Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 31 lipca 2026Testament - dziedziczenie testamentowe w praktyce
Dobrze sporządzony testament po śmierci spadkodawcy wyłącza dziedziczenie ustawowe. Dziedziczenie na podstawie testamentu może opierać się na wielu rodzajach testamentów, ale największe znaczenie ma testament własnoręczny oraz testament sporządzony w formie aktu notarialnego. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:
- na czym polega dziedziczenie testamentowe?
- jakie są rodzaje testamentów?
- co wybrać - testament własnoręczny czy testament notarialny?
- jak sporządzić testament?
- jaki testament zapewnia najpełniejsze urzeczywistnienie woli spadkodawcy?
Dziedziczenie testamentowe - informacje podstawowe
Dziedziczenie testamentowe jest drugim obok dziedziczenia ustawowego sposobem rozporządzenia majątkiem zmarłego. Do powołania do dziedziczenia testamentowego dochodzi poprzez sporządzenie testamentu. Testament jest jedynym dopuszczalnym ustawowo rozrządzeniem majątkiem na wypadek śmierci spadkodawcy (art. 941 Kodeksu cywilnego), bywa także nazywany wyrazem ostatniej woli spadkodawcy.
Spadkodawca w testamencie może rozstrzygnąć co stanie się z jego majątkiem po jego śmierci. Może to uczynić poprzez powołanie wybranej osoby lub instytucji do całości lub części spadku (art. 959 Kodeksu cywilnego) lub może zdecydować, że konkretne nieruchomości lub przedmioty przypadną po śmierci spadkodawcy konkretnym osobom.
Należy jednak pamiętać, że spadkobierców powołuje się do całości spadku albo do części ułamkowej spadku.
„Przepisanie” pewnej osobie określonych składników majątkowych w zdecydowanej większości nie będzie uznawane za powołanie jej do dziedziczenia testamentowego, ale za ustanowienie na rzecz takiej osoby tak zwanego zapisu (co oznacza, że z chwilą otwarcia spadku nie nabędzie ona automatycznie tych przedmiotów majątkowych).
Omawiając dziedziczenie testamentowe należy pokrótce wyjaśnić, na czym polega dziedziczenie ustawowe. Jeżeli spadkodawca nie pozostawił po sobie testamentu lub gdy żadna z osób, które powołał w testamencie do spadku, nie chce lub nie może być spadkobiercą, dojdzie do dziedziczenia majątku spadkodawcy w kolejności przewidzianej przez Kodeks cywilny.
W pierwszej kolejności dziedziczyć będą małżonek oraz dzieci zmarłego, a gdyby oni nie mogli dziedziczyć to spadek otrzymają w następnej kolejności dalsi krewni zmarłego.
Jak sporządzić testament?
Aby sporządzić testament, testator (osoba sporządzająca testament) musi posiadać zdolność i wolę do sporządzenia testamentu.
Należy pamiętać, że w chwili sporządzenia testamentu nie powstają żadne prawa ani obowiązki dla testatora i innych osób - testament wywołuje skutki prawne dopiero z chwilą śmierci spadkodawcy. Co więcej, może być w każdej chwili odwołany (nawet bez wiedzy i zgody osób, które były powołane do dziedziczenia we wcześniejszym testamencie i o tym wiedziały).
Zdolność sporządzenia testamentu
Zdolność do sporządzenia testamentu, to możliwość sporządzenia ważnego testamentu przez osobę fizyczną. Posiada ją osoba, która ma pełną zdolność do czynności prawnych (art. 944 § 1 Kodeksu cywilnego), a więc osoba, która:
- ukończyła 18. rok życia i nie została ubezwłasnowolniona
- przed ukończeniem 18. roku życia zawarła związek małżeński za zgodą sądu (co może dotyczyć tylko kobiety, która ukończyła 16 lat) i nie została ubezwłasnowolniona
Zdolność do sporządzenia testamentu nabywa się w momencie uzyskania pełnej zdolności do czynności prawnych, czyli w chwili ukończenia 18 roku życia. Aby testament był ważny, testator musi posiadać zdolność testowania w chwili sporządzania testamentu.
Zdolność testowania traci się na skutek ubezwłasnowolnienia całkowitego lub częściowego lub na skutek ustanowienia doradcy tymczasowego na podstawie art. 549 Kodeksu postępowania cywilnego.
