Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 19 lipca 2026Zadatek, czy zaliczka - co wybrać?
Zaliczka i zadatek to dodatkowe zastrzeżenia umowne (warunki umowy), które można wprowadzić do umowy - dotyczy to najczęściej przedwstępnej umowy sprzedaży nieruchomości, ale także np. umowy o wykonanie usługi. Zadatek to bardzo silny sposób zabezpieczenia wykonania umowy. Jeżeli nie dojdzie do wykonania umowy, można go zatrzymać (jeżeli wpłaciła go druga strona umowy) albo żądać jego dwukrotności (w przypadku wpłacenia zadatku drugiej stronie umowy). Zaliczka działa łagodniej - jest wpłacana żeby potwierdzić gotowość do zawarcia umowy, ale co do zasady podlega zwrotowi. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:
- zadatek a zaliczka - czym się różnią, a w czym są podobne?
- co wybrać - zaliczka, czy zadatek?
- kiedy istnieje obowiązek zwrotu zadatku, a kiedy można zatrzymać zadatek?
- kiedy można żądać dwukrotności zadatku?
- kiedy przysługuje zwrot zaliczki, a kiedy zwracać zaliczki nie trzeba?
- czym jest faktura zaliczkowa i kiedy przy zaliczce powstaje obowiązek podatkowy?
- czym różni się zadatek od kary umownej?
Zaliczka czy zadatek - podstawowe informacje
Zaliczka czy zadatek - które zastrzeżenie wybrać? Aby odpowiedzieć na to pytanie, trzeba najpierw poznać oba mechanizmy (zadatek i zaliczkę) i zrozumieć, czym się różnią.
Co trzeba wiedzieć o zadatku?
Zadatek to kwota pieniędzy (ale nie tylko, co omówię dalej) przekazana przy zawarciu umowy na zabezpieczenie wykonania umowy.
Jeżeli druga strona umowy nie wykona umowy, zadatek przepadnie (w przypadku otrzymującego, jeżeli umowy nie wykona dający) albo można żądać sumy dwukrotnie wyższej (w przypadku dającego, jeżeli umowy nie wykona otrzymujący).
Zgodnie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego, w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej. Zadatek jest więc wprost i prawnie uregulowany w przepisach.
Strony zawartej umowy mogą nadać odmienne skutki zadatkowi, domniemane skutki zadatku mogą też wynikać ze zwyczajów panujących w danych stosunkach (co jest sytuacją niezmiernie rzadką).
W związku z tym, można powiedzieć, że zadatek ma dwa podstawowe znaczenia:
- zadatek jest tak zwanym zastrzeżeniem umownym (elementem treści umowy)
- zadatek jest sumą pieniężną, rzeczą lub prawem przekazanym przy zawarciu umowy (w wykonaniu zastrzeżenia umownego)
W przypadku zadatku za jego główną funkcję uznaje się dyscyplinowanie stron w wykonywaniu umowy.
Skutkiem braku zdyscyplinowania będzie przepadnięcie zadatku na rzecz drugiej strony umowy albo konieczność zapłaty jej dwukrotności. Brak wykonania umowy rodzi więc konkretne konsekwencje finansowe.
Można też powiedzieć, że kwota przekazana tytułem zadatku stanowi pewnego rodzaju zryczałtowane odszkodowanie za niewykonanie lub niewłaściwe wykonanie umowy przez drugą stronę.
Co trzeba wiedzieć o zaliczce?
Przepisy prawa nie zawierają definicji zaliczki (w przeciwieństwie do zadatku, który regulowany jest art. 394 Kodeksu cywilnego). Zaliczka nie została więc wprost uregulowana w ustawie.
Zaliczka to część świadczenia - w praktyce częściowa zapłata (w typowym przypadku część kwoty pieniędzy) przekazywana kontrahentowi na poczet przyszłego świadczenia należnego za wykonanie umowy (np. część ceny rzeczy określonej w umowie kupna sprzedaży, część wynagrodzenia na poczet wykonywanej usługi, czy wykonania mebli w ramach umowy o dzieło).
Zaliczka jest przekazywana przed wykonaniem umowy i przed przekazaniem całego świadczenia należnego za wykonanie umowy.
Zaliczka może być przekazywana w kilku transzach, a jej przekazanie może nastąpić w późniejszym momencie niż przy zawarciu umowy. Zaliczka może być też wpłacona na poczet zawartej w przyszłości umowy - jeszcze przed jej podpisaniem.
