Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 11 sierpnia 2026Stwierdzenie nabycia spadku
Stwierdzenie nabycia spadku to określenie kręgu spadkobierców. Postanowienie w tej sprawie wydawane jest przez sąd. Wydając postanowienie w tej sprawie sąd nie dzieli majątku, tylko ustala kto i w jakim ułamku dziedziczy spadek. Sprawy sądowej można uniknąć jeżeli wszyscy spadkobiercy zgodzą się na sporządzenie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi m.in. na następujące pytania:
- czy stwierdzenie nabycia spadku jest obowiązkowe?
- co jest lepsze postanowienie sądu, czy akt notarialny sporządzony przez notariusza?
- ile kosztuje stwierdzenie nabycia spadku, a ile zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia?
- czy postanowienie sądu może być zmienione po jego wydaniu?
- w jaki sposób stwierdzenie nabycia spadku chroni osoby trzecie?
Czym jest stwierdzenie nabycia spadku?
Z chwilą śmierci, wszystkie prawa i obowiązki zmarłego przechodzą na jego następców prawnych. Spadkobiercy mogą dziedziczyć majątek na podstawie:
- dziedziczenia ustawowego
- dziedziczenia testamentowego (jeżeli spadkodawca pozostawił testament)
W obu przypadkach istotne będzie uzyskanie formalnego dokumentu, potwierdzającego że dana osoba jest spadkobiercą zmarłego. Potwierdzenie praw do spadku może nastąpić poprzez uzyskanie jednego z wskazanych poniżej dokumentów:
- postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (wydawanego przez sąd)
- zarejestrowanego aktu poświadczenia dziedziczenia (wydawanego przez notariusza w formie aktu notarialnego)
- europejskiego poświadczenia spadkowego (EPS) (wydawanego przez sądy i notariuszy)
Sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku oraz notarialny akt poświadczenia dziedziczenia mają równą moc prawną. Jeżeli jednak dla jednego zmarłego wydano oba te dokumenty, wiążące będzie postanowienie sądu. Jeżeli natomiast dla jednego spadkodawcy sporządzono dwa akty poświadczenia dziedziczenia sąd powinien oba uchylić i wydać własne postanowienie.
Europejskie poświadczenie spadkowe jest natomiast dokumentem nietypowym, ponieważ może zostać wydane przez sąd lub notariusza tylko wtedy, gdy wystąpi element międzynarodowy. Chodzi o sytuację, w której spadkobierca musi poświadczyć swoje prawo do spadku w innym niż Polska kraju członkowskim Unii Europejskiej (ponieważ np. odziedziczył po zmarłym nieruchomość położoną zagranicą).
Dlaczego powinieneś zadbać o stwierdzenie nabycia spadku?
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub zarejestrowany akt poświadczenia dziedziczenia to dokumenty, które stanowią formalny dowód na to, że wskazana w nich osoba jest spadkobiercą lub zapisobiercą windykacyjnym po konkretnym zmarłym. Dokumenty te można porównać do legitymacji, dzięki której można potwierdzić swoje prawa spadkowe przed wszystkimi sądami i urzędami. Przykładowo, dokumenty te będą niezbędne do zmiany danych właściciela odziedziczonej nieruchomości w księdze wieczystej.
Wyłącznie postanowieniem o stwierdzeniu nabycia spadku albo zarejestrowanym aktem poświadczenia dziedziczenia spadkobierca może udowodnić swoje prawa wynikające z dziedziczenia także względem osoby trzeciej (art. 1027 Kodeksu cywilnego). Na przykład, jeżeli spadkobierca będzie chciał egzekwować od osoby trzeciej należności wchodzące w skład spadku (na przykład wynikające z niespłaconej pożyczki) będzie musiał dysponować jednym z tych dokumentów.
Powyższej zasady nie stosuje się, gdy osobą trzecią jest ktoś, kto rości sobie prawa do spadku z tytułu dziedziczenia. W takiej sytuacji, konieczne jest przeprowadzenie sprawy spadkowej, w trakcie której zostanie przesądzone, kto z osób roszczących sobie prawo do spadku, faktycznie jest spadkobiercą.
Stwierdzenie nabycia spadku, a ochrona osób trzecich
Istnieje domniemanie, że osoba wskazana jako spadkobierca w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku bądź zarejestrowanym akcie poświadczenia dziedziczenia faktycznie nim jest. Z tego powodu, osoba która nabywa prawo wchodzące w skład spadku (lub jego część) od osoby posiadającej taki dokument jest chroniona, jeśli działała w dobrej wierze.
Na czym polega ta ochrona? Wyobraźmy sobie, że pewna osoba chce zawrzeć umowę kupna sprzedaży domu, który wchodzi w skład spadku. Osoba ta znajduje kupca i legitymuje się przed nim prawomocnym postanowieniem sądu określającym krąg spadkobierców. Kupiec w dobrej wierze zawierza treści dokumentu i kupuje nieruchomość. Kilka lat później okazało się, że sprzedawca nieruchomości tak naprawdę nie był spadkobiercą, ponieważ znaleziono testament, w którym zmarły przepisał spadek komuś innemu. Dzięki temu, że nabywca był w dobrej wierze, umowa kupna sprzedaży domu pozostaje ważna. Z sytuacją przeciwną mielibyśmy do czynienia wówczas, gdyby fakt istnienia testamentu był nabywcy domu od początku wiadomy.
Powyższa zasada działa także w przypadku, gdy osoba trzecia nabywa przedmiot zapisu windykacyjnego.
Czy stwierdzenie nabycia spadku można zmienić?
Jak omówiliśmy to wyżej, czasami zdarza się, że spadkobiercą jest ktoś inny niż osoba wskazana w jednym z omówionych powyżej dokumentów. Takie okoliczności zachodzą np. wtedy, gdy już po ustaleniu kręgu spadkobierców na podstawie ustawy, znaleziony (bądź ujawniony) został testament - oryginał testamentu trafia wtedy do akt sprawy.
W takim przypadku postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku powinno zostać uchylone lub zmienione. Podobnie w przypadku aktu poświadczenia dziedziczenia. Aby to osiągnąć, należy złożyć wniosek o uchylenie lub zmianę postanowienia - podstawą jest art. 679 Kodeksu postępowania cywilnego.
Kto może złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?
Sąd rejonowy, na podstawie przepisów prawa spadkowego, wydaje postanowienie stwierdzające nabycie spadku na wniosek osoby, która ma w tym interes prawny. Może nią być:
- wierzyciel spadkodawcy
- osoba uprawniona do zachowku
- zapisobierca (z zapisów zwykłych, jak i windykacyjnych)
- wