawnienia do odstąpienia.

Wykonywanie dzieła w sposób wadliwy lub sprzeczny z umową o dzieło

Jeśli przyjmujący zamówienie wykonuje dzieło w sposób wadliwy (niewłaściwy) albo sprzeczny z umową o dzieło (gdy zgodnie z treścią umowy miało być wykonane w określony sposób), zamawiający może wezwać wykonawcę do zmiany sposobu wykonania dzieła oraz wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. "Odpowiedni termin" to taki, w którym wykonawca zdąży zastosować się do uwag zamawiającego. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu (jeżeli wykonawca wciąż będzie pracował nad dziełem po swojemu), zamawiający może złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy o dzieło. Możliwość odstąpienia od umowy z tego powodu przewiduje art. 636 § 1 KC.

Oprócz odstąpienia od umowy o dzieło, zamawiający może po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie (art. 636 § 1 KC). Powierzenie wykonania na niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie oznacza, że za niewłaściwe wykonanie dzieła nadal odpowiada pierwszy wykonawca. Uprawnienie to jest alternatywą dla odstąpienia od umowy - zamawiający wybiera jedno z tych praw.

Jeżeli zamawiający sam dostarczył materiału do wykonania dzieła, w przypadku zrealizowania któregokolwiek z dwóch uprawnień (odstąpienia lub powierzenia innemu wykonawcy dokończenia dzieła), może on żądać od wykonawcy zwrotu materiału i wydania rozpoczętego dzieła.

Z powodu znacznego podwyższenia wynagrodzenia kosztorysowego

Zamawiający może odstąpić od umowy o dzieło w przypadku znacznego podwyższenia wynagrodzenia kosztorysowego (art. 631 KC) tylko wtedy, gdy łącznie spełnione zostaną dwa wskazane poniżej warunki:

• umowa nie została jeszcze w całości wykonana
• zachodzi konieczność znacznego podwyższenia tego wynagrodzenia ze względu na zmianę stawek lub opłat ustalanych w drodze zarządzenia organu państwowego lub ze względu na konieczność wykonania dodatkowych prac

Przy ocenie, czy podwyższenie jest znaczne, należy brać pod uwagę czynniki obiektywne (czy z punktu widzenia społeczeństwa podwyższenie wynagrodzenia faktycznie jest duże, np. przy uwzględnieniu rodzaju i przeznaczeniu dzieła) oraz subiektywne (np. opłacalność uzyskania dzieła za podwyższone wynagrodzenie, a także możliwości finansowe zamawiającego).

Jakie są skutki odstąpienia od umowy o dzieło?

Po odstąpieniu od umowy o dzieło, umowa o dzieło traktowana jest tak, jakby wykonawca i zamawiający nigdy nie zawarli umowy o dzieło. W związku z tym, strony umowy o dzieło powinny zwrócić sobie nawzajem to, co do tej pory świadczyły (np. materiały, wynagrodzenie). Odstąpienie od umowy o dzieło może także powodować powstanie odpowiedzialności odszkodowawczej, jeżeli któraś ze stron umowy o dzieło poniosła szkodę w związku z niewykonaniem dzieła.

Czy możliwe jest wypowiedzenie umowy o dzieło?

Umowa o dzieło jest umową rezultatu - przepisy nie przewidują wypowiedzenia umowy o dzieło. Przy umowie o dzieło uprawnienie do wcześniejszego zakończenia współpracy realizuje się przez odstąpienie od umowy - i to właśnie odstąpienie uregulował ustawodawca. Wypowiedzenie umowy jest charakterystyczne dla umów cywilnoprawnych o charakterze ciągłym, takich jak umowa zlecenie, umowa najmu, czy umowa agencyjna.

Strony mogą jednak wprowadzić do umowy o dzieło umowne prawo odstąpienia (art. 395 KC). W takim przypadku w umowie należy oznaczyć termin, w którym strona będzie mogła od umowy odstąpić. Dopuszczalne jest także zastrzeżenie odstępnego, czyli kwoty, za której zapłatą można odstąpić od umowy (art. 396 KC).