Jeżeli umowa nie zostanie zrealizowana, zaliczka podlega zwrotowi - wpłacona kwota wraca w pierwotnej wysokości, bez względu na to, z czyjej winy i z jakiego powodu współpraca się nie powiodła. Nie można natomiast żądać sumy dwukrotnie wyższej (dwukrotności zaliczki), jak to ma miejsce w przypadku zadatku.
Nie można utożsamiać tych dwóch pojęć, ani także nie można uznać, że zaliczka jest zadatkiem lub zadatek jest zaliczką. Są to dwa odrębne mechanizmy, które strony mogą uwzględnić w umowie.
Zadatek, a zaliczka - podobieństwa i różnice
Podobieństwa pomiędzy zadatkiem a zaliczką
Zarówno zaliczka, jak i zadatek mogą być przekazane w formie pieniężnej. Podobnie jak zadatek, zaliczka może być też przekazana w innej formie niż pieniądz. Są to jednak sytuacje wyjątkowo rzadkie.
Jako przykłady można podać umowy barterowe dotyczące usług albo umowy związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, gdzie część wynagrodzenia jest przekazywana w płodach rolnych (na przykład w przypadku umowy dzierżawy).
Zaliczka tak samo jak zadatek ulega zaliczeniu na poczet końcowego świadczenia. Innymi słowami, zaliczka pomniejsza świadczenie końcowe. W obu przypadkach chodzi też zwykle o kwotę stanowiącą określony procent ustalonej w umowie całkowitej wartości transakcji.
Zaliczka, a zadatek - czym się różnią?
Podstawową różnicą pomiędzy zadatkiem i zaliczką są skutki związane z niewykonaniem umowy zabezpieczonej zadatkiem albo zaliczką.
Najważniejsze różnice dotyczą możliwości skorzystania z prawa do odstąpienia od umowy bez wyznaczenia terminu dodatkowego w przypadku niewykonania umowy oraz możliwości zatrzymania częściowego świadczenia albo żądania kwoty dwukrotnie wyższej.
Zastrzeżenie zadatku:
- powoduje możliwość odstąpienia od umowy
- powoduje możliwość zatrzymania zadatku albo żądania dwukrotności zadatku
Zastrzeżenie zaliczki:
- nie powoduje możliwości odstąpienia od umowy bez wyznaczenia terminu dodatkowego
- nie powoduje możliwości zatrzymania zaliczki albo żądania dwukrotności zaliczki
To właśnie te skutki najbardziej różnią zadatek od zaliczki. Zaliczka (w przeciwieństwie do zadatku) nie jest wprost uregulowana w Kodeksie cywilnym, dlatego jej rozliczenie wynika z ogólnych zasad.
Należy jednak pamiętać, że zarówno zaliczka, jak i zadatek podlega zwrotowi, jeżeli niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności. To samo dotyczy wypadku, gdy odpowiedzialność ponoszą obie strony.
Nazwa, jaką posłużę się przy zawieraniu umowy (zaliczka albo zadatek) może nie być rozstrzygająca dla oceny tego, czy w przypadku danej umowy zastrzeżono zadatek, czy zaliczkę.
Zdarza się, że w umowie określa się kwotę przekazaną kontrahentowi jako zadatek, jednocześnie wskazując, że jeżeli umowa nie dojdzie do skutku, to nastąpi zwrot zadatku (skutkiem czego z zadatku czyni się w rzeczywistości zaliczkę). Zdarzają się także sytuacje odwrotne. Bywa bowiem tak, że zredagowana umowa określa, że zaliczka przepadnie, jeżeli umowa nie dojdzie do skutku (skutkiem czego z zaliczki czyni się w rzeczywistości zadatek).
Należy przy tym pamiętać, że art. 394 Kodeksu cywilnego dopuszcza możliwość modyfikowania skutków zadatku. Typową modyfikacją jest sytuacja, w której kwocie przekazanej przy zawarciu umowy nadaje się charakter zadatku, z zastrzeżeniem, że w pewnych sytuacjach kwota będzie podlegać zwrotowi (na przykład w przypadku umowy przedwstępnej dotyczącej umowy sprzedaży mieszkania przewiduje się, że zadatek zostanie zwrócony, jeżeli kupujący nie otrzyma pozytywnej decyzji kredytowej w 2-3 bankach).
