Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 31 lipca 2026Długi spadkowe
Długi spadkowe często stanowią poważny problem w przypadku dziedziczenia. Jeżeli długi spadkowe przewyższają wartość spadku, najlepiej rozważyć odrzucenie spadku. Można też przyjąć spadek z dobrodziejstwem inwentarza i ponosić odpowiedzialność tylko do wartości stanu czynnego spadku (wartości aktywów wchodzących do spadku). Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:
- jaką odpowiedzialność za długi spadkowe ponoszą spadkobiercy?
- jakie są długi spadkowe?
- jakie ograniczenie odpowiedzialności za długi spadkowe powoduje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza?
- jak dział spadku wpływa na odpowiedzialność za długi spadkowe?
- czym jest wykaz inwentarza i spis inwentarza?
- co się stanie, jeżeli nie złożysz żadnego oświadczenia o przyjęciu albo odrzuceniu spadku?
Czym są długi spadkowe?
Dziedziczenie ustawowe albo dziedziczenie testamentowe nie w każdym przypadku musi oznaczać proste uzyskanie korzyści. Spadek (masa spadkowa) to nie tylko majątek zgromadzony przez zmarłego za życia, ale również długi powstałe za jego życia, a nawet długi powstałe w związku z jego śmiercią. Długi spadkowe są nazywane inaczej pasywami lub obowiązkami spadkowymi.
Długi spadkowe dzielą się na:
- obowiązki, których podmiotem był spadkodawca
- obowiązki, których podmiotem nie był spadkodawca, ale ich źródłem są stosunki prawne z udziałem spadkodawcy
- obowiązki, które powstają w chwili otwarcia spadku lub też później i które są związane z dziedziczeniem
Na spadkobierców przechodzą długi spadkowe należące do pierwszej grupy, o ile mają charakter majątkowy i nie pozostają w ścisłym związku z osobą spadkodawcy. Wraz z nabyciem spadku spadkobierca wchodzi więc w całą sytuację majątkową zmarłego - przejmuje zarówno aktywa, jak i pasywa masy spadkowej.
Długi spadkowe, a przyjęcie spadku i odrzucenie spadku
Od chwili otwarcia spadku (w uproszczeniu od chwili śmierci zmarłego) do chwili przyjęcia spadku spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko ze spadku (art. 1030 Kodeksu cywilnego).
Oznacza to, że długi mogą być egzekwowane tylko z tych składników majątkowych, które pochodzą ze spadku. W tym okresie nie jest możliwe egzekwowanie długów z osobistego majątku spadkobiercy - majątek spadkowy i majątek własny spadkobiercy pozostają rozdzielone.
W ciągu 6 miesięcy od chwili powzięcia wiedzy o powołaniu do dziedziczenia, spadkobierca musi podjąć decyzję co zrobić z przysługującym mu spadkiem. Do wyboru są trzy opcje:
- przyjęcie spadku wprost
- przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
- odrzucenie spadku
W tym miejscu znajdziesz jedynie podstawowe informacje. Więcej na ten temat piszę w artykułach o przyjęciu spadku oraz o odrzuceniu spadku.
Jak złożyć oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku?
Oświadczenie o przyjęciu spadku albo o odrzuceniu spadku składa się przed notariuszem albo przed sądem. Przed sądem oświadczenie można złożyć ustnie do protokołu (opłata wynosi 100 zł), a u notariusza - w formie aktu notarialnego.
Spadkobierca składa oświadczenie bez względu na tytuł swojego powołania - te same zasady dotyczą dziedziczenia ustawowego i testamentowego. Co ważne, raz złożone oświadczenie nie może być odwołane (art. 1018 § 2 Kodeksu cywilnego).
Formalne potwierdzenie nabycia spadku następuje później - w postanowieniu sądu o stwierdzeniu nabycia spadku albo w notarialnym akcie poświadczenia dziedziczenia. Nabycie spadku samo w sobie następuje jednak już z chwilą otwarcia spadku.
Czy można uchylić się od skutków prawnych oświadczenia?
Tak, ale tylko wyjątkowo. Jeżeli oświadczenie o przyjęciu lub o odrzuceniu spadku zostało złożone pod wpływem błędu lub groźby, spadkobierca może uchylić się od skutków prawnych oświadczenia (art. 1019 Kodeksu cywilnego).