Jeżeli w umowie o dzieło pojawia się postanowienie o wypowiedzeniu umowy, w razie sporu zostanie ono najczęściej ocenione przez sąd z uwzględnieniem przepisów o odstąpieniu. Dlatego zamiast posługiwać się wypowiedzeniem umowy, lepiej wprost uregulować w umowie o dzieło umowne prawo odstąpienia.

Kiedy umowa o dzieło rozwiązuje się z mocy prawa?

Umowa o dzieło, której wykonanie zależy od osobistych przymiotów (cech) przyjmującego zamówienie (dotyczy to na przykład indywidualnych zdolności artystycznych - np. namalowania obrazu portretowego) rozwiązuje się na skutek jego śmierci lub niezdolności do pracy (art. 645 § 1 KC). Niezdolność do pracy nie zawsze ma wpływ na wykonanie umowy o dzieło. Dzieje się tak, jeśli dzieło nie zależy od osobistych przymiotów przyjmującego zamówienie. W takim przypadku wykonujący zamówienie może posłużyć się innymi osobami w celu zrealizowania dzieła.

Zasady rozliczenia częściowo wykonanego dzieła i pozostałych materiałów omówiłem powyżej (przy prawie żądania odbioru materiału). Dokończenie dzieła można wówczas powierzyć innej osobie.

Kto ponosi odpowiedzialność za wady dzieła?

Za wady fizyczne lub prawne dzieła zrealizowanego w ramach umowy o dzieło odpowiedzialność ponosi wykonawca.

Dzieło ma wadę fizyczną, jeśli jest niezgodne z zawartą umową o dzieło. Niezgodność z umową zachodzi zwłaszcza, gdy dzieło nie ma właściwości, które mieć powinno bądź o których wykonawca zapewniał. Wada istnieje także wtedy, gdy dzieło nie nadaje się do celu, o którym zamawiający poinformował wykonawcę, bądź zostało wydane w stanie niezupełnym (np. bez niektórych części).

Dzieło ma wadę prawną przede wszystkim, jeżeli stanowi własność innej osoby niż wykonawca. Przykładem będzie wykonanie dzieła z materiałów innej osoby (w tym skradzionych) albo z wykorzystaniem cudzego utworu bez wymaganej licencji.

Zgodnie z art. 638 § 1 KC, do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. W związku z tym, w przypadku wystąpienia wad dzieła zamawiający może żądać usunięcia wady, obniżenia wynagrodzenia, stworzenia dzieła od nowa albo jego wymiany. Zamawiający może także odstąpić od umowy o dzieło. Nie będzie to jednak możliwe, gdy wada dzieła powstała z przyczyny dotyczącej materiału, który dostarczył zamawiający.

Wykonawca oraz zamawiający mogą w ramach umowy o dzieło rozszerzyć, ograniczyć lub wyłączyć odpowiedzialność za wady. Do zmian takich powinno dojść wyraźnie w treści zawartej umowy o dzieło. Wyłączenie lub ograniczenie odpowiedzialności za wady jest niemożliwe, gdy wykonawca podstępnie zataił wadę przed zamawiającym (np. celowo zasłonił ją przy oddaniu dzieła).

Jak wygląda odpowiedzialność za wady dzieła w umowie z konsumentem?

Umowa o dzieło bardzo często zawierana jest między przedsiębiorcą oraz konsumentem. Konsumentem jest osoba fizyczna, która dokonuje z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową (art. 22¹ KC). Za przedsiębiorcę należy z kolei uznać osobę fizyczną, osobę prawną i jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej (ale mającą zdolność prawną - np. spółkę jawną), prowadzącą we własnym imieniu działalność gospodarczą lub zawodową (art. 43¹ KC).

