Umowa pożyczki

[toc]

Umowa pożyczki – podstawowe informacje

Na czym polega umowa pożyczki?

Na podstawie umowy pożyczki:

  • dający pożyczkę zobowiązuje się przenieść na własność biorącego pożyczkę określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku
  • biorący pożyczkę zobowiązuje się zwrócić tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku oraz tej samej jakości.

Przedmiot pożyczki

Przedmiotem umowy pożyczki mogą być:

  • pieniądze w postaci gotówki lub w postaci bezgotówkowej (przekaz pieniężny)
  • rzeczy oznaczone co do gatunku

Umowa pożyczki pieniędzy

Rzeczy oznaczone co do gatunku to rzeczy zastępowalne, oznaczone według cech rodzajowych. Cechy takie są właściwe dla większej liczby przedmiotów. Przykładowo rzeczami oznaczonymi co do gatunku będzie węgiel (o określonych parametrach), czy zboże. Określając przedmiot umowy pożyczki należy określić nie tylko jego przedmiot (np. węgiel), lecz także jego parametry (np. kaloryczność, wielkość ziarna).

Istotą umowy pożyczki jest to, że pożyczkodawca może przez jakiś czas korzystać z przedmiotu pożyczki. Strony same ustalają czy będzie to pożyczka krótkoterminowa czy długoterminowa. Przepisy nie określają maksymalnego okresu obowiązywania umowy pożyczki.

Pożyczka jest zasadniczo umową nieodpłatną. Nie należy mylić jej jednak z umową darowizny. W przypadku umowy darowizny własność przedmiotu umowy jest przenoszona na inną osobę, nie jest jednak ona zobowiązana do zwrotu przedmiotu darowizny po upływie okresu obowiązywania umowy (ma ona charakter bezterminowy).

Pożyczkodawca oraz Pożyczkobiorca mogą jednak ustalić, że umowa będzie odpłatna. Odpłatność może polegać na nałożeniu na pożyczkobiorcę obowiązku zapłaty odsetek (w przypadku pożyczki pieniężnej) albo obowiązku zwrotu większej ilości rzeczy oznaczonych co do gatunku (pożycza 10 ton węgla, oddaje 11 ton węgla).

Strony umowy pożyczki

Stronami umowy pożyczki są dający pożyczkę (pożyczkodawca) oraz biorący pożyczkę (pożyczkobiorca). Przepisy zasadniczo nie ograniczają tego kto może być pożyczkobiorcą albo pożyczkodawcą. Mogą być nimi zarówno przedsiębiorcy, jak i konsumenci.

W zależności od tego kto będzie stroną umowy pożyczki mogą znajdować zastosowanie różne przepisy szczególne. Np. w przypadku udzielenia pożyczki przez przedsiębiorce na rzecz konsumenta znajdą zastosowanie przepisy dot. stosowania wzorców umownych. W przypadku pożyczki bankowej znajdą z kolei zastosowanie przepisy Prawa bankowego.

Sposoby zawarcia umowy pożyczki

Umowę pożyczki można zawrzeć w dowolnej formie (ustnej, pisemnej, pisemnej z urzędowo poświadczoną datą, pisemnej z notarialnie lub urzędowo poświadczonymi podpisami, aktu notarialnego lub nawet dorozumianej) Jednak, gdy wartość pożyczki przekracza tysiąc złotych powinna zostać dochowana forma co najmniej dokumentowa (ograniczenie to nie dotyczy jednak przedsiębiorców).

Do zachowania dokumentowej formy wystarcza złożenie oświadczenia woli w postaci dokumentu. Oświadczenie woli powinno być wyrażone w taki w sposób, aby można było ustalić osoby składające to oświadczenie. Przez dokument należy rozumieć nośnik informacji umożliwiający zapoznanie się z jej treścią. Przykładem formy dokumentowej jest email, sms, wiadomość na facebooku, czy nagranie rozmowy telefonicznej.

Brak zachowania formy dokumentowej nie pociąga za sobą nieważności umowy pożyczki, lecz powoduje utrudnienia dowodowe. Przy ewentualnym sporze nie jest dopuszczalny dowód z zeznań świadków lub z przesłuchania stron na fakt fakt zawarcia umowy pożyczki. Ograniczenie takie nie dotyczy jednak sytuacji, w której umowę pożyczki:

  • każda ze stron umowy zgodzi się na przeprowadzenie takiego dowodu
  • zażąda tego konsument w sporze z przedsiębiorcą
  • fakt zawarcia umowy pożyczki jest uprawdopodobniony za pomocą dokumentu (np. prowadzono w tej sprawie korespondencję email już po zawarciu umowy)
  • umowa pożyczki została zawarta pomiędzy przedsiębiorcami