Uchylenie się od skutków prawnych oświadczenia wymaga zachowania rocznego terminu (liczonego od wykrycia błędu albo ustania stanu obawy), złożenia oświadczenia przed sądem oraz zatwierdzenia przez sąd. Te same zasady stosuje się do spadkobiercy, który pod wpływem błędu lub groźby nie złożył żadnego oświadczenia w terminie - najczęściej chodzi o błąd co do stanu spadku, czyli niewiedzę o długach spadkowych.
Długi spadkowe, a proste przyjęcie spadku
Proste przyjęcie spadku (przyjęcie spadku wprost) oznacza pełną odpowiedzialność - spadkobierca odpowiada za wszystkie długi spadkowe całym swoim majątkiem, bez żadnych ograniczeń (art. 1031 § 1 Kodeksu cywilnego).
W związku z tym, przyjęcie spadku wprost nie jest zalecane w zasadzie w żadnym przypadku - nawet przy całkowitej pewności co do stanu spadku.
Proste przyjęcie nie daje bowiem spadkobiercy żadnych korzyści w porównaniu z przyjęciem spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a wiąże się z ryzykiem odpowiedzialności za długi, o których spadkobierca mógł nie wiedzieć.
Długi spadkowe, a przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza
Jak przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe?
W tym przypadku spadkobierca także odpowiada za długi spadkowe całym swoim majątkiem. W przeciwieństwie do prostego przyjęcia spadku, odpowiedzialność za długi spadkowe jest jednak ograniczona wartością stanu czynnego spadku (art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego).
Należy jednak pamiętać, że od momentu przyjęcia spadku, spadkobierca będzie odpowiadał za długi spadkowe nie tylko z tego co wchodzi w skład spadku. Wierzyciel spadkowy będzie mógł go pociągnąć do odpowiedzialności za długi spadkowe z całego majątku spadkobiercy.
O ile zatem odpowiedzialność za długi spadkowe jest ograniczona w takim przypadku kwotowo (do wartości stanu czynnego spadku), to nie jest ograniczone zaspokojenie długów spadkowych tylko do tego, co wchodzi w skład spadku (np. wierzyciel zmarłego będzie mógł zająć pieniądze spadkobiercy zgromadzone na rachunkach bankowych, bez potrzeby prowadzenia egzekucji z nieruchomości wchodzącej w skład spadku).
Przykładowo, jeżeli w skład spadku wchodzi dom o wartości 500.000 zł oraz długi spadkowe w łącznej wysokości 1.000.000 złotych (na które składa się dług wobec wierzyciela A w wysokości 700.000 złotych oraz dług wobec wierzyciela B w wysokości 300.000 złotych), to odpowiedzialność spadkobiercy będzie ograniczona do kwoty 500.000 zł.
Ze względu na to, że długi spadkowe są w wyższej wysokości niż wartość stanu czynnego spadku, długi spadkowe wobec poszczególnych wierzycieli zostaną proporcjonalnie zmniejszone (do kwoty 350.000 złotych wobec wierzyciela A oraz do kwoty 150.000 złotych wobec wierzyciela B). Należy przy tym jeszcze raz podkreślić, że spadkobierca będzie musiał pokryć te długi z całego swego majątku (nie tylko ze spadku).
Kiedy przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza nie ogranicza odpowiedzialność za długi spadkowe?
Omówione powyżej ograniczenie odpowiedzialności odpada, jeżeli spadkobierca podstępnie nie wpisał wszystkich składników spadku i przedmiotów zapisów windykacyjnych do wykazu inwentarza (lub nie podał ich do spisu inwentarza). Taka sama konsekwencja spadnie na spadkobiercę, który wpisze do wykazu bądź spisu inwentarza nieistniejące długi.
Spadkobierca, który przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza i spłacił niektóre długi spadkowe, a nie wiedział i przy dołożeniu należytej staranności nie mógł się dowiedzieć o istnieniu innych długów spadkowych, ponosi odpowiedzialność za niespłacone długi spadkowe tylko do wysokości różnicy między wartością spadku a wartością świadczeń spełnionych na zaspokojenie długów spadkowych, które spłacił.