Przedmiot zadatku
Chociaż zadatek jest najczęściej przekazywany w formie pieniężnej (gotówka, przelew bankowy), to jako zadatek można przekazać także rzeczy albo prawa.
Możliwe jest danie zadatku w świadczeniu innym niż świadczenie należne drugiej stronie umowy (na przykład na zabezpieczenie ceny sprzedaży w złotych polskich przekazano zadatek w dolarach amerykańskich).
Jeżeli zaliczenie zadatku na świadczenie należne drugiej stronie umowy nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi (na przykład cena sprzedaży zostanie pokryta w całości w złotych polskich, a dolary amerykańskie zostaną zwrócone).
Oczywiście każdorazowo strony mogą poczynić ustalenia co do tego, w jaki sposób zadatek zostanie zaliczony na poczet świadczenia strony (np. poprzez określenie kursu przeliczenia dolarów na złote).
Wysokość zadatku
W Kodeksie cywilnym nie przewidziano ograniczeń dotyczących wysokości zadatku, w tym dotyczących relacji pomiędzy kwotą zadatku oraz kwotą świadczenia głównego umowy (na przykład w jakiej relacji powinna pozostawać kwota zadatku do ceny sprzedaży mieszkania).
Z istoty zadatku wynika jednak, że zadatek powinien stanowić tylko część świadczenia głównego.
W typowej sytuacji zadatek wynosi od 10 do 30 procent świadczenia głównego. W nauce prawa akceptuje się jednak możliwość zastrzeżenia zadatku w wyższej wysokości, nawet przekraczającej połowę świadczenia głównego.
Uznając, że istnieje swoboda określenia wysokości zadatku, pamiętać należy, że zadatek powinien stanowić jedynie część, a nie całość świadczenia głównego.
Przekazanie zadatku
Art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego określa, że zadatek powinien zostać dany przy zawarciu umowy. Przyjmuje się, że musi istnieć związek czasowy pomiędzy zawarciem umowy oraz przekazaniem zadatku.
W typowej sytuacji zadatek powinien być przekazany przy zawieraniu umowy (na przykład przekazany w gotówce w momencie zawarcia umowy przedwstępnej sprzedaży mieszkania).
W nauce prawa przypuszcza się, że przekazanie zadatku nie musi następować dokładnie w momencie zawarcia umowy, lecz powinno pozostawać w związku z zawarciem umowy. Dotyczy to zwłaszcza zadatku przekazywanego w formie przelewu bankowego.
Z doświadczenia mojej kancelarii adwokackiej wynika, że zastrzeżenie przekazania zadatku w terminie 3-5 dni nie będzie powodowało kwestionowania skuteczności tego zastrzeżenia. Analogicznie, możliwe jest fizyczne przekazanie pieniędzy przed zawarciem umowy (np. przelewem kilka dni przed spotkaniem w kancelarii notarialnej).
Jeżeli nie dojdzie do przekazania zadatku przy zawarciu umowy, przekazana kwota nie będzie traktowana jako zadatek (będzie traktowana co najwyżej jako zaliczka).
Co istotne, traktowanie przekazanej kwoty jako zadatek nie będzie możliwe także wtedy, jeżeli strony określiły w umowie termin przekazania zadatku jako oderwany od momentu zawarcia umowy.
Zadatek jest czynnością prawną realną. Oznacza to, że do wywołania skutku zadatku potrzebne jest jego rzeczywiste przekazanie (a nie samo zastrzeżenie w umowie). W związku z tym, jeżeli kwoty stanowiącej zadatek nie przekazano, zastrzeżenie można uznać za niedokonane.
Skutki przekazania zadatku
W braku odmiennego zastrzeżenia umownego (i jeżeli co innego nie wynika z obowiązujących w tym zakresie zwyczajów), zastrzeżenie i przekazanie zadatku spowoduje skutki określone w art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego.
Skutki te zależą od tego, czy doszło do wykonania umowy. W związku z tym, mogą wystąpić trzy sytuacje:
- gdy umowa nie zostanie wykonana
- gdy umowa zostanie wykonana prawidłowo
- gdy umowa zostanie rozwiązana
Niewykonanie umowy
Zgodnie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego, w razie niewykonania umowy możliwe jest jednoczesne:
- odstąpienie od umowy bez wyznaczenia dodatkowego terminu
- zatrzymanie zadatku przekazanego przez drugą stronę albo żądanie dwukrotności zadatku przekazanego drugiej stronie
Zgodnie z art. 394 § 3 Kodeksu cywilnego, jeżeli niewykonanie umowy jest spowodowane przyczynami niezawinionymi przez drugą stronę umowy (gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony) nie jest możliwe zatrzymanie zadatku albo żądanie zwrotu dwukrotności - zadatek podlega zwrotowi w pojedynczej wysokości.