Wola sporządzenia testamentu
Wola testowania to w uproszczeniu wola i świadomość dokonywania czynności prawnej na wypadek śmierci. Podstawowym wymogiem sporządzenia testamentu jest świadomość, że testator reguluje losy swojego majątku na wypadek śmierci. Ponadto spadkodawca musi mieć zamiar wywołania skutków prawnych.
Wola sporządzenia testamentu powinna być powzięta oraz wyrażona w sposób niewadliwy. Nieważność testamentu powoduje sporządzenie go (art. 945 § 1 Kodeksu cywilnego):
- w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji i wyrażenie woli - w szczególności dotyczy to choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego, chociażby nawet przemijającego, zaburzenia czynności psychicznych. Stan ten musi występować w chwili sporządzania testamentu
- pod wpływem błędu - uzasadniającego przypuszczenie, że gdyby spadkodawca nie działał pod wpływem błędu, to nie sporządziłby testamentu w ogóle lub testamentu o tej treści (dotyczy to każdego błędu, który jest subiektywnie istotny - decydujące znaczenie ma to, czy spadkodawca sporządziłby testament o danej treści, gdyby znał rzeczywisty stan rzeczy lub spraw)
- pod wpływem groźby - dotyczy to każdej groźby, która zmusza spadkodawcę do sporządzenia testamentu o określonej treści (co więcej, nakłanianie do sporządzenia lub odwołania testamentu podstępem lub groźbą może stanowić podstawę do uznania za osobę niegodną dziedziczenia)
Jednak na nieważność testamentu z powyższych przyczyn nie można się powołać po upływie lat trzech od dnia, w którym osoba mająca w tym interes dowiedziała się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie lat dziesięciu od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy) (art. 945 § 2 Kodeksu cywilnego).
Testament wspólny
Z punktu widzenia sporządzenia testamentu istotny jest zakaz testamentów wspólnych. W myśl art. 942 Kodeksu cywilnego testament może zawierać rozrządzenia tylko jednego spadkodawcy. Oznacza to zwłaszcza, że małżonkowie nie mogą sporządzić wspólnego testamentu. Testament sporządzony przez dwie lub więcej osób będzie nieważny.
Jak można odwołać testament?
Testament może zostać odwołany przez spadkodawcę w każdej chwili w całości lub w części (art. 943 Kodeksu cywilnego). Można tego dokonać na trzy sposoby (art. 946 Kodeksu cywilnego):
- sporządzając nowy testament zarówno w takiej samej formie, w której został sporządzony wcześniejszy, jak i w innej, ale prawem wymaganej. Jeśli natomiast spadkodawca sporządził nowy testament i nie zaznaczył w nim, że odwołuje poprzedni, to odwołaniu ulegają tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie da się pogodzić z treścią nowego testamentu.
- przez zniszczenie dokumentu zawierającego oświadczenie spadkodawcy lub pozbawienie go cech, od których zależy jego ważność w zamiarze odwołania testamentu;
- dokonując zmian w testamencie, z których wynika wola odwołania jego postanowień.
Testator ma możliwość odwołania testamentu w każdej chwili w całości lub w części. Prawa tego nie można ograniczyć ze względu na ściśle osobisty charakter testamentu. Z osobistym charakterem testamentu związany jest także ustawowy zakaz sporządzania lub odwoływania testamentu przez przedstawiciela.
Jeżeli spadkodawca sporządził nowy testament nie zaznaczając w nim, że poprzedni odwołuje, ulegają odwołaniu tylko te postanowienia poprzedniego testamentu, których nie można pogodzić z treścią nowego testamentu (art. 947 Kodeksu cywilnego). Przykładowo, jeżeli spadkodawca w pierwszym testamencie przepisał mieszkanie na córkę Ewę, a samochód na syna Karola, a w drugim testamencie wskazał jedynie, że samochód otrzymać ma wnuk Marcin to mieszkanie nadal dziedziczyć będzie córka Ewa, zaś samochód nie przypadnie Karolowi, a wnukowi Marcinowi.
W jaki sposób określić spadkobiercę w testamencie?