Aby wyjaśnić, o jaką sytuację tutaj chodzi, wróćmy do omówionego wcześniej przykładu. Przyjmijmy, że spadkobierca wiedział tylko o drugim wierzycielu zmarłego (wierzycielu B - 300.000 złotych), a o pierwszym (wierzycielu A - 700.000 złotych) nie mógł się dowiedzieć i to przy dołożeniu należytej staranności.
Spadkobierca spłacił cały dług wobec wierzyciela B w kwocie 300.000 złotych. W takiej sytuacji, Wierzyciel A może dochodzić tylko różnicy między kwotą 500.000 złotych (wartością stanu czynnego spadku) oraz kwotą 300.000 złotych (kwotą spłaconego długu). W tym przypadku będzie mógł żądać zapłaty kwoty 200.000 złotych.
Zupełnie inaczej będzie wtedy, gdy spadkobierca wiedział (lub podejmując minimum zaangażowania mógł się dowiedzieć) o obu wierzycielach. Jeżeli w takiej sytuacji mimo wszystko spadkobierca spłaci w całości tylko jednego z wierzycieli, nie zwolni się z odpowiedzialności wobec drugiego z nich. Drugi z wierzycieli będzie mógł dochodzić tego, co uzyskałby, gdyby długi były spłacane w należyty sposób.
W moim przykładzie, drugi z wierzycieli mógłby żądać od spadkobiercy kwoty w wysokości 350.000 zł. Spadkobierca poniósłby zatem odpowiedzialność za długi spadkowe do kwoty 650.000 złotych, pomimo tego, że jego odpowiedzialność powinna być ograniczona do wartości stanu czynnego spadku w kwocie 500.000 złotych.
Co się stanie, jeżeli nie złożysz żadnego oświadczenia?
Zgodnie z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego, jeżeli w ciągu 6 miesięcy spadkobierca nie złoży oświadczenia o przyjęciu spadku albo o odrzuceniu spadku, dojdzie do automatycznego przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza. Brak oświadczenia nie oznacza więc dziś pełnej odpowiedzialności za długi.
Warto pamiętać, że taka zasada obowiązuje dopiero od 18 października 2015 r. Przy spadkach otwartych wcześniej (czyli gdy spadkodawca zmarł przed tą datą) milczenie spadkobiercy oznaczało proste przyjęcie spadku - a więc odpowiedzialność bez ograniczeń.
Czym jest wykaz inwentarza i spis inwentarza?
Skoro odpowiedzialność za długi spadkowe przy przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza ogranicza się do wartości stanu czynnego spadku, trzeba tę wartość formalnie ustalić. Służą do tego dwa narzędzia: wykaz inwentarza oraz spis inwentarza.
Wykaz inwentarza to prywatny dokument, który spadkobierca sporządza samodzielnie na urzędowym formularzu. W wykazie inwentarza ujawnia się przedmioty należące do spadku, przedmioty zapisów windykacyjnych oraz długi spadkowe (wraz z ich wartością i wysokością). Wykaz inwentarza składa się w sądzie albo przed notariuszem (protokół).
Spis inwentarza jest natomiast dokumentem urzędowym - sporządza go komornik na podstawie postanowienia sądu o sporządzeniu spisu inwentarza. Spis jest dokładniejszy i trudniejszy do podważenia niż wykaz inwentarza, ale wiąże się z kosztami (opłata stała dla komornika wynosi 400 zł, do tego mogą dojść koszty wyceny składników majątkowych).
W praktyce wykaz inwentarza jest szybszy i tańszy, ale to na spadkobiercy spoczywa ryzyko błędów. Jak już wspomniano - podstępne pominięcie w wykazie inwentarza składników spadku albo wpisanie nieistniejących długów prowadzi do utraty ograniczenia odpowiedzialności. Więcej na ten temat piszę w artykule o spisie inwentarza i wykazie inwentarza.
Długi spadkowe, a odrzucenie spadku przez spadkobiercę
Poza przyjęciem spadku wprost albo z dobrodziejstwem inwentarza, spadkobierca może odrzucić spadek. Odrzucenie spadku jest możliwe w terminie w ciągu 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o swoim powołaniu do dziedziczenia.
Dniem, w którym spadkobierca dowiedział się o powołaniu do dziedziczenia, może być dzień powzięcia informacji o śmierci spadkodawcy (w przypadku dziedziczenia w pierwszej kolejności - np. przez dziecko zmarłego) albo dzień uzyskania informacji o odrzuceniu spadku przez inną osobę (jeżeli do dziedziczenia przez daną osobę dochodzi w dalszej kolejności).
