Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 19 lipca 2026Umowa użyczenia
W ramach umowy użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu (nazywanemu też biorącym do używania albo biorącym w użyczenie) na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Użyczenie to jedna z najstarszych oraz najczęściej zawieranych umów, w związku z czym warto wiedzieć, w jaki sposób użyczenie kształtuje sytuację prawną stron tej umowy. Ten artykuł przyda się zarówno użyczającym, jak i biorącym rzecz w użyczenie (najczęściej członkom rodziny udostępniającym sobie mieszkanie, dom albo samochód) - dzięki niemu unikniesz sporów o zwrot rzeczy, koszty i podatki. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:
- na czym polega umowa użyczenia?
- czy umowa użyczenia umożliwia całkowicie bezpłatne używanie rzeczy?
- czy umowa użyczenia może być zawarta na czas oznaczony lub nieoznaczony?
- czy umowę użyczenia można wypowiedzieć w trakcie jej obowiązywania?
- czy użyczający lub biorący odpowiada za szkody związane z zawarciem umowy?
Jak zawrzeć umowę użyczenia?
Zawarcie umowy użyczenia jest proste: wystarczą zgodne oświadczenia stron i wydanie rzeczy.
Kto może być stroną umowy użyczenia?
Stronami umowy użyczenia są użyczający i biorący. Umowę użyczenia mogą zawrzeć zarówno osoby fizyczne, jak i prawne (np. spółki prawa handlowego prowadzące działalność gospodarczą - spółka jawna, spółka z ograniczoną odpowiedzialnością).
Aby użyczający mógł zawrzeć tę umowę, musi mieć faktyczną możliwość udostępnienia rzeczy będącej przedmiotem umowy użyczenia. W związku z tym po stronie użyczającego w umowie może być posiadacz lub dzierżyciel rzeczy, nie ma wymogu, aby użyczającemu przysługiwało prawo własności oddawanej rzeczy.
Jeżeli umowa użyczenia jest zawierana przez jednego z małżonków, a umowa użyczenia dotyczy nieruchomości wchodzącej w skład małżeńskiej wspólności majątkowej, do ważności takiej umowy konieczne jest uzyskanie zgody drugiego małżonka na zawarcie takiej umowy (zgodnie z art. 37 § 1 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Czego można użyczyć w ramach umowy użyczenia?
Przedmiotem umowy użyczenia może być w zasadzie każda rzecz - zarówno ruchomość, jak i nieruchomość (wynika to wprost z Kodeksu cywilnego). Użyczenie można również ograniczyć tylko do części rzeczy, co np. dotyczy lokalu niebędącego nieruchomością lokalową. Użyczyć można również zbiór rzeczy lub poszczególną część składową takiego zbioru - na przykład taka umowa użyczenia może dotyczyć elementów sieci wodociągowej, czy wyposażenia zakładu produkcyjnego. Przedmiotem umowy mogą być również zwierzęta. Wynika to z art. 1 ust. 2 Ustawy o ochronie zwierząt, na mocy którego w sprawach nieuregulowanych w ww. ustawie do zwierząt stosuje się odpowiednio przepisy o rzeczach.
Przedmiotem tej umowy mogą być tylko rzeczy oznaczone co do tożsamości, a nie rzeczy oznaczone co do gatunku. To oznacza, że użyczyć można tylko rzeczy, które są indywidualnie i unikalnie zidentyfikowane, jak na przykład konkretny lokal mieszkalny. Nie można natomiast użyczyć rzeczy zamiennych, powtarzalnych (oznaczonych co do gatunku) - na przykład określonej kwoty pieniędzy albo 5 ton węgla. Rzeczy oznaczone co do gatunku (np. 5 ton węgla) mogą być oddane do używania innej osobie na podstawie umowy pożyczki (w ramach takiej umowy pożyczkobiorca może skorzystać z rzeczy, ale musi zwrócić taką samą ilość rzeczy oznaczonych co do gatunku, jaką pierwotnie pożyczył). Warto zauważyć, że pieniądze niebędące środkiem płatniczym, w szczególności numizmaty, mogą być użyczone.