Od 1 stycznia 2023 roku zakres ochrony konsumenta zależy od tego, co jest przedmiotem umowy. Jeżeli dziełem jest towar (rzecz ruchoma - np. meble na wymiar albo suknia ślubna), do umowy o dzieło zawartej pomiędzy przedsiębiorcą (wykonawcą), a konsumentem (zamawiającym) stosuje się przepisy rozdziału 5a ustawy o prawach konsumenta o odpowiedzialności za brak zgodności towaru z umową - a nie omówione powyżej przepisy o rękojmi.

W takim przypadku sytuacja konsumenta jest korzystniejsza niż w rozliczeniach pomiędzy przedsiębiorcami:

• jeżeli brak zgodności dzieła (towaru) z umową ujawni się przed upływem 2 lat od jego dostarczenia, przyjmuje się, że istniał on już w chwili dostarczenia (domniemanie działa na korzyść konsumenta)
• konsument w pierwszej kolejności może żądać naprawy albo wymiany dzieła, a dopiero w dalszej kolejności złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo o odstąpieniu od umowy
• jeżeli przedsiębiorca nie udzielił odpowiedzi na reklamację w terminie 14 dni, uważa się, że uznał reklamację
• ograniczenie lub wyłączenie odpowiedzialności względem konsumenta jest możliwe tylko wtedy, gdy wyraźnie przewidują to przepisy prawa

Jeżeli natomiast dzieło nie jest towarem (ma na przykład charakter niematerialny), do umowy o dzieło zawartej z konsumentem stosuje się omówione powyżej przepisy KC o rękojmi za wady dzieła.

Gwarancja przy umowie o dzieło

Umowa może przewidywać, że wykonane dzieło będzie objęte gwarancją. Jeśli wykonawca udzielił zamawiającemu pisemnej gwarancji co do jakości dzieła, to przyjmuje się, że musi on usunąć wadę fizyczną rzeczy albo dostarczyć rzecz bez wad. Wprowadzając gwarancję do umowy o dzieło najlepiej jest wyraźnie określić, jakie wady będą objęte gwarancją, przez jaki okres oraz w jaki sposób i w jakich terminach będą usuwane.

Zakres udzielonej gwarancji nie wyłącza odpowiedzialności przyjmującego zamówienie w ramach rękojmi - oba reżimy odpowiedzialności są od siebie niezależne. Zamawiający decyduje, które uprawnienia zrealizuje (uprawnienia z gwarancji bywają mniej korzystne niż te wynikające z rękojmi).

Przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło

Art. 646 Kodeksu cywilnego przewiduje szczególne rozwiązanie dotyczące przedawnienia roszczeń wynikających z umowy o dzieło. Przedawnienie oznacza, że po upływie określonego w przepisach czasu strona umowy o dzieło nie będzie mogła skutecznie dochodzić swojego roszczenia przed sądem (dobrowolne spełnienie świadczenia pozostaje możliwe).

Żądania wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem 2 lat od dnia oddania dzieła. Jeżeli dzieło nie zostało oddane, termin 2 lat jest liczony od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane (art. 646 KC).

Przepis ten nie dotyczy jednak przedawnienia roszczeń (żądań) związanych z odpowiedzialnością za wady, która obciąża przyjmującego zamówienie. Żądanie o usunięcie wady lub o ponowne wykonanie dzieła przedawnia się z upływem roku od dnia stwierdzenia wady (uznania, że rzecz faktycznie ma wadę). W przypadku konsumentów termin ten nie może upłynąć wcześniej niż przed upływem 2 lat od dnia oddania dzieła.

W przypadku wprowadzenia do umowy o dzieło gwarancji, zastosowanie znajdą ogólne przepisy dotyczące przedawnienia - żądania przedsiębiorcy przedawnią się na koniec roku kalendarzowego z upływem 3 lat od dnia ich powstania, a pozostałych osób (w tym konsumentów) z upływem 6 lat od ich powstania.

Czym różni się umowa o dzieło od innych umów?

Umowa o dzieło, umowa zlecenie oraz umowa o pracę to najczęściej spotykane podstawy współpracy i zatrudnienia. Umowę o dzieło charakteryzuje nastawienie na rezultat - i właśnie ta cecha odróżnia ją od pozostałych umów. Dwie pierwsze to umowy cywilnoprawne uregulowane w Kodeksie cywilnym, natomiast umowa o pracę podlega przepisom prawa pracy.

Czym różni się umowa o dzieło od umowy zlecenie?

Bardzo często umowa o dzieło mylona jest z umową zlecenia. Podstawową różnicą jest cel umowy. W przypadku umowy o dzieło celem umowy jest samo dzieło - efekt pracy przyjmującego zamówienie. Z tego powodu umowa o dzieło w nauce prawa należy do tzw. umów rezultatu. Umowa zlecenie jest natomiast umową starannego działania.

W przypadku umowy zlecenia, zleceniobiorca również jest zobowiązany do dokonania wskazanej w umowie czynności, jednakże nacisk kładziony jest na staranność podejmowanych działań przez zleceniobiorcę, który zobowiązuje się do dochowania należytej staranności w realizacji jakiegoś zobowiązania. Umowa zlecenie może zostać zrealizowana poprawnie nawet jeżeli nie doprowadzi do osiągnięcia zakładanego rezultatu tak długo, jak przyjmujący zlecenie realizował ją w sposób odpowiedni (w typowej sytuacji z uwzględnieniem zasad należytej staranności).

Istotną różnicę pomiędzy obiema umowami stanowi także obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym. Umowa o dzieło nie jest umową oskładkowaną. Umowa zlecenie stanowi natomiast tytuł do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego - zleceniodawca odprowadza z tytułu umowy zlecenia składki do ZUS (chyba że zachodzi zbieg tytułów do ubezpieczeń, np. gdy osoba wykonująca umowę zlecenie pracuje także na etacie).

Różnice widać również przy wynagrodzeniu i zakończeniu współpracy. Przy umowie zlecenie obowiązuje minimalna stawka godzinowa (corocznie waloryzowana) - przy umowie o dzieło takiego wymogu nie ma. Koszty uzyskania przychodu przy umowie zlecenie wynoszą co do zasady również 20%. Umowę zlecenia można też wypowiedzieć w każdym czasie (art. 746 KC), podczas gdy umowa o dzieło kończy się przez odstąpienie, a nie przez wypowiedzenie umowy.

Na stronie internetowej mojej kancelarii adwokackiej znajdziesz odrębny, obszerny artykuł o umowie zlecenie.

Czym różni się umowa o dzieło od umowy o pracę?

Umowa o dzieło bywa również mylona z umową o pracę. Umowa o pracę podlega jednak przepisom Kodeksu pracy, a nie Kodeksu cywilnego.

W przypadku umowy o pracę występuje stosunek kierownictwa pomiędzy pracownikiem a pracodawcą, który nie jest znany prawu cywilnemu. Stosunek kierownictwa polega na kierowaniu działaniami pracownika przez pracodawcę, w tym na ustalaniu czasu pracy pracownika, zakresu zadań, miejsca pracy oraz sposobu jej wykonania.

Umowę o dzieło zawiera się w celu wykonania konkretnego dzieła (osiągnięcia konkretnego rezultatu). Wykonawca nie jest pracownikiem zamawiającego i nie podlega przepisom prawa pracy. W związku z tym, zamawiający nie powinien narzucać wykonawcy, w jaki sposób, kiedy i gdzie ma realizować dzieło. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, aby w umowie określić cechy dzieła i sposób jego wykonania (np. materiał i technikę).

Przeniesienie praw autorskich w umowie o dzieło

Jak przenieść prawa autorskie do dzieła?

Jeżeli dzieło jest utworem w rozumieniu ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych (np. logo, grafika, tekst, projekt), samo wydanie dzieła nie oznacza jeszcze nabycia praw do niego przez zamawiającego. Przeniesienie praw autorskich wymaga wyraźnego uregulowania - najlepiej w samej umowie o dzieło.