Zgodnie z art. 1020 Kodeksu cywilnego, odrzucenie spadku skutkuje uznaniem, że dany spadkobierca traci wszystkie prawa do spadku (nie ponosi odpowiedzialności za długi spadkowe, ale nie partycypuje też w majątku zmarłego). Spadkobierca, który odrzucił spadek, jest traktowany tak, jakby nie dożył otwarcia spadku - w związku z tym jest wyłączony od dziedziczenia.
Po odrzuceniu spadku przez jednego spadkobiercę prawo do dziedziczenia zawsze przechodzi na innego spadkobiercę (w polskim prawie obowiązuje zasada, że każdy spadek jest przez kogoś dziedziczony, nawet jeżeli na końcu dziedziczy go Skarb Państwa). W typowej sytuacji, odrzucenie spadku przez dziecko zmarłego, skutkuje dziedziczeniem długów przez jego wnuki. Po odrzuceniu spadku przez wnuki, spadek przechodzi na dalszych krewnych.
W związku z tym, odrzucenie spadku przez jedną osobę najczęściej kończy się odrzuceniem spadku przez co najmniej kilka lub kilkanaście kolejnych osób. Żadna z tych osób nie chce bowiem ponosić odpowiedzialności za długi spadkowe.
Jeżeli spadek zostanie odrzucony kolejno przez wszystkich członków bliższej lub dalszej rodziny, spadek (w tym odpowiedzialność za długi spadkowe) zostanie odziedziczony przez gminę ostatniego miejsca zamieszkania lub Skarb Państwa, które są uprawnione do dziedziczenia ustawowego w ostatniej kolejności. Podmioty te nie mają możliwości odrzucenia spadku - Kodeks cywilny w art. 1023 § 2 przewiduje, że w takim przypadku spadek uważa się za przyjęty z dobrodziejstwem inwentarza.
Jak odrzucić spadek w imieniu małoletniego dziecka?
Odrzucenie spadku przez rodzica nie chroni automatycznie jego dzieci - spadek (a wraz z nim długi spadkowe) przechodzi na małoletnich. Odrzucenie spadku w imieniu dziecka co do zasady wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego.
Od 15 listopada 2023 r. obowiązuje jednak istotne ułatwienie. Jeżeli dziecko jest powołane do dziedziczenia wskutek uprzedniego odrzucenia spadku przez rodzica, to rodzic może odrzucić spadek w imieniu dziecka bez zezwolenia sądu - za zgodą drugiego rodzica (albo samodzielnie, jeżeli tylko jemu przysługuje władza rodzicielska). W pozostałych przypadkach nadal konieczne jest postanowienie sądu opiekuńczego.
Długi spadkowe przy wielu spadkobiercach
Odpowiedzialność za długi spadkowe przed działem spadku
W typowej sytuacji zmarły pozostawia po sobie więcej niż jednego spadkobiercę. Każdy ze spadkobierców ma prawo podejmować własne decyzje co do spadku - na przykład jeden ze spadkobierców może spadek odrzucić, drugi przyjąć wprost, a jeszcze trzeci również przyjąć, ale z dobrodziejstwem inwentarza.
Jeżeli spadek przyjęło dwóch lub większa liczba spadkobierców, do chwili działu spadku ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe (art. 1034 § 1 Kodeksu cywilnego). Solidarna odpowiedzialność polega na tym, że wierzyciel może dochodzić spełnienia całego długu od wszystkich spadkobierców jednocześnie, od kilku z nich albo nawet od jednego spadkobiercy (wedle swojego wyboru). Spłacenie długu przez jednego ze spadkobierców, zwalnia z odpowiedzialności wszystkich pozostałych.
Ten spadkobierca, który spłacił dług może żądać od pozostałych spadkobierców wyrównania, proporcjonalnie do udziału każdego spadkobiercy w spadku.
Wytłumaczmy to na prostym przykładzie. Spadek po połowie dziedziczą syn i córka. Spadkodawca zawarł przed śmiercią umowę pożyczki o wartości 10.000 zł, której nie spłacił. Wierzyciel może w takiej sytuacji zwrócić się z żądaniem spłaty kwoty pożyczki zarówno do obojga rodzeństwa, wyłącznie do syna, bądź wyłącznie do córki. Jeżeli całość pożyczki zostanie spłacona przez syna, będzie mógł on dochodzić kwoty w wysokości połowy wartości pożyczki od drugiego spadkobiercy - od swojej siostry.