Zgodnie z art. 959 Kodeksu cywilnego spadkodawca może powołać do całości lub części spadku jedną bądź kilka osób. Spadkobiercę należy określić w taki sposób, żeby możliwe było jego zindywidualizowanie. Nie jest konieczne podawanie imienia i nazwiska. Wystarczy napisać na przykład „mój najmłodszy syn”.
W polskim prawie nie można upoważnić osoby trzeciej do wskazania, kto ma zostać spadkobiercą, musi uczynić to sam spadkodawca. Nie jest też wymagane użycie konkretnych słów dla ustanowienia spadkobiercy. Można użyć jakichkolwiek określeń, z których wynika wola spadkodawcy powołania do dziedziczenia np. „przekazuję”.
W testamencie można powołać do spadku dowolne osoby, w tym spadkobiercę ustawowego, który uzyskałby spadek w dziedziczeniu ustawowym (np. syna lub córkę). Podkreślić trzeba, że dziedziczenie testamentowe wyłącza dziedziczenie przewidziane w ustawie, jednak tylko w zakresie w jakim spadkodawca rozporządził spadkiem w testamencie. Przykładowo, jeżeli spadkodawca w testamencie przepisał na najmłodszego syna samochód, którego był właścicielem, a co do pozostałego majątku się nie wypowiedział, to zostanie on odziedziczony w sposób wskazany w Kodeksie cywilnym.
Podsumowując: spadkobiercę ustawowego można uwzględnić w testamencie, a dziedziczenie ustawowe nie stoi na przeszkodzie, aby spadkobiercy ustawowi nabyli spadek w drodze dziedziczenia testamentowego.
Co jeszcze może zawierać testament?
Podstawienie w testamencie
Podstawienie polega na tym, że spadkodawca powołuje w testamencie spadkobiercę na wypadek, gdyby osoba powołana w pierwszej kolejności nie chciała lub nie mogła być spadkobiercą (art. 963 Kodeksu cywilnego). Przykładowo, jeżeli żaden ze zstępnych spadkodawcy powołanych do dziedziczenia na podstawie testamentu nie będzie mógł lub nie będzie chciał otrzymać spadku, to spadek przypadnie zstępnym rodzeństwa spadkodawcy (o ile tak postanowił spadkodawca).
Polskie prawo nie przewiduje natomiast tzw. podstawienia powierniczego. Jeżeli spadkodawca zobowiązał spadkobiercę do zachowania nabytego spadku i do pozostawienia go innej osobie, oznacza to jedynie, że ta inna osoba jest powołana do spadku na wypadek, gdyby spadkobierca nie chciał lub nie mógł być spadkobiercą (art. 964 Kodeksu cywilnego).
Zapis zwykły w testamencie
W testamencie, spadkodawca może przez rozrządzenie testamentowe zobowiązać spadkobiercę ustawowego lub testamentowego do spełnienia określonego świadczenia majątkowego na rzecz oznaczonej osoby, czyli uczynić zapis zwykły (art. 968 § 1 Kodeksu cywilnego).
Wykonawca testamentu
Spadkodawca oprócz spadkobiercy testamentowego może również w testamencie powołać wykonawcę testamentu. Wykonawca testamentu musi posiadać pełną zdolność do czynności prawnych i powinien on zarządzać majątkiem spadkowym, spłacić długi spadkowe, w szczególności wykonać zapisy zwykłe i polecenia, a następnie wydać spadkobiercom majątek spadkowy zgodnie z wolą spadkodawcy i z ustawą.
Powołanie spadkobiercy pod warunkiem lub z zastrzeżeniem terminu
Zgodnie z art. 962 Kodeksu cywilnego nie można powołać spadkobiercy pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu. Konsekwencje uczynienia takiego zastrzeżenia przy powołaniu do dziedziczenia są dwojakie. Po pierwsze może być ono traktowane jakby nie istniało. Natomiast nieważne jest powołanie spadkobiercy, jeśli z treści testamentu lub z okoliczności wynika, że bez zastrzeżenia warunku lub terminu nie zostałby powołany. Tych reguł nie stosuje się, jeżeli ziszczenie się warunku lub nadejście terminu nastąpiło przed otwarciem spadku.
Jak testament powinien określać udział w spadku spadkobiercy testamentowego?
Powołanie spadkobiercy poprzez określenie ułamka
Spadkodawca może powołać do spadku na podstawie testamentu jednego albo więcej spadkobierców (art. 959 Kodeksu cywilnego). W przypadku powołania kilku spadkobierców powinien określić wielkość ich udziałów - określając ułamek w jakim mają dziedziczyć (np. 1/2, 1/4). Jeżeli spadkodawca nie określi udziału w spadku poszczególnych spadkobierców testamentowych, to dziedziczą oni spadek w równych częściach (art. 960 Kodeksu cywilnego).
Należy pamiętać o tym, że oświadczenie spadkodawcy określające ułamek spadku przeznaczonego dla danego spadkobiercy jest optymalne. Z doświadczenia mojej kancelarii adwokackiej wynika, że taki sposób sporządzenia testamentu pozwala uniknąć wielu problemów związanych z interpretacją testamentu (ustaleniem treści testamentu) po śmierci spadkodawcy.
Powołanie spadkobiercy poprzez przeznaczenie poszczególnych składników majątku
Spadkodawca ma również możliwość przeznaczenia jednej bądź kilku osobom przedmiotów majątkowych wyczerpujących cały spadek. W takim przypadku (zgodnie z art. 961 Kodeksu cywilnego), w razie wątpliwości, te osoby poczytuje się za spadkobierców powołanych do całego spadku w częściach ułamkowych odpowiadających stosunkowi wartości przedmiotów im przeznaczonych do wartości całego spadku. Osoby, które są powołane w taki sposób nabywają w częściach ułamkowych cały spadek, a więc również udziału w poszczególnych przeznaczonych im prawach majątkowych. Zatem są one spadkobiercami, a nie zapisobiercami.
Co ważne, aby określić wielkość udziałów poszczególnych spadkobierców należy kierować się obiektywną wartością poszczególnych przedmiotów, a nie wartością, którą przedstawiają one dla spadkobierców.
Przeznaczenie spadkobiercom przedmiotów wyczerpujących cały spadek
Jeżeli spadkodawca przeznaczył danej osobie w testamencie poszczególne przedmioty majątkowe, które wyczerpują prawie cały spadek, osobę tę poczytuje się w razie wątpliwości nie za zapisobiercę, lecz za spadkobiercę powołanego do całego spadku (art. 961 Kodeksu cywilnego).
Ta reguła ma zastosowanie, gdy wartość przedmiotów wskazanych w testamencie jest znacznie większa niż wartość pozostałych przedmiotów i jeśli powstaną wątpliwości, czy osoba wymieniona w testamencie jest spadkobiercą, czy zapisobiercą.
Rodzaje testamentów
W polskim prawie istnieje wiele rodzajów testamentów. Najprostszy podział zakłada podział na testamenty zwykłe i testamenty szczególne:
1. testamenty zwykłe:
a) testament holograficzny (testament własnoręczny)
b) testament notarialny (sporządzony w formie aktu notarialnego)
c) testament allograficzny (urzędowy)
2. testamenty szczególne:
a) testament ustny
b) testament podróżny
c) testament wojskowy
Testamenty zwykłe
Testament własnoręczny (holograficzny)
Testament holograficzny (testament własnoręczny) to testament sporządzany osobiście przez testatora. Aby prawidłowo sporządzić testament własnoręczny powinien on zostać spisany w całości pismem ręcznym, opatrzony datą i podpisany (art. 949 § 1 Kodeksu cywilnego). Brak tych przesłanek na ogół powoduje nieważność testamentu, jednak art. 949 § 2 Kodeksu cywilnego dopuszcza wyjątek od tej zasady.
Zgodnie z nim brak daty nie pociąga za sobą nieważności testamentu, jeśli nie zachodzą wątpliwości co do zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu, co do jego treści lub co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.
W testamencie własnoręcznym można powołać do dziedziczenia dowolne wybrane przez siebie osoby fizyczne lub osoby prawne. Nie będzie wystarczające spisanie dokumentu na komputerze, wydrukowanie go i podpisanie. Taki dokument nie będzie testamentem.
Sądy rozpoznają wiele sporów dotyczących testamentów własnoręcznych. Zdecydowana większość tych sporów dotyczy zdolności spadkodawcy do sporządzenia testamentu (w szczególności z powodu choroby lub przejściowych zaburzeń w postrzeganiu rzeczywistości).