Umowa o przeniesienie praw autorskich (autorskich praw majątkowych) wymaga zachowania formy pisemnej pod rygorem nieważności (art. 53 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych). Jeżeli więc umowa o dzieło ma obejmować przeniesienie praw autorskich, koniecznie zawrzyj ją na piśmie - przeniesienie praw autorskich zastrzeżone w mailu albo ustnie będzie nieważne.

Pola eksploatacji, czyli konkretne sposoby korzystania z utworu

Przeniesienie praw autorskich obejmuje wyłącznie pola eksploatacji, które zostały wyraźnie wymienione w umowie. Pola eksploatacji to konkretne sposoby korzystania z utworu - np. utrwalanie i zwielokrotnianie dzieła określoną techniką, wprowadzanie do obrotu, czy publiczne udostępnianie w internecie. W umowie warto precyzyjnie opisać planowane sposoby wykorzystania dzieła, ponieważ pola eksploatacji niewymienione w umowie pozostają przy twórcy. Dobrze przygotowane przeniesienie praw autorskich wymienia więc wszystkie sposoby wykorzystania dzieła potrzebne zamawiającemu.

Licencja zamiast przeniesienia praw autorskich

Alternatywą dla przeniesienia praw autorskich jest licencja, czyli upoważnienie do korzystania z utworu na wymienionych w umowie polach eksploatacji. Licencja może być wyłączna (umowa licencyjna wyłączna wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności) albo niewyłączna. W przypadku licencji autorskie prawa majątkowe pozostają przy wykonawcy dzieła, a zamawiający uzyskuje jedynie prawo do korzystania z utworu w uzgodnionym zakresie.

Umowa o dzieło, a podatek dochodowy (PIT)

Jak rozliczyć podatek dochodowy z umowy o dzieło?

Osoba fizyczna wykonująca umowę o dzieło musi zapłacić podatek dochodowy od osób fizycznych (PIT). Przychody z tytułu umowy o dzieło stanowią przychody z działalności wykonywanej osobiście. Jeżeli zamawiającym jest firma, to ona - jako płatnik - oblicza i pobiera zaliczkę na podatek dochodowy (uwzględniając przy tym koszty uzyskania przychodu), a wynagrodzenie wypłaca najczęściej na podstawie rachunku wystawionego przez wykonawcę. Przychody z tytułu umowy o dzieło wykonawca wykazuje następnie w rocznym zeznaniu podatkowym.

Inaczej wygląda sytuacja, gdy wykonawca prowadzi działalność gospodarczą, a wykonanie dzieła mieści się w jej zakresie. W takim przypadku wykonawca składa zamawiającemu oświadczenie, że wykonywane czynności wchodzą w zakres prowadzonej przez niego działalności gospodarczej i rozlicza podatek dochodowy samodzielnie - w ramach działalności.

Zryczałtowany podatek dochodowy od umów do 200 zł

Jeżeli kwota wynagrodzenia określona w umowie o dzieło zawartej z osobą niebędącą pracownikiem płatnika nie przekracza 200 zł, płatnik pobiera zryczałtowany podatek dochodowy w wysokości 12% przychodu. Zryczałtowany podatek pobiera się bez pomniejszania przychodu o koszty uzyskania przychodu, a wykonawca nie wykazuje takiego wynagrodzenia w rocznym zeznaniu podatkowym.

Koszty uzyskania przychodu: 20% albo 50%

Standardowe koszty uzyskania przychodu przy umowie o dzieło wynoszą 20% uzyskanego przychodu. Koszty uzyskania przychodu pomniejszają podstawę opodatkowania, dzięki czemu podatek dochodowy przy umowie o dzieło jest stosunkowo niski.

Jeżeli wykonujesz dzieło zamówione przez firmę i w ramach umowy przenosisz na zamawiającego autorskie prawa majątkowe do utworu, możesz skorzystać z podwyższonych, 50% kosztów uzyskania przychodu. Warunkiem zastosowania 50% kosztów uzyskania przychodu jest to, aby dzieło było utworem w rozumieniu prawa autorskiego, a twórca rozporządził prawami autorskimi (otrzymał wynagrodzenie za przeniesienie praw autorskich). Łączny roczny limit 50% kosztów uzyskania przychodu wynosi 120 000 zł.