Do chwili działu spadku solidarną odpowiedzialność ze spadkobiercami ponoszą także zapisobiercy windykacyjni - z tym że ich odpowiedzialność ogranicza się do wartości przedmiotów zapisów windykacyjnych (art. 1034¹ i 1034³ Kodeksu cywilnego).
Odpowiedzialność za długi spadkowe po dziale spadku
Odpowiedzialność za długi spadkowe ulega poważnej modyfikacji po dokonaniu przez spadkobierców działu spadku.
Zgodnie z art. 1034 § 2 Kodeksu cywilnego, od chwili działu spadku spadkobiercy odpowiadają za długi spadkowe w stosunku do wielkości udziałów. Odpowiedzialność spadkobierców przestaje więc być solidarna, a zaczyna odpowiadać wielkości udziałów, jakie przypadły w spadku każdemu spadkobiercy.
Dział spadku ma zatem podwójne znaczenie - kończy wspólność majątku spadkowego i jednocześnie zmienia zasady odpowiedzialności. Dopóki dział spadku nie nastąpi, każdy spadkobierca musi liczyć się z żądaniem spłaty całego długu.
Co to oznacza w praktyce? Wierzyciel spadkowy może żądać tylko takiej części długu, jaka przypada na konkretnego spadkobiercę. Wracając do poprzedniego przykładu, wierzyciel z tytułu podpisanej przez zmarłego umowy pożyczki byłby zmuszony po dziale spadku osobno zwrócić się do syna (o zapłatę 5.000 zł) oraz do córki (również o zapłatę 5.000 zł).
Długi spadkowe - co się do nich zalicza?
Kiedy mówi się o długach spadkowych, najczęściej myśli się o długach wynikających z umów. Na spadkobierców przechodzą np. zobowiązania z niespłaconych przez zmarłego pożyczek, czy kredytów. Długi spadkowe to także zobowiązania zmarłego powstałe wskutek innych zdarzeń niż podpisane za życia spadkodawcy umowy.
Przykładowo, na spadkobierców przechodzą zobowiązania z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia, czy obowiązku naprawienia szkody wyrządzonej deliktem (czynem niedozwolonym), czy też szkody wyrządzonej z powodu niewykonania umowy.
Na spadkobierców przechodzą też długi o charakterze publicznoprawnym - na przykład dotyczące zapłaty podatku dochodowego, podatku VAT, czy akcyzy.
Do długów spadkowych można zaliczyć także obowiązki wynikające z prawa cywilnego, które po śmierci spadkodawcy spadają na spadkobiercę. Do takich obowiązków należą przykładowo:
- obowiązek złożenia oświadczenia woli w sferze stosunków majątkowych, które podlegają dziedziczeniu
- obowiązki wynikające z działania spadkodawcy jako rzekomego pełnomocnika czy też z działania spadkodawcy niebędącego organem osoby prawnej w imieniu tej osoby albo z działania w imieniu osoby prawnej, która nie istnieje
- obowiązki wynikające z przejścia na spadkobiercę prawa własności wchodzącej w skład spadku nieruchomości - na przykład obowiązki wynikające ze współwłasności (współdziałanie w zarządzie rzeczą wspólną, zapłata od pozostałych współwłaścicieli wynagrodzenia odpowiadającego uzasadnionemu nakładowi pracy, otrzymania pożytków i innych przychodów z rzeczy i rachunku z zarządu), wynikające z prawa sąsiedzkiego (m.in. zakaz immisji, ustanowienie drogi koniecznej)
- obowiązki wynikające z niektórych stosunków rodzinnych - na przykład obowiązek rodziców i opiekuna oddania majątku dziecka po tym jak ustanie zarząd, obowiązek zwrotu nakładów oraz wydatków poczynionych w związku ze sprawowaniem opieki, które przechodzą na spadkobierców dziecka lub podopiecznego, obowiązek zapłaty świadczeń alimentacyjnych, które stały się wymagalne za życia uprawnionego mimo, iż sam obowiązek alimentacyjny wygasa
Dopuszczalna jest sytuacja, w której na spadkobierców przechodzą obowiązki, które nie ciążyły na spadkodawcy. Dotyczy to sytuacji, gdy ze stosunku prawnego, którego podmiotem był spadkodawca, a który wygasł z chwilą jego śmierci, wynikają określone obowiązki.