Znaczna część sporów dotyczy także sposobu rozumienia testamentów własnoręcznych, które sformułowane zostały z wykorzystaniem języka potocznego, co w wielu przypadkach stwarzać może trudności w przełożeniu ich na język prawa.
Testament notarialny
Testament notarialny jest sporządzany przez notariusza w obecności spadkodawcy, odczytany osobom biorącym udział w jego spisaniu i podpisany przez spadkodawcę w obecności notariusza (art. 950 Kodeksu cywilnego).
W testamencie zachowującym formę aktu notarialnego dopuszcza się, aby spadkodawca uczynił zapis windykacyjny. Zapis windykacyjny to postanowienie testamentowe, zgodnie z którym wskazana przez spadkodawcę osoba nabywa przedmiot zapisu z chwilą otwarcia spadku (art. 981¹ § 1 Kodeksu cywilnego).
Na marginesie warto pamiętać, że częścią środków można rozrządzić na wypadek śmierci także poza testamentem - poprzez tzw. zapis bankowy (dyspozycję wkładem na wypadek śmierci). Z kolei pominięcie osób najbliższych w testamencie rodzi po ich stronie roszczenie o zachowek.
Obecnie prowadzi się notarialny rejestr testamentów, w którym umieszcza się zasadniczo testamenty sporządzone w formie aktu notarialnego. W Rejestrze Testamentów może być także umieszczony testament holograficzny (własnoręczny) - jeżeli zostanie on przekazany notariuszowi na przechowanie.
Testament allograficzny (urzędowy)
Testament allograficzny (urzędowy) to testament oświadczony ustnie w obecności dwóch świadków wobec wójta (burmistrza, prezydenta miasta), starosty, marszałka województwa, sekretarza powiatu albo gminy lub kierownika urzędu stanu cywilnego (art. 951 § 1 Kodeksu cywilnego).
Wola spadkodawcy powinna być spisana do protokołu z podaniem daty jego sporządzenia. Protokół powinien być odczytany spadkodawcy w obecności dwóch świadków i podpisany przez spadkodawcę, osobę urzędową i świadków (art. 951 § 2 Kodeksu cywilnego). Jeżeli spadkodawca nie może podpisać protokołu, należy to zaznaczyć w protokole ze wskazaniem przyczyny braku podpisu.
Co istotne, osoby głuche lub nieme nie mogą sporządzić testamentu w ten sposób (art. 951 § 3 Kodeksu cywilnego). Ponadto należy pamiętać, że nie może być świadkiem przy sporządzaniu testamentu osoba, która (art. 956 Kodeksu cywilnego):
- nie ma pełnej zdolności do czynności prawnych;
- jest niewidoma, głucha lub niema;
- nie może czytać i pisać,
- nie włada językiem, w którym spadkodawca sporządza testament;
- jest skazana prawomocnym wyrokiem sądowym za fałszywe zeznania.
Należy pamiętać, że powyższe ograniczenia w możliwości bycia świadkiem sporządzania testamentu znajdują zastosowanie do każdego typu testamentu, który sporządza się z udziałem świadków.
Testamenty szczególne
Testament ustny
Testament ustny to testament sporządzany w obecności 3 świadków, jeśli istnieje obawa rychłej śmierci spadkodawcy albo jeśli zachowanie zwykłej formy testamentu zwykłego jest niemożliwe lub bardzo utrudnione wskutek szczególnych okoliczności (art. 952 § 1 Kodeksu cywilnego).
Treść takiego testamentu może być stwierdzona pisemnie przez jednego ze świadków albo osobę trzecią przed upływem roku od jego złożenia. Należy też podać miejsce i datę oświadczenia i sporządzenia pisma. Pismo to ma być podpisane przez spadkodawcę i dwóch świadków albo wszystkich świadków (art. 952 § 2 Kodeksu cywilnego).
Jeśli nie stwierdzono w ten sposób treści testamentu, to można to zrobić w ciągu 6 miesięcy od dnia otwarcia spadku przez zgodne zeznania świadków złożone przed sądem. W przypadku przeszkód w przesłuchaniu jednego ze świadków, sąd może poprzestać na zgodnych zeznaniach dwóch świadków (art. 952 § 3 Kodeksu cywilnego).