Umowa o dzieło, a składki ZUS (ubezpieczenia społeczne)

Czy od umowy o dzieło płaci się składki na ubezpieczenia społeczne?

Umowa o dzieło - w przeciwieństwie do umowy zlecenie i umowy o pracę - nie stanowi tytułu do ubezpieczeń społecznych. Od wynagrodzenia z tytułu umowy o dzieło nie odprowadza się co do zasady ani składek na ubezpieczenia społeczne (emerytalne, rentowe, chorobowe, wypadkowe), ani składki na ubezpieczenie zdrowotne. Właśnie z tego powodu umowa o dzieło wiąże się z najniższymi kosztami zatrudnienia spośród umów cywilnoprawnych.

Brak składek na ubezpieczenia społeczne ma jednak także drugą stronę. Wykonawca dzieła nie nabywa okresów składkowych na przyszłą emeryturę, nie podlega ubezpieczeniu chorobowemu (nie otrzyma zasiłku chorobowego), ani nie jest z tego tytułu objęty ubezpieczeniem zdrowotnym.

Umowa o dzieło z własnym pracownikiem lub na rzecz własnego pracodawcy

Wyjątek dotyczy umowy o dzieło zawartej z własnym pracownikiem. Jeżeli pracodawca podpisuje umowę o dzieło z własnym pracownikiem (osobą zatrudnioną u niego na podstawie umowy o pracę), wynagrodzenie z takiej umowy jest w pełni oskładkowane - w zakresie ubezpieczeń społecznych traktuje się je tak, jak wynagrodzenie ze stosunku pracy (art. 8 ust. 2a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych). Umowa o dzieło z własnym pracownikiem zawsze podlega więc składkom.

Ta sama zasada dotyczy umowy o dzieło zawartej z innym podmiotem, jeżeli dzieło jest faktycznie wykonywane na rzecz własnego pracodawcy. Celem tej regulacji jest zapobieganie obchodzeniu przepisów prawa pracy i unikaniu składek na ubezpieczenia społeczne.

Zgłoszenie umowy o dzieło do ZUS (formularz RUD)

Od 1 stycznia 2021 roku każdą umowę o dzieło trzeba co do zasady zgłosić do ZUS na formularzu RUD w terminie 7 dni od dnia jej zawarcia. Zgłoszenia dokonuje zamawiający. Obowiązek ten nie dotyczy m.in. umowy o dzieło zawartej z własnym pracownikiem oraz sytuacji, w której wykonujesz dzieło zamówione w ramach prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej.

Samo zgłoszenie ma charakter wyłącznie ewidencyjny - nie powoduje obowiązku zapłaty składek na ubezpieczenia społeczne. Za brak zgłoszenia umowy w terminie grozi jednak grzywna.

Jakie są zalety umowy o dzieło?

Zalety umowy o dzieło widać najlepiej na tle innych umów cywilnoprawnych. Umowa o dzieło jest umową rezultatu - rozliczenie dotyczy wykonania konkretnego dzieła, a nie czasu pracy ani starań. Strony mają dużą swobodę w ukształtowaniu przedmiotu umowy i jej treści, a wykonawca sam organizuje swoją pracę.

Do zalet umowy o dzieło należą także niskie obciążenia publicznoprawne: brak składek na ubezpieczenia społeczne (inaczej niż przy umowie zlecenie), 20% albo 50% koszty uzyskania przychodu oraz prosty sposób rozliczenia podatku dochodowego. Jeżeli więc planujesz zamówić u kogoś wykonanie dzieła (albo sam je wykonać), umowa o dzieło będzie często najtańszą formą współpracy - pod warunkiem, że współpraca rzeczywiście polega na wykonaniu konkretnego dzieła, a nie na starannym działaniu albo pracy pod kierownictwem.