Zgodnie z art. 52 Kodeksu cywilnego, przedmiotem użyczenia są również przynależności rzeczy oddanej w użyczeniu. Przynależności to rzeczy ruchome potrzebne do korzystania z innej rzeczy (rzeczy głównej) zgodnie z jej przeznaczeniem, jeśli pozostają z nią w faktycznym związku odpowiadającym temu celowi, zgodnie z definicją kodeksową.
W praktyce najczęściej użycza się mieszkania i domy (np. rodzicom albo dzieciom), samochody, maszyny rolnicze oraz sprzęt budowlany.
Czym charakteryzuje się użyczenie nieruchomości?
Szczególnie często przedmiotem użyczenia jest nieruchomość - mieszkanie, dom, lokal użytkowy albo grunt (np. nieruchomość rolna udostępniona w związku z prowadzeniem gospodarstwa). Użyczenie nieruchomości pozwala bezpłatnie korzystać z niej w określonym celu, bez przenoszenia własności.
Biorący nieruchomość w użyczenie może korzystać z niej zgodnie z jej przeznaczeniem i w celu określonym w umowie (np. mieszkaniowym), ale nie może oddać jej innej osobie bez zgody użyczającego, chyba że zmuszają go do tego okoliczności. Po zakończeniu umowy ma obowiązek wydać nieruchomość w stanie niepogorszonym - z uwagi na realny charakter umowy dopiero zwrot rzeczy kończy ten stosunek prawny.
Właściciel nieruchomości pozostaje przy tym podatnikiem podatku od nieruchomości. Możliwe jest jednak uzgodnienie zwrotu tego podatku przez biorącego w użyczenie.
W jakiej formie może być zawarta umowa użyczenia?
Dla skutecznego zawarcia tej umowy nie jest wymagane zachowanie szczególnej formy umowy. Użyczenie można zawrzeć w dowolny sposób, nawet w sposób dorozumiany (per facta concludentia) - na przykład poprzez wydanie rzeczy w okolicznościach, które jasno wskazują, że użyczający zgadza się na korzystanie z rzeczy przez osobę trzecią. Takie stanowisko zaprezentował Sąd Apelacyjny w Warszawie V Wydział Cywilny w wyroku z dnia 30 grudnia 2019 roku w sprawie do sygnatury akt V ACa 355/19. Do jej zawarcia niezbędne są więc zgodne oświadczenia woli stron w dowolnej formie.
Dodatkowo, z uwagi na realny charakter tej umowy, aby doszło do jej zawarcia, musi nastąpić wydanie rzeczy biorącemu.
Zawarcie właściwej umowy może być poprzedzone umową przedwstępną. Zgodnie z art. 389 § 1 Kodeksu cywilnego, w umowie przedwstępnej należy określić istotne postanowienia umowy przyrzeczonej, a więc w tym przypadku należy określić przede wszystkim przedmiot użyczenia, można również wskazać termin końcowy umowy. Po zawarciu umowy przedwstępnej, w razie uchylania się przez jedną ze stron od zawarcia umowy przyrzeczonej, druga strona może domagać się zawarcia tej umowy lub odszkodowania z tytułu braku jej zawarcia na zasadach określonych w art. 390 Kodeksu cywilnego.
Co powinna zawierać umowa użyczenia (wzór w formacie PDF)?
Chociaż umowa użyczenia może być zawarta w dowolnej formie, w praktyce najbezpieczniej spisać je na piśmie (z uwagi na cele dowodowe). Dobrze przygotowany wzór umowy użyczenia (w formacie PDF lub DOC) powinien określać co najmniej:
- strony umowy wraz z adresami i numerami identyfikacyjnymi (PESEL, a w przypadku firm - numer NIP)
- przedmiot użyczenia (dokładny opis rzeczy i jej stanu w chwili wydania - np. adres i powierzchnię mieszkania lub domu albo markę, numer VIN i stan techniczny samochodu)
- cel użyczenia (sposób, w jaki biorący może używać rzeczy)
- czas trwania umowy (czas oznaczony albo nieoznaczony)
- zasady ponoszenia zwykłych kosztów utrzymania rzeczy (w tym rachunków za media)
- zgodę (albo jej brak) na oddanie rzeczy osobie trzeciej do używania
- zasady zwrotu rzeczy (umowa może określać także dodatkowe koszty zwrotu przedmiotu użyczenia, np. koszty transportu)
- przypadki, w których umowę będzie można wypowiedzieć
Im precyzyjniej strony opiszą te kwestie, tym mniejsze ryzyko sporu o to, w jakim stanie rzecz wydano i zwrócono, oraz o rozliczenie nakładów po zakończeniu użyczenia (pamiętaj, że roszczenia obu stron przedawniają się z upływem roku od dnia zwrotu rzeczy). Przygotowany przeze mnie prosty wzór umowy użyczenia możesz pobrać poniżej (w formacie DOC oraz PDF). Pamiętaj żeby dostosować wzór do swojej konkretnej sytuacji i swoich potrzeb.