Warto też pamiętać, że jeżeli spadkodawca jeszcze przed śmiercią wyzbył się majątku z pokrzywdzeniem wierzycieli, mogą oni sięgnąć po skargę pauliańską. Odpowiedzialność spadkobierców za długi spadkowe nie jest wtedy jedyną drogą zaspokojenia wierzyciela.
Obowiązki powstałe z chwilą otwarcia spadku
Do długów spadkowych zalicza się także obowiązki, które powstają w chwili śmierci spadkodawcy (a także po jego śmierci). Do obowiązków takich należą:
- koszty pogrzebu spadkodawcy
- koszty postępowania spadkowego
- obowiązek zaspokojenia roszczeń o zachowek oraz obowiązek wykonania zapisów zwykłych i poleceń
- inne obowiązki
Innymi obowiązkami, które są zaliczane do długów spadkowych są:
- umożliwienie korzystania z mieszkania i urządzenia domowego przez okres 3 miesięcy od dnia śmierci spadkodawcy
- obowiązek wydania małżonkowi spadkodawcy przedmiotów urządzenia domowego (zapis naddziałowy)
- obowiązek dostarczenia dziadkom spadkodawcy środków utrzymania
Koszty pogrzebu jako długi spadkowe
Jednym z długów spadkowych powstających po śmierci spadkodawcy jest koszt jego pogrzebu. Dług ten, podobnie jak każdy inny, pokryć powinni spadkobiercy w proporcjach odpowiadających ich udziałowi w spadku.
Pogrzeb spadkodawcy powinien odpowiadać zwyczajom przyjętym w danym środowisku. Do kosztów takiego pogrzebu należą między innymi koszt trumny, miejsca na grób, wynagrodzenie zakładu pogrzebowego oraz koszt uroczystości pogrzebowych. Do kosztów pogrzebu zalicza się również koszty wystawienia nagrobka.
Oprócz tego do długów spadkowych należą także koszty związane z ostatnią chorobą spadkodawcy (sprawowania opieki nad chorym, utrzymanie go, koszty leczenia).
Dodatkowo obowiązkami, które obciążają spadkobierców są koszty postępowania o uznanie spadkodawcy za zmarłego.
Koszty postępowania spadkowego
Jeśli chodzi o koszty postępowania spadkowego, to do długów spadkowych należą tylko niektóre z nich. Są nimi takie koszty, które nie obciążają spadkobierców jako uczestników postępowania. Przede wszystkim chodzi tu o:
- koszty zabezpieczenia spadku
- koszty ogłoszenia testamentu
- koszty przesłuchania świadków testamentu ustnego
- koszty ustanowienia wykonawcy testamentu oraz wydatki związane z działaniami jakie podejmuje, jak również wynagrodzenie dla niego
- koszty spisu inwentarza
- koszty zarządu spadku nieobjętego
Kodeks cywilny w art. 922 § 3 wspomina też o "innych obowiązkach przewidzianych w przepisach księgi niniejszej". Do obowiązków tych zalicza się:
- prawo do korzystania z mieszkania spadkodawcy
- zapis naddziałowy
- obowiązek dostarczenia środków utrzymania dziadkom spadkodawcy
Prawo do korzystania z mieszkania spadkodawcy
Czasami może zdarzyć się tak, że spadkobierca odziedziczy po zmarłym dom lub mieszkanie, w którym nadal zamieszkują jego bliscy. W takim przypadku spadkobierca nie może żądać od rodziny zmarłego natychmiastowej wyprowadzki - musi umożliwić korzystanie z mieszkania i urządzenia domowego jeszcze przez trzy miesiące od dnia śmierci spadkodawcy. Obowiązek ten nie może zostać wyłączony w testamencie.
Osoby bliskie, o których mowa powyżej muszą wspólnie zamieszkiwać ze spadkodawcą w chwili jego śmierci. Prawo do 3-miesięcznego zamieszkiwania nie będzie więc przysługiwać takim członkom rodziny zmarłego, którzy wprowadzili się do pustego mieszkania już po śmierci spadkodawcy.