Strona, która zadatek otrzymała, musi go wówczas oddać.
Należy pamiętać, że zatrzymanie zadatku albo żądanie zwrotu dwukrotności zadatku jest możliwe dopiero w przypadku odstąpienia od umowy. Bez oświadczenia o odstąpieniu dodatkowe uprawnienia nie powstaną. Brak złożenia takiego oświadczenia może być jednak działaniem celowym - umożliwia żądanie zapłaty odszkodowania na zasadach ogólnych, kwestia ta zostanie omówiona w dalszej części tego artykułu.
Wykonanie umowy
Zgodnie z art. 394 § 2 Kodeksu cywilnego, w przypadku wykonania umowy zadatek jest zaliczany na poczet świadczenia strony, której się on należy (np. na poczet ceny sprzedaży).
Jeżeli byłoby to niemożliwe, wówczas zadatek ulega zwrotowi.
Poprzez wykonanie umowy uznaje się wypełnienie przez stronę świadczeń zgodnie z zawartą umową. W przypadku częściowego lub odmiennego od treści zobowiązania wykonania umowy, w każdym konkretnym przypadku będzie wymagało zbadania, czy umowa została wykonana prawidłowo. Jeżeli częściowo wykonana umowa dotyczy świadczeń podzielnych, wówczas przekazana kwota jest zaliczana na ich poczet, proporcjonalnie do stopnia wykonania umowy.
Rozwiązanie umowy
Zgodnie z art. 394 § 3 Kodeksu cywilnego, w przypadku rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony stronie, która go dała, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.
Rozwiązanie umowy oznacza zakończenie zobowiązania w inny sposób niż odstąpienie od umowy z powodu niewykonania umowy (na podstawie art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego).
Jeżeli rozwiązanie umowy nastąpiło po częściowym wykonaniu umowy, wówczas należy zaliczyć przekazaną kwotę na poczet świadczenia, chyba że byłoby to niemożliwe, lub zadatek byłby większy niż spełnione świadczenie.
Kiedy zaliczka podlega zwrotowi?
Zasada jest prosta: w razie niewykonania umowy zaliczka podlega zwrotowi. Zwrot zaliczki przysługuje bez względu na to, z czyjej winy i z jakiego powodu nie doszło do realizacji umowy.
Inaczej niż kwota wpłacona tytułem zadatku, zaliczka zawsze wraca - nie można natomiast żądać sumy dwukrotnie wyższej. Przykładowo, jeżeli klient zamówił meble i wpłacił zaliczkę, a stolarz nie dostarczył zamówionego towaru, wpłacona kwota wraca w pełnej wysokości - dotyczy to np. zamówienia mebli albo wykonania usługi remontowej.
Ta sama zasada działa w drugą stronę. Przedsiębiorca powinien oddać zaliczkę nawet wtedy, gdy do realizacji nie doszło z winy klienta.
Jak odzyskać zaliczkę?
Pierwszym krokiem jest pisemne wezwanie do zwrotu zaliczki, z wyznaczeniem odpowiedniego terminu na rozliczenie. Warto wskazać w nim kwotę zaliczki oraz numer rachunku do zwrotu.
Jeżeli wezwanie nie przyniesie efektu, zwrotu zaliczki można dochodzić przed sądem. Zaliczka podlega zwrotowi na podstawie przepisów o wykonaniu zobowiązań z umów wzajemnych, a spory o zaliczkę są zwykle prostsze niż spory o zadatek - nie trzeba badać winy stron.
Pamiętaj, że roszczenie o zwrot zaliczki przedawnia się według ogólnych terminów - nie warto więc zwlekać z jego dochodzeniem.
Czy można zatrzymać zaliczkę na poczet poniesionych kosztów?
Zaliczka nie przepada automatycznie, ale nie oznacza to, że przyjmujący zaliczkę zawsze odda ją w całości. Może on rozliczyć z zaliczki udokumentowane koszty, które poniósł już w związku z zamówieniem (np. koszty zakupionych materiałów).
Zaliczka chroni kupującego łagodniej niż zadatek. Gwarantuje odzyskanie pieniędzy, ale nie daje dodatkowej rekompensaty ani prostej drogi do odstąpienia od umowy.