Prawa i obowiązki pożyczkodawcy

Z umowy pożyczki wynika szereg praw i obowiązków dla pożyczkodawcy. Jeśli chodzi o prawa, to może on:

  1. domagać się zwrotu tej samej ilości pieniędzy albo tej samej ilości rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości
  2. odstąpić od umowy i odmówić wydania przedmiotu pożyczki, jeśli zwrot pożyczki jest wątpliwy z powodu złego stanu majątkowego pożyczkobiorcy
  3. żądać zwrotu pożyczki od dłużnika w ciągu 6 tygodni po wypowiedzeniu umowy, jeśli nie określono innego terminu zwrotu pożyczki

Podpisanie umowy pożyczkiJeśli chodzi o obowiązki wynikające z umowy pożyczki, to pożyczkodawca powinien:

  1. przenieść na własność pożyczkobiorcy określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych co do gatunku
  2. naprawić szkodę wyrządzoną pożyczkobiorcy przez to, że przedmiot pożyczki miał wady i nie zawiadomił pożyczkobiorcy o tych wadach

Obowiązek przeniesienia własności przedmiotu pożyczki

Głównym obowiązkiem pożyczkodawcy jest wydanie przedmiotu pożyczki na rzecz pożyczkobiorcy. Na ogół w umowie pożyczki ustalaj się termin, w którym ma być wydany przedmiot pożyczki. Jeśli jednak termin wydania przedmiotu umowy pożyczki nie został określony, przedmiot pożyczki powinien być wydany niezwłocznie po wezwaniu przez pożyczkobiorcę.

Obowiązek naprawienia szkody – wadliwy przedmiot umowy pożyczki

Czasami zdarza się, że rzecz będąca przedmiotem pożyczki ma wady fizyczne lub prawne. Pożyczkodawca odpowiada za szkodę, którą wyrządził pożyczkobiorcy przez to, że wiedząc o wadach przedmiotu pożyczki nie zawiadomił go o nich. Jednak, gdy biorący pożyczkę mógł z łatwością zauważyć wadę, dający pożyczkę jest zwolniony od odpowiedzialności.

Wadą fizyczną jest niezgodność przedmiotu pożyczki z umową. Natomiast z wadą prawną mamy do czynienia, gdy przedmiot umowy pożyczki stanowi własność osoby trzeciej albo jest obciążony prawem osoby trzeciej, a także jeśli ograniczenie w korzystaniu lub rozporządzaniu przedmiotem pożyczki wynika z decyzji lub orzeczenia właściwego organu.

Prawa i obowiązki pożyczkobiorcy

Z umowy pożyczki wynika także szereg praw i obowiązków biorącego pożyczkę. Jeśli chodzi o prawa, to może on:

  1. otrzymać na własność od dającego pożyczkę określoną ilość pieniędzy albo rzeczy oznaczonych tylko co do gatunku;
  2. domagać się naprawienia szkody wyrządzonej przez dającego pożyczkę przez to, że wiedząc o wadach przedmiotu pożyczki nie zawiadomił go o nich.

Jeśli natomiast chodzi o obowiązki, to pożyczkobiorca powinien zwrócić dającemu pożyczkę tę samą ilość pieniędzy albo tę samą ilość rzeczy tego samego gatunku i tej samej jakości.

Odstąpienie od umowy pożyczki

Zwrot pożyczki może być wątpliwy w przypadku zwykłego stanu majątkowego pożyczkobiorcy. Wątpliwy stan majątkowy pożyczkobiorcy to stan, w którym wszystkie okoliczności przemawiają za tym, że pożyczka nie zostanie zwrócona. Stanu tego nie należy jednak mylić z niewypłacalnością.

Jeśli zatem stan majątkowy pożyczkobiorcy jest wątpliwy, to Pożyczkodawca ma prawo do odstąpienia od umowy pożyczki oraz prawo do odmowy wydania jej przedmiotu.

Pożyczkodawca nie może jednak skorzystać z powyższego uprawnienia, jeśli w chwili zawarcia umowy wiedział o złym stanie majątkowym pożyczkobiorcy lub z łatwością mógł się dowiedzieć. Jeżeli chce się powołać na takie okoliczności, to on będzie musiał je udowodnić w razie ewentualnego sporu sądowego. Nierozważne skorzystanie z takiego uprawnienia może skutkować odpowiedzialnością odszkodowawczą.

Zwrot pożyczki

Umowa pożyczki powinna jednoznacznie określać w jakim terminie dojdzie do zwrotu przedmiotu pożyczki. Umowa pożyczki często określa, że zostaje zawarta na z góry oznaczony okres (na czas oznaczony) po upływie tego terminu powinno dojść do zwrotu przedmiotu pożyczki.