Wzór umowy o dzieło

Poniżej znajdziesz prosty wzór umowy o dzieło. Wzór możesz pobrać w formacie .doc (word) oraz .pdf, dostosować do swojej sytuacji, a następnie wydrukować i podpisać - niezależnie od tego, czy zamawiasz u kogoś wykonanie dzieła, czy sam je przyjmujesz. Pamiętaj o uzupełnieniu miejsca zawarcia umowy oraz daty podpisania umowy.

UMOWA O DZIEŁO

zawarta w …………………………., w dniu …………………………. roku

pomiędzy: …………………………………………………..…………………………………………………… (imię i nazwisko / nazwa, adres, PESEL lub NIP), zwanym dalej "Zamawiającym",

a …………………………………………………..…………………………………………………… (imię i nazwisko / nazwa, adres, PESEL lub NIP), zwanym dalej "Wykonawcą",

Zamawiający oraz Wykonawca mogą być w dalszej części umowy zwani rozdzielnie "Stroną" lub łącznie "Stronami".

§ 1 Zgodnie z niniejszą umową, Zamawiający zamawia, a Wykonawca zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła w postaci: ………………………………………….. (przedmiot umowy).

§ 2 Wykonawca wykona dzieło objęte niniejszą umową z materiałów ………………………….. (własnych / dostarczonych przez Zamawiającego).

§ 3 Rozpoczęcie prac nastąpi w dniu ………………., a zakończenie wykonywania dzieła w dniu ………………. Jeżeli Strony przyjęły harmonogram prac, Wykonawca będzie wykonywał dzieło zgodnie z ustalonym wcześniej harmonogramem.

§ 4 Tytułem wynagrodzenia za wykonanie dzieła Zamawiający zapłaci Wykonawcy kwotę ………………….. zł brutto. Wynagrodzenie zostanie wypłacone na podstawie rachunku wystawionego przez Wykonawcę. Termin wypłaty wynagrodzenia wynosi …….. dni od dnia oddania dzieła.

§ 5 W ramach wynagrodzenia określonego w § 4 niniejszej umowy, Wykonawca przenosi na Zamawiającego autorskie prawa majątkowe do dzieła na następujących polach eksploatacji: ………………………………………….. (jeżeli dzieło jest utworem).

§ 6 Zgodnie z niniejszą umową, Wykonawca zobowiązany jest do:

• wykonania dzieła z należytą starannością i wydania go Zamawiającemu w terminie określonym w § 3,
• niezwłocznego informowania Zamawiającego o okolicznościach, które mogą przeszkodzić prawidłowemu wykonaniu dzieła,
• zwrotu niezużytych materiałów dostarczonych przez Zamawiającego.

§ 7 Zamawiający zobowiązany jest do współdziałania z Wykonawcą w zakresie niezbędnym do prawidłowego wykonania dzieła, do odbioru dzieła oraz do zapłaty wynagrodzenia.

§ 8 W przypadku zwłoki w wykonaniu dzieła Zamawiającemu przysługuje kara umowna w wysokości ………………….. za każdy dzień zwłoki.

§ 9 W sprawach nieuregulowanych niniejszą umową zastosowanie mają przepisy Kodeksu cywilnego.

§ 10 Zmiana niniejszej umowy wymaga formy pisemnej pod rygorem nieważności.

§ 11 Umowę sporządzono w dwóch jednobrzmiących egzemplarzach, po jednym dla każdej ze stron.

PODPIS ZAMAWIAJĄCEGO: ………………………..

PODPIS WYKONAWCY: ……………………………….

O autorze

adwokat Wojciech Rudzki

Okręgowa Izba Adwokacka w Krakowie · nr wpisu KRA/Adw/3310 · od 2016 r.

Prowadzę Kancelarię Adwokacką w Krakowie. Specjalizuję się w prawie cywilnym, spadkowym, gospodarczym i prawie spółek oraz w prawie nieruchomości. Reprezentuję klientów indywidualnych i przedsiębiorców - rzetelnie i konkretnie.

Więcej o mnieZadzwoń: 692 511 850