Jakie są prawa i obowiązki użyczającego?
Jakie prawa przysługują użyczającemu?
Użyczający, po upływie okresu, na jaki zawarto umowę lub gdy umowa użyczenia nie miała określonego terminu końcowego, a został już osiągnięty cel użyczenia, może domagać się od biorącego zwrotu przekazanej rzeczy w stanie niepogorszonym, ale z uwzględnieniem normalnego zużycia rzeczy.
Na podstawie art. 716 Kodeksu cywilnego użyczający jest również uprawniony do przedterminowego wypowiedzenia umowy użyczenia, jeżeli biorący używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową lub właściwościami rzeczy, powierza rzecz innej osobie bez zgody użyczającego albo jeżeli rzecz stanie się potrzebna użyczającemu z powodów nieprzewidzianych w chwili zawarcia umowy.
Użyczający może również dochodzić odszkodowania za uszkodzenie lub pogorszenie rzeczy użyczonej, a także za jej przypadkową utratę lub uszkodzenie.
Należy pamiętać, że co do roszczeń użyczającego przeciwko biorącemu do używania o naprawienie szkody za uszkodzenie lub pogorszenie rzeczy, art. 719 Kodeksu cywilnego przewiduje szczególny termin przedawnienia roszczeń. Roszczenia te przedawniają się z upływem jednego roku od dnia zwrotu rzeczy.
Jakie są obowiązki użyczającego?
Podstawowym obowiązkiem użyczającego, którego spełnienie warunkuje zawarcie umowy użyczenia, jest przekazanie biorącemu do używania przedmiotu użyczenia. Oprócz tego użyczający powinien przekazać także przynależności rzeczy użyczonej oraz wszystkie dokumenty i środki niezbędne do właściwego używania rzeczy. Natomiast po zakończeniu użyczenia użyczający ma obowiązek przyjąć zwracaną rzecz, nawet jeżeli jest ona w gorszym stanie (uszkodzona).
Kiedy użyczający odpowiada za wady rzeczy użyczonej?
Na zasadzie art. 711 Kodeksu cywilnego, jeżeli rzecz użyczona ma wady, użyczający obowiązany jest do naprawienia szkody, którą wyrządził biorącemu przez to, że wiedząc o wadach nie zawiadomił go o nich. Przepis ten nie znajdzie zastosowania w sytuacji, gdy biorący mógł wadę z łatwością zauważyć. Zawiadomienie o wadzie powinno nastąpić najpóźniej w momencie przekazania rzeczy przez użyczającego i może być dokonane w dowolnej formie, prawo nie przewiduje szczególnych wymogów.
Odpowiedzialność ta istnieje niezależnie od tego, czy rzecz obciążona jest wadą fizyczną, czy wadą prawną. Wada fizyczna określa sytuacje, gdy na przykład dana rzecz nie ma właściwości, o których zapewniał, lub jest niekompletna. Należy podkreślić, że o wadzie fizycznej przedmiotu użyczenia można mówić tylko wówczas, gdy rzecz nie spełnia właściwości określonych w umowie. Jeżeli strony określą, że przedmiotem użyczenia ma być rzecz na przykład niekompletna, biorący nie będzie mógł się powoływać na uprawnienia z tytułu wady fizycznej rzeczy.
Natomiast wada prawna może wystąpić w sytuacji, gdy oddający nie ma prawa do władania rzeczą oddaną do używania. Kluczowe jest ograniczenie tej odpowiedzialności do momentu wydania rzeczy w użyczenie - nie odpowiada on za wady rzeczy powstałe już po przekazaniu przedmiotu użyczenia swojemu kontrahentowi.
Dochodząc odszkodowania z tytułu wady rzeczy użyczonej, biorący będzie zobowiązany dowieść, że ten wiedział o wadzie i nie zawiadomił go o tym. Należy także wykazać szkodę, która powstała w wyniku wady przedmiotu użyczenia.
Jednakże warto zaznaczyć, że strony mogą w umowie inaczej uregulować kwestię odpowiedzialności za wady użyczonego przedmiotu, można nawet wyłączyć całkowicie tę odpowiedzialność, ale tylko pod warunkiem, że nie działał on umyślnie, o czym stanowi art. 473 § 2 Kodeksu cywilnego.
Jakie są prawa i obowiązki biorącego?
Czy biorącemu przysługuje bezpłatne używanie oddanej rzeczy i zwrot nakładów?
Na podstawie umowy użyczenia biorący rzecz do używania może bezpłatnie korzystać z użyczonej rzeczy oraz jej przynależności zgodnie z umową i właściwościami rzeczy. Powinien korzystać z tego uprawnienia osobiście, gdyż przekazanie rzeczy osobie trzeciej może nastąpić wyłącznie za zgodą użyczającego.
Oprócz tego, biorący korzysta również z ochrony posiadania jako posiadacz zależny. Dzięki temu może występować z roszczeniami posesoryjnymi przeciwko osobom, które naruszają jego faktyczne władanie użyczoną rzeczą.
Biorącemu w użyczenie przysługuje również uprawnienie do domagania się od użyczającego zwrotu nakładów koniecznych na przedmiot użyczenia, które był zmuszony ponieść, na przykład, aby uchronić tę rzecz przed zniszczeniem, oraz odszkodowania za wady rzeczy użyczonej. W tym przypadku Kodeks cywilny w art. 719 przewiduje szczególny termin przedawnienia roszczenia o zwrot nakładów, który wynosi jeden rok od dnia zwrotu rzeczy.
Jakie są obowiązki biorącego?
Art. 718 Kodeksu cywilnego przewiduje, że biorący ma obowiązek zwrócić przedmiot użyczenia w stanie niepogorszonym. Nie można więc tym bardziej doprowadzić do zużycia rzeczy użyczonej. Biorący w użyczenie jednak nie ponosi odpowiedzialności za zużycie rzeczy wynikające z jej prawidłowego używania. Określając granice tego wyłączenia należy wziąć pod uwagę właściwości i przeznaczenie rzeczy, postanowienia zawarte w umowie oraz czas trwania użyczenia.
Zwrot rzeczy jest obligatoryjny nawet jeżeli biorącemu przysługują roszczenia z tytułu umowy użyczenia względem użyczającego, na przykład roszczenie o zwrot poniesionych nakładów i wydatków. Biorący w użyczenie nie może powoływać się na prawo zatrzymania z art. 461 § 1 Kodeksu cywilnego. Obowiązek zwrotu użyczonej rzeczy obciąża osobę trzecią, jeżeli biorący przekazał jej rzecz za zgodą użyczającego.
W związku z tym, istotne jest, w jaki sposób można używać użyczonej rzeczy. Kwestie te strony mogą uregulować dowolnie w umowie, natomiast w braku takich postanowień umownych stosuje się regulacje Kodeksu cywilnego. Biorący w użyczenie powinien używać rzeczy zgodnie z jej właściwościami oraz przeznaczeniem. Co ważne, nie może dokonywać zmian w przedmiocie użyczenia, nawet jeżeli byłyby to zmiany na lepsze.
Biorący rzecz do używania ponosi odpowiedzialność za przypadkową utratę lub uszkodzenie rzeczy, jeżeli jej używa w sposób sprzeczny z umową albo z właściwościami lub z przeznaczeniem rzeczy, albo gdy nie będąc do tego upoważniony przez umowę ani zmuszony przez okoliczności powierza rzecz innej osobie, a rzecz nie byłaby uległa utracie lub uszkodzeniu, gdyby jej używał w sposób właściwy albo gdyby ją zachował u siebie.
W tym miejscu warto zauważyć, że biorący nie może oddać przedmiotu użyczenia do używania innym osobom bez zgody użyczającego, o czym stanowi art. 712 § 2 Kodeksu cywilnego. Użyczający może już w umowie wyrazić zgodę na oddawanie przedmiotu użyczenia do używania osobom trzecim. Po zawarciu umowy zgody można udzielić w odrębnym oświadczeniu użyczającego, dla którego nie wymaga się zachowania szczególnej formy. Jednakże ze względu na ewentualne trudności dowodowe, warto uzyskać zgodę w formie niepozostawiającej wątpliwości co do faktu udzielenia zgody. Nieuprawnione powierzenie rzeczy osobie trzeciej obciąża biorącego ryzykiem ponoszenia odpowiedzialności za utratę lub pogorszenie rzeczy, a także przyznaje użyczającemu kompetencję do wypowiedzenia umowy, nawet jeśli była ona zawarta na czas oznaczony. Uzyskanie zgody na powierzenie przedmiotu użyczenia osobie trzeciej nie jest konieczne wyłącznie w sytuacji, gdy biorący jest do tego zmuszony przez okoliczności takie jak zdarzenia losowe czy choroby, przez które biorący nie może osobiście sprawować pieczy nad rzeczą bez jego winy.
Na zasadzie art. 717 Kodeksu cywilnego, jeżeli kilka osób wspólnie wzięło rzecz do używania, ich odpowiedzialność jest solidarna. Przepis ten ma zastosowanie jedynie w sytuacji, gdy w umowie użyczenia występuje kilka osób po stronie biorących w użyczenie, a nie stosuje się go na przykład w odniesieniu do odpowiedzialności biorącego i osoby trzeciej, której został przekazany przedmiot użyczenia. Solidarna odpowiedzialność oznacza, że użyczający może domagać się spełnienia świadczenia w całości od któregokolwiek z biorących w użyczenie. W takim przypadku nie ma znaczenia, która z tych osób doprowadziła do powstania roszczenia, na przykład poprzez uszkodzenie czy zniszczenie rzeczy.
Kto ponosi zwykłe koszty utrzymania przedmiotu użyczenia?
Umowa użyczenia, zgodnie z art. 710 Kodeksu cywilnego, ma charakter nieodpłatny. Bezpłatny charakter użyczenia jest jego elementem konstrukcyjnym - odróżnia je od najmu i dzierżawy. W umowie użyczenia nie można nakładać na biorącego obowiązku spełniania jakichkolwiek świadczeń na rzecz użyczającego (o czym wprost przesądził Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 10 października 2003 roku w sprawie do sygnatury akt SA/Rz 2356/01).
Biorący w użyczenie jest jednak zobowiązany ponosić koszty zwykłego utrzymania rzeczy użyczonej, co sprowadza się do zachowania go w stanie niepogorszonym. Jako przykłady można wskazać wydatki związane z konserwacją rzeczy, drobnymi naprawami czy wyżywieniem zwierząt. Jeżeli konieczne jest poniesienie większych kosztów, powinno się go o tym powiadomić. Biorącego w użyczenie obciążają wydatki i nakłady konieczne. Natomiast koszty stałe, które wynikają z samego istnienia rzeczy, takie jak podatki, nie wchodzą w zakres zwykłych kosztów obciążających biorącego (co potwierdził Sąd Apelacyjny w Warszawie I Wydział Cywilny wyrokiem z dnia 27 marca 2013 roku w sprawie do sygnatury akt I ACa 1166/12).
Jeżeli biorący poniósł koszty wykraczające poza obciążające go wydatki i nakłady konieczne, stosuje się odpowiednio przepisy o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia, celem dokonania rozliczeń z użyczającym. Prowadzenie cudzych spraw bez zlecenia oznacza działanie bez umowy, ale w cudzym interesie - w związku z tym na zasadach prowadzenia cudzych spraw bez zlecenia następuje też zwrot nakładów wykraczających poza zwykłe koszty. Na podstawie przepisów o prowadzeniu cudzych spraw bez zlecenia przyjmuje się, że biorący, dokonując nakładów i wydatków, powinien działać zgodnie z prawdopodobną wolą i na korzyść użyczającego. W tej kwestii Izba Cywilna Sądu Najwyższego wypowiedziała się w wyroku z dnia 11 lipca 1968 roku w sprawie do sygnatury II CR 266/68. Poza tym, dokonując takich nakładów biorący w użyczenie powinien go o tym poinformować.