Aby zakwalifikować jakąś osobę do osób bliskich spadkodawcy, należy w każdym przypadku uwzględniać konkretne okoliczności.
Zatem osobami takimi mogą być nie tylko krewni spadkodawcy, ale również dalsi krewni, jeśli tylko istnieje ów stosunek "bliskości", a także osoby pozostające ze spadkodawcą w trwałym związku faktycznym. Nie jest natomiast wymagane, aby osoby te prowadziły ze spadkodawcą wspólne gospodarstwo.
Zapis naddziałowy
Do kategorii długów spadkowych należy także obowiązek wydania małżonkowi spadkodawcy przedmiotów urządzenia domowego, a więc tak zwany zapis naddziałowy. W takim wypadku obciążony zapisem jest tylko spadkobierca ustawowy, który dziedziczy razem z małżonkiem zmarłego.
Obowiązek ten istnieje, jeśli spełni się dodatkowe przesłanki. Małżonek uprawniony musi być spadkobiercą ustawowym. Nie otrzyma więc zapisu naddziałowego w przypadku uznania go za niegodnego, gdy zrzeknie się dziedziczenia, jeśli odrzuci spadek, zostanie wyłączony od dziedziczenia na mocy testamentu negatywnego, czy też jeśli zostanie wydziedziczony. Zapis naddziałowy nie jest możliwy także wówczas, gdy małżonek zostanie powołany do dziedziczenia na podstawie testamentu.
Spadkobiercy, którzy dziedziczą razem z małżonkiem spadkodawcy nie mogą być jego zstępnymi, a jeśli już nimi są, to nie mogą z nim mieszkać w chwili jego śmierci. Zapis naddziałowy nie przysługuje małżonkowi, jeśli wspólne pożycie małżonków ustało za życia spadkodawcy.
Jeżeli omówione powyżej okoliczności zostaną spełnione, małżonek nabywa roszczenie o przeniesienie na niego udziałów we współwłasności przedmiotów urządzenia domowego. Natomiast spadkobiercy, na których ciąży obowiązek wykonania zobowiązania z tytułu zapisu naddziałowego muszą zawrzeć umowę stosownej treści z małżonkiem spadkodawcy.
Dostarczanie środków utrzymania dziadkom spadkodawcy
Do długów spadkowych należy także obowiązek dostarczania dziadkom spadkodawcy środków utrzymania, który ciąży zarówno na spadkobiercach ustawowych, jak i testamentowych.
Obowiązek ten powstanie, jeżeli spełnione są łącznie dwa wskazane poniżej warunki:
- dziadków nie powołano do dziedziczenia
- dziadkowie znajdują się w niedostatku i nie mogą otrzymać świadczeń, które im się należą od osób, które mają względem nich ustawowy obowiązek alimentacyjny
Regulacja ta znajdzie zastosowanie jedynie w bardzo rzadkich sytuacjach, w których spadkodawca umrze w bardzo młodym wieku, dziadkowie popadną w trudną sytuację finansową, a pozostali członkowie rodziny będą uporczywie uchylać się od pomocy nestorom rodu.
Przy określeniu zakresu obowiązku jaki ciąży na spadkobiercy bierze się pod uwagę wartość spadku. Konieczne jest też wskazanie na cechę charakterystyczną tego długu spadkowego. Zobowiązany ma bowiem upoważnienie przemienne. Może on wypełnić swój obowiązek poprzez dostarczenie dziadkom spadkodawcy środków utrzymania lub też uiścić jednorazowo na ich rzecz sumę, która odpowiada wartości 1/4 spadku przypadającą zobowiązanemu.
Obowiązki te powstają z chwilą śmierci spadkodawcy lub później. Jeśli natomiast w chwili śmierci spadkodawcy (w chwili otwarcia spadku) nie spełniono przesłanek powstania omawianego długu spadkowego i dopiero później dziadkowie popadli w niedostatek i nie mogli otrzymać świadczeń alimentacyjnych od osób, które są do tego zobowiązane, to obowiązek dostarczania im środków utrzymania nie powstaje w chwili otwarcia spadku tylko w innym czasie.
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Masz problem z długami spadkowymi w Krakowie?
Pomagam chronić się przed długami spadkowymi w Krakowie - odrzucenie spadku, spis inwentarza.