Jeśli umowa pożyczki nie określa przez jaki czas będzie obowiązywała, ani też nie przewiduje terminu zwrotu przedmiotu pożyczki, to przedmiot pożyczki podlega zwrotowi w terminie 6 tygodni od wypowiedzenia umowy pożyczki przez pożyczkodawcę. Termin zwrotu pożyczki może być skrócony lub wydłużony przez samą umowę.

Przedawnienie roszczeń z umowy pożyczki

Kiedy przedawnia się umowa pożyczki?Roszczenie dającego pożyczkę o zwrot pożyczki przedawnienia ulega przedawnieniu z upływem terminów przedawnienia wskazanych w art. 118 kodeksu cywilnego.

Jeżeli umowa pożyczki była związana z prowadzeniem działalności gospodarczej, to termin przedawnienia roszczeń wynosi 3 lata (jeżeli roszczenia chce dochodzić przedsiębiorca).

W pozostałych przypadkach termin przedawnienia roszczenia o zwrot pożyczki wynosi 3 lata.

Z kolei roszczenie biorącego pożyczkę o wydanie przedmiotu pożyczki przedawnia się z upływem 6 miesięcy od chwili, gdy przedmiot ten miał być mu wydany.

Zabezpieczenie umowy pożyczki

Z zawarciem umowy pożyczki często związana jest chęć zabezpieczenia roszczenia o zwrot przedmiotu pożyczki. Ustanowienie odpowiedniego zabezpieczenia może zwiększyć szanse albo na zwrot przedmiotu pożyczki w ogóle albo służyć jego szybszemu przymusowemu odzyskaniu.

Najczęściej spotykane zabezpieczenia umowy pożyczki to:

  • weksel
  • zawarcie umowy poręczenia
  • oświadczenie o poddaniu się rygorowi egzekucji w zakresie zapłaty (art. 777 Kodeksu postępowania cywilnego)
  • ustanowienie hipoteki na nieruchomości
  • przewłaszczenie na zabezpieczenie

Zawierając umowę pożyczki z osobą pozostającą w związku małżeńskim należy pamiętać o uzyskaniu zgody drugiego małżonka na zaciągnięcie zobowiązania. Zgoda powinna być udzielona w formie pisemnej. Jeżeli zgoda taka nie będzie udzielona w takiej formie (nawet jeżeli małżonek wiedział i akceptował zaciągnięcie pożyczki), to nie będzie możliwe prowadzenie egzekucji z majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską.

Uzyskanie zgody małżonka na zawarcie umowy pożyczki umożliwia prowadzenie egzekucji z majątku osobistego pożyczkobiorcy oraz majątku objętego wspólnością majątkową małżeńską. Jeżeli chcemy uzyskać możliwość prowadzenia egzekucji z majątku osobistego małżonka pożyczkodawcy konieczne jest zawarcie umowy poręczenia (małżonek pożyczkodawcy zobowiązuje się do spłaty pożyczki).

Pożyczka bankowa

Czym jest pożyczka bankowa?

Pożyczka bankowa to pożyczka, która podlega regulacji Kodeksu cywilnego (art. 720-724) oraz Prawu bankowemu. Istotnym ograniczeniem jest to, że banki mogą udzielać jedynie pożyczek pieniężnych. Pożyczki bankowe mają zawsze charakter odpłatny. Opłatą w tym przypadku są odsetki oraz prowizje związane z zawarciem umowy.

Kwestię oprocentowania i zabezpieczenia spłaty pożyczki udzielonej przez bank regulują przepisy dotyczące kredytów. Zgodnie z tymi przepisami, zasady oprocentowania oraz sposób zabezpieczenia spłaty pożyczki określone są w umowie pożyczki.

Przepisy prawa bankowego przewidują przewłaszczenie na zabezpieczenie co do rzeczy ruchomych oraz papierów wartościowych, jak również kaucję. Polega ona na przeniesieniu na własność banku określonej kwoty w walucie polskiej lub innej wymienialnej. Kwotę tą bank zobowiązany jest zwrócić po spłacie zadłużenia.

Prawa i obowiązki stron umowy pożyczki bankowej

Wszelkie prawa i obowiązki stron umowy pożyczki bankowej określone są szczegółowo w umowie zawartej między bankiem a biorącym pożyczkę. Treść tej umowy w głównej mierze wyznaczają ogólne warunki umów, którymi posługuje się bank lub regulaminy bankowe. W praktyce pożyczka bankowa przybiera różne postacie:

• kredytu dyskontowego,
• kredytu akceptacyjnego,
• pożyczki lombardowej,
• pożyczki hipotecznej zabezpieczonej hipoteką.

Wszelkie odrębności dotyczą na przykład zasad spłaty, systemu zabezpieczeń, kręgu potencjalnych pożyczkobiorców.