Biorący w użyczenie może domagać się zwrotu poniesionych nakładów i wydatków, chyba że koszty te zostały poniesione za zgodą użyczającego (uchwała Sądu Najwyższego - Izba Cywilna z dnia 20 stycznia 2010 roku, sygnatura akt: III CZP 125/09). Zwrotowi nie podlegają także poniesione wydatki i nakłady, z których korzystał tylko biorący w użyczenie. Ewentualnie biorący w użyczenie może zabrać poniesione przez siebie nakłady, jeżeli odłączenie ich od rzeczy użyczonej jej nie uszkodzi.
W umowie użyczenia możliwe jest określenie innych zasad rozliczania kosztów dotyczących użyczonego przedmiotu. Nie można jednak zmienić istoty użyczenia, a więc musi ono pozostać nieodpłatne.
Czy umowa użyczenia wiąże się z podatkami?
Umowa użyczenia nie podlega podatkowi od czynności cywilnoprawnych - nie została wymieniona w katalogu czynności opodatkowanych PCC. Zawarcie takiej umowy nie wiąże się więc z zapłatą tego podatku ani ze zgłoszeniem umowy do urzędu skarbowego.
Bezpłatne używanie cudzej rzeczy może natomiast stanowić po stronie biorącego przychód z nieodpłatnych świadczeń. Umowa użyczenia między członkami rodziny jest jednak zwykle zwolniona z podatku dochodowego - zwolnienie obejmuje osoby zaliczane do I i II grupy podatkowej (art. 21 ust. 1 pkt 125 Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych).
Przy użyczeniu mieszkania, domu lub innej nieruchomości biorący nie płaci czynszu za użytkowanie nieruchomości. Ponosi jedynie zwykłe koszty utrzymania rzeczy - koszty eksploatacji mogą obejmować rachunki za media (prąd, wodę czy gaz), drobne naprawy lub sprzątanie.
Biorący nie ponosi natomiast kosztów podatku od nieruchomości - podatek ten, jako koszt wynikający z samego istnienia rzeczy, obciąża właściciela (użyczającego). Strony mogą w umowie użyczenia rozłożyć koszty inaczej, dopóki zachowany jest bezpłatny charakter użyczenia.
Na jaki okres można zawrzeć umowę użyczenia?
Umowa użyczenia może być zawarta na czas oznaczony albo na czas nieoznaczony. Od tego zależy sposób jej zakończenia - użyczenie kończy się co do zasady, gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo gdy upłynął czas, w którym mógł ten użytek uczynić.
Kiedy kończy się umowa użyczenia zawarta na czas oznaczony?
Jeżeli umowę zawarto na czas określony, użyczenie dobiega końca we wskazanym w umowie terminie. Poza tym, umowa może zostać zakończona na skutek wypowiedzenia.
Kiedy kończy się umowa użyczenia zawarta na czas nieoznaczony?
Jeżeli umowę zawarto na czas nieoznaczony, użyczenie kończy się, gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie albo gdy upłynął czas, w którym mógł ten użytek uczynić (art. 715 Kodeksu cywilnego).
Ustalenie tego, czy upłynął już czas, w którym biorący w użyczenie mógł uczynić z rzeczy użytek odpowiadający umowie, powinno opierać się na obiektywnych kryteriach, ale uwzględniać także osobiste cechy biorącego. Przykład: jeżeli użyczono maszynę w celu wykonania konkretnych prac polowych, użyczenie kończy się, gdy prace te wykonano - biorący uczynił bowiem z rzeczy użytek odpowiadający umowie, a rzecz wraca w stanie odpowiadającym normalnemu zużyciu.
Dodatkowo, umowa użyczenia może zostać zakończona poprzez złożenie wypowiedzenia.
Kiedy można wypowiedzieć umowę użyczenia?
Wypowiedzenie tej umowy jest możliwe w przypadkach przewidzianych przez Kodeks cywilny albo w przypadkach przewidzianych w umowie użyczenia (jeżeli zostały wprowadzone do umowy).
Przepisy Kodeksu cywilnego przewidują jedną podstawę do wypowiedzenia umowy. Na podstawie art. 716 Kodeksu cywilnego użyczającemu przysługuje uprawnienie do wcześniejszego wypowiedzenia umowy, jeżeli biorący używa rzeczy w sposób sprzeczny z umową albo z właściwościami lub z przeznaczeniem rzeczy, jeżeli powierza rzecz innej osobie nie będąc do tego upoważniony przez umowę ani zmuszony przez okoliczności, albo jeżeli rzecz stanie się potrzebna użyczającemu z powodów nieprzewidzianych w chwili zawarcia umowy.
Strony mogą wprowadzić do umowy prawo wypowiedzenia tej umowy przez każdą ze stron. Umowa może przewidywać wypowiedzenie z zachowaniem okresu wypowiedzenia lub bez zachowania okresu wypowiedzenia.
Jeżeli umowa użyczenia jest zawarta na czas nieokreślony (nieoznaczony) jej wypowiedzenie jest możliwe przez każdą ze stron także jeżeli sama umowa nie przewidziała możliwości jej rozwiązania. Ze względu na to, że przepisy Kodeksu cywilnego nie przewidują w tym zakresie szczególnych zasad dotyczących umowy użyczenia, w takim przypadku stosuje się przepis art. 365¹ Kodeksu cywilnego (umowa użyczenia kończy się niezwłocznie po jej wypowiedzeniu), ewentualnie przepis art. 688 Kodeksu cywilnego w przypadku użyczenia lokalu (termin wypowiedzenia najpóźniej na trzy miesiące naprzód na koniec miesiąca kalendarzowego).
Co się dzieje z umową użyczenia po śmierci strony?
Śmierć biorącego powoduje wygaśnięcie umowy, chyba że strony zastrzegły w umowie, że użyczenie będzie kontynuowane po śmierci biorącego przez wskazane osoby. Natomiast śmierć użyczającego nie powoduje wygaśnięcia umowy - w jego miejsce wstępują jego spadkobiercy.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Jak Kodeks cywilny definiuje umowę użyczenia?
Przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony lub nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy - tak brzmi art. 710 Kodeksu cywilnego.
Jak nazywają się strony umowy użyczenia?
Użyczający bywa tradycyjnie nazywany komodantem, a biorący w użyczenie - komodatariuszem (od łacińskiej nazwy tej umowy: commodatum). Kodeks cywilny posługuje się jednak pojęciami „użyczający" i „biorący".
Czy za użyczenie mieszkania lub domu trzeba płacić czynsz?
Nie. Użyczenie mieszkania, domu, lokalu czy innej nieruchomości jest z definicji bezpłatne - biorący nie płaci czynszu za użytkowanie nieruchomości. Ponosi jedynie zwykłe koszty utrzymania rzeczy w należytym stanie (np. rachunki za media), a podatek od nieruchomości obciąża właściciela.
Czy umowę użyczenia można wypowiedzieć przed terminem?
Tak. Użyczający może żądać zwrotu rzeczy, jeżeli biorący używa jej w sposób sprzeczny z umową, właściwościami lub przeznaczeniem, powierza rzecz innej osobie, nie będąc do tego upoważniony przez umowę ani zmuszony przez okoliczności albo rzecz stała się potrzebna użyczającemu z powodów nieprzewidzianych w chwili zawarcia umowy (art. 716 Kodeksu cywilnego). Umowa zawarta na czas nieoznaczony kończy się także wtedy, gdy biorący uczynił z rzeczy użytek odpowiadający umowie.
Czym różni się umowa użyczenia od umowy dzierżawy i umowy przechowania?
Użyczenie różni się od odpłatnej dzierżawy oraz od przechowania, przy którym przechowawca nie może rzeczy używać. Dzierżawca płaci czynsz dzierżawny i może pobierać pożytki z rzeczy - biorący korzysta z rzeczy bezpłatnie, ale pożytki mu nie przysługują. Z kolei przechowawca ma rzecz jedynie zachować w stanie niepogorszonym i nie wolno mu jej używać, podczas gdy użyczenie służy właśnie bezpłatnemu używaniu cudzej rzeczy.
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Doradzam przy użyczeniu i pomagam w sprawach o zwrot rzeczy oraz wzajemne rozliczenia.