Testament podróżny
Testament podróżny można sporządzić podczas podróży na polskim statku morskim lub powietrznym - przed dowódcą statku lub jego zastępcą, w obecności 2 świadków. Dowódca lub zastępca musi spisać wolę spadkodawcy i podać datę oraz miejsce jej spisania (art. 953 Kodeksu cywilnego).
Pismo to ma być odczytane spadkodawcy w obecności świadków i podpisane przez spadkodawcę, świadków oraz dowódcę statku lub jego zastępcę. Jeśli spadkodawca nie może podpisać pisma, to należy podać tego przyczynę. Dodatkową możliwością jest sporządzenie testamentu ustnego, jeżeli zachowanie tej formy nie jest możliwe.
Testament wojskowy
Zasady sporządzania testamentów wojskowych określa rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej wydane w porozumieniu z Ministrem Sprawiedliwości (art. 954 Kodeksu cywilnego). W rozporządzeniu znajdują się informacje, że testament wojskowy może zostać sporządzony tylko w czasie wojny lub mobilizacji albo w trakcie przebywania w niewoli.
Sporządzić testament wojskowy mogą:
- żołnierze pełniący czynną służbę wojskową
- pracownicy cywilni zatrudnieni w Siłach Zbrojnych
- osoby cywilne towarzyszące siłom zbrojnym
- członkowie Polskiego Czerwonego Krzyża i służb medycznych
- osoby wykonujące czynności duszpasterskie
- osoby cywilne na obszarze będącym pod zarządem organów wojskowych
Testament wojskowy może być sporządzony w 3 formach podstawowych i jednej formie szczególnej:
- testament sporządzany przez sędziego wojskowego, który odnotowuje go w protokole bez wymaganej obecności świadków
- testament sporządzany w obecności 2 świadków - musi on być podpisany przez spadkodawcę
- testament ustny oświadczony wobec 3 jednocześnie obecnych świadków - sporządzany w sytuacji, gdy spadkodawca nie może się podpisać (pismo stwierdzające treść testamentu podpisują wszyscy trzej świadkowie)
- forma szczególna - dopuszczalna jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy wskutek odniesionych ran lub choroby spadkodawca obawia się rychłej śmierci: może on wówczas oświadczyć swoją ostatnią wolę ustnie przed dwoma świadkami, nawet niejednocześnie obecnymi (treść testamentu stwierdza się następnie zgodnymi zeznaniami świadków)
Utrata mocy przez testament szczególny
Testament szczególny, a więc sporządzony w formie ustnej, testament podróżny oraz wojskowy tracą moc z upływem sześciu miesięcy od ustania okoliczności, które uzasadniały niezachowanie formy testamentu zwykłego, chyba że spadkodawca zmarł przed upływem tego terminu (art. 955 Kodeksu cywilnego). Przykładowo, jeżeli spadkodawca sporządził testament ustny na szpitalnym łóżku w okresie ciężkiej choroby, w obawie o swoje życie, to po 6 miesiącach od wyzdrowienia testament ten traci swoją moc.
W jaki sposób potwierdzić prawa do dziedziczenia na podstawie testamentu?
Stwierdzenie nabycia spadku
Zgodnie z art. 1025 § 1 Kodeksu cywilnego, sąd na wniosek osoby mającej w tym interes stwierdza nabycie spadku przez spadkobiercę. Z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku może wystąpić każda osoba mająca w tym interes, co dotyczy w szczególności osoby uprawnionej z testamentu.
Po uzyskaniu stwierdzenia nabycia spadku powstaje prawne domniemanie, że osoba która uzyskała stwierdzenie nabycia spadku rzeczywiście jest spadkobiercą (art. 1025 § 2 Kodeksu cywilnego). Zanim sąd wyda postanowienie, z urzędu zbada, kto rzeczywiście jest spadkobiercą. Zrobi to poprzez ustalenie, czy spadkodawca pozostawił testament - może przy tym wzywać osoby, co do których przypuszcza, że mogą być w posiadaniu testamentu.