Jeżeli druga strona zwleka ze zwrotem zaliczki, żądanie jego zwrotu warto zgłosić pisemnie, wyznaczając odpowiedni termin na rozliczenie.
Zaliczka, a podatki (faktura zaliczkowa)
U przedsiębiorców zaliczka i zadatek wywołują także skutki podatkowe. Otrzymanie zaliczki na poczet przyszłej sprzedaży powoduje powstanie obowiązku podatkowego w VAT.
Obowiązek podatkowy powstaje z chwilą otrzymania zaliczki - jeszcze przed dostarczeniem towaru lub wykonaniem usługi. Przedsiębiorca wystawia wówczas fakturę zaliczkową. Zaliczka otrzymana od konsumenta również podlega tym zasadom.
Fakturę zaliczkową wystawia się co do zasady do 15. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym otrzymano zaliczkę. Po zrealizowaniu transakcji fakturę zaliczkową rozlicza się fakturą końcową.
Analogicznie na gruncie VAT traktowany jest zadatek przyjęty na poczet przyszłej sprzedaży - dopóki pełni funkcję częściowej zapłaty. Jeżeli po odstąpieniu od umowy otrzymana kwota zostaje zatrzymana, nabiera charakteru odszkodowawczego, co wymaga odpowiedniej korekty rozliczeń.
W razie wątpliwości rozliczenie faktury zaliczkowej warto skonsultować z księgowym.
Zadatek, a żądanie zapłaty odszkodowania
Jeżeli pomimo zajścia warunków do odstąpienia od umowy oświadczenie takie nie zostało złożone, możliwe jest żądanie zapłaty odszkodowania na zasadach ogólnych w przypadku niewykonania umowy.
Zgodnie z art. 394 § 1 Kodeksu cywilnego, strona może od umowy odstąpić. Odstąpienie od umowy zabezpieczonej zadatkiem nie jest obowiązkiem, a uprawnieniem.
W przypadku nieskorzystania z tej możliwości, strona może dochodzić odszkodowania za niewykonanie umowy w oparciu o inne przepisy prawa, w tym dotyczące ogólnej odpowiedzialności odszkodowawczej związanej z niewykonaniem zobowiązania (art. 471 Kodeksu cywilnego).
Odszkodowanie dochodzone na zasadach ogólnych nie będzie ograniczone do wysokości zadatku lub jego podwójnej wysokości. W związku z tym, może się zdarzyć, że brak odstąpienia od umowy będzie działaniem celowym związanym z zamiarem żądania pełnego naprawienia szkody, która będzie wyższa niż wysokość przekazanej kwoty albo jej dwukrotność.
Należy jednak pamiętać, że zadatek pełni niejako formę zryczałtowanego odszkodowania - podnosząc pretensje związane z zadatkiem nie ma potrzeby wykazywania szkody związanej z niewykonaniem umowy.
W przypadku zamiaru dochodzenia roszczeń na zasadach ogólnych konieczne będzie wykazanie przed sądem wszystkich warunków (przesłanek) odpowiedzialności odszkodowawczej, w tym wystąpienia szkody oraz jej wysokości.
Zadatek a kara umowna
Kara umowna i zadatek są w pewien sposób podobne:
- stanowią dodatkowe zastrzeżenia umowne (elementy, które można wprowadzić do umowy)
- mają na celu zabezpieczenie wykonania umowy oraz uproszczenie dochodzenia roszczeń
- pełnią funkcję zryczałtowanego odszkodowania (nie jest konieczne wykazanie szkody poniesionej na skutek niewykonania umowy)
Pomiędzy zadatkiem oraz karą umowną zachodzą jednak pewne różnice:
- zastrzeżenie kary umownej nie wprowadza możliwości odstąpienia od umowy
- kara umowna może być miarkowana (zmniejszana) przez sąd
- kara umowna umożliwia żądanie dodatkowego odszkodowania wyłącznie, jeżeli zostanie to przewidziane w umowie (a żądanie odszkodowania dodatkowego nie wyłącza możliwości żądania kary umownej)
W tym miejscu skupię się na omówieniu różnic pomiędzy zadatkiem i karą umowną.