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zawiera (art. 677 § 1¹ Kodeksu postępowania cywilnego):
- imię i nazwisko spadkodawcy, imiona jego rodziców oraz jego numer PESEL, jeżeli został nadany, datę i miejsce zgonu albo znalezienia zwłok spadkodawcy oraz ostatnie miejsce jego zwykłego pobytu;
- wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł - ich imię albo imiona, nazwisko, imiona rodziców oraz datę i miejsce urodzenia osób fizycznych, a w przypadku osób prawnych - nazwę i siedzibę;
- tytuł powołania do spadku i wysokość udziałów w spadku, a w razie dziedziczenia testamentowego - określenie formy testamentu oraz powołanie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu;
- sposób przyjęcia spadku;
- spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne podlegające dziedziczeniu z ustawy oraz ich udziały w nim.
Akt poświadczenia dziedziczenia
Innym dokumentem potwierdzającym prawa do spadku jest akt poświadczenia dziedziczenia sporządzany przez notariusza. Taki dokument ma skutki prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95j Prawa o notariacie).
Notariusz może sporządzić akt poświadczenia dziedziczenia tylko na podstawie testamentów zwykłych, a więc na podstawie testamentu własnoręcznego, notarialnego lub allograficznego (urzędowego). Jeżeli istnieje choć jeden ważny i nieodwołany testament szczególny (ustny, podróżny lub wojskowy) to notariusz nie może wydać aktu poświadczenia dziedziczenia (art. 95a Prawa o notariacie).
Wydany akt poświadczenia dziedziczenia podlega zarejestrowaniu w Rejestrze Spadkowym, który stanowi bazę zarejestrowanych aktów poświadczenia dziedziczenia, postanowień o stwierdzeniu nabycia spadku oraz europejskich poświadczeń spadkowych.
Testament - najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Czy testament napisany na komputerze jest ważny?
Nie. Testament własnoręczny musi być w całości spisany pismem ręcznym - dokument napisany na komputerze, wydrukowany i podpisany przez spadkodawcę jest nieważny. Jeżeli spadkodawca nie chce lub nie może pisać ręcznie, pozostaje testament notarialny albo allograficzny (oświadczenie woli do protokołu wobec urzędnika).
Ile kosztuje testament u notariusza?
Maksymalna taksa notarialna za sporządzenie testamentu wynosi 50 zł, a za testament zawierający zapis zwykły, polecenie lub wydziedziczenie - 150 zł. Testament z zapisem windykacyjnym to koszt do 200 zł, a odwołanie testamentu - 30 zł. Do tych kwot dolicza się podatek VAT oraz opłatę za wypisy aktu notarialnego (6 zł za stronę).
Czy testament można podważyć?
Tak. Testament można podważyć przede wszystkim z powodu wad oświadczenia woli (art. 945 Kodeksu cywilnego) - a więc sporządzenia go w stanie wyłączającym świadome albo swobodne powzięcie decyzji, pod wpływem błędu lub groźby. Najczęściej robi się to w toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku. Na nieważność testamentu nie można się jednak powołać po upływie 3 lat od dowiedzenia się o przyczynie nieważności, a w każdym razie po upływie 10 lat od otwarcia spadku.
Jak sprawdzić, czy zmarły zostawił testament?
Warto zapytać u dowolnego notariusza o wyszukanie testamentu w Notarialnym Rejestrze Testamentów (NORT) - po śmierci spadkodawcy i okazaniu aktu zgonu notariusz ustali, czy testament zarejestrowano i u którego notariusza się znajduje. Ponadto każda osoba, u której znajduje się testament, ma obowiązek złożyć go w sądzie spadku, gdy dowie się o śmierci spadkodawcy (art. 646 Kodeksu postępowania cywilnego).
Który testament jest ważny, gdy spadkodawca zostawił ich kilka?
Decyduje testament najnowszy. Jeżeli spadkodawca w nowym testamencie nie zaznaczył, że odwołuje poprzedni, odwołaniu ulegają tylko te postanowienia wcześniejszego testamentu, których nie da się pogodzić z treścią nowego. Problem powstaje, gdy testamenty nie mają dat - brak daty może wówczas prowadzić do nieważności testamentu, jeżeli wywołuje wątpliwości co do wzajemnego stosunku kilku testamentów.
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Masz problem z testamentem w Krakowie?
Doradzam przy sporządzaniu i podważaniu testamentu oraz dziedziczeniu testamentowym w Krakowie.