Pierwszą z nich jest różnica w zakresie możliwości odstąpienia od umowy. Zastrzeżenie kary umownej nie skutkuje możliwością odstąpienia od umowy w przypadku niewykonania umowy, jak ma to miejsce w przypadku zadatku. Prawo do odstąpienia od umowy może jednak zostać wprowadzone dodatkowo do umowy i zostać powiązane z karą umowną (np. brak zakończenia remontu w terminie będzie skutkował karą umowną i umożliwi inwestorowi odstąpienie od umowy).
Zadatek w przeciwieństwie do kary umownej nie podlega miarkowaniu (zmniejszeniu). Zgodnie z art. 484 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli zobowiązanie zostało w znacznej części wykonane albo jeżeli kara umowna została zastrzeżona w wysokości rażąco wygórowanej, dłużnik może żądać zmniejszenia kary umownej. Zmniejszenia kary umownej dokonuje sąd w ramach prowadzonego procesu sądowego, na żądanie dłużnika.
Żądanie naprawienia szkody na zasadach ogólnych w przypadku zastrzeżenia zadatku jest możliwe tylko wtedy, kiedy nie odstąpiono od umowy. Zatrzymanie zadatku albo żądanie jego dwukrotności jest możliwe dopiero po odstąpieniu od umowy. To oznacza, że nie odstępując od umowy osoba domagająca się naprawienia szkody na zasadach ogólnych musi wykazać szkodę nawet w zakresie, który pokrywała przekazana kwota.
W przypadku zastrzeżenia kary umownej możliwe jest żądanie zapłaty odszkodowania na zasadach ogólnych ponad wysokość zastrzeżonej kary umownej. Warunkiem podniesienia takiego roszczenia jest jednoczesne zastrzeżenie w umowie, że wierzyciel będzie miał prawo dochodzenia takiego odszkodowania.
Nawet jeżeli wierzyciel zażąda zapłaty odszkodowania, to musi wykazywać szkodę tylko ponad wysokość kary umownej. Tym samym, żądając naprawienia szkody na zasadach ogólnych wierzyciel nie musi rezygnować ze zryczałtowanego odszkodowania (jak ma to miejsce w przypadku zadatku).
Przedawnienie zadatku
Zatrzymanie zadatku albo żądanie jego podwójnej wysokości jest możliwe dopiero po odstąpieniu od umowy. Odstąpienie od umowy jest możliwe aż do czasu, kiedy przedawni się roszczenie o wykonanie umowy (terminy przedawnienia roszczeń mogą być różne dla różnych umów).
Roszczenie o zwrot wpłaconego zadatku (np. jeżeli doszło do rozwiązania umowy albo niewykonania umowy z przyczyn niezależnych od stron) albo o zapłatę podwójnej wysokości zadatku przedawnia się z upływem ogólnych terminów przedawnienia (w uproszczeniu 6 lat albo 3 lata dla roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej), chyba że przepisy szczególne przewidują inne terminy przedawnienia (na przykład dwuletni termin dla roszczeń wynikających z umowy o dzieło). Te same ogólne terminy przedawnienia dotyczą żądania zwrotu zaliczki. Zadatek i zaliczka przedawniają się więc tak samo.
Skoro wiesz już, czym się różnią oba zastrzeżenia - czas na wybór.
Co wybrać - zaliczka czy zadatek?
Zaliczka czy zadatek - wybór zależy od tego, po której stronie transakcji stoisz i jak bardzo zależy Ci na jej sfinalizowaniu.
Zadatek silnie wiąże obie strony. Sprawdzi się, gdy chcesz zdyscyplinować kontrahenta (np. przy przedwstępnej umowie sprzedaży nieruchomości) i jesteś gotów ponieść konsekwencje finansowe, jeżeli sam się wycofasz.
Zaliczka sprawdza się przy typowych zamówieniach i usługach - gdy chodzi wyłącznie o częściowe sfinansowanie realizacji umowy, a nie o wiązanie stron. W razie niepowodzenia zaliczka po prostu wraca do wpłacającego. Przy drobnych, codziennych transakcjach zaliczka jest więc zwykle wystarczająca.
Z doświadczenia mojej kancelarii adwokackiej wynika, że spory najczęściej rodzą się tam, gdzie strony użyły nazwy „zadatek" albo „zaliczka" bez zrozumienia ich skutków. Zaliczka i zadatek pełnią bowiem inne role - przy zawieraniu umowy upewnij się, które zastrzeżenie odpowiada Twoim potrzebom.
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Pomogę zatrzymać, odzyskać albo rozliczyć zadatek i zaliczkę po niedojściu umowy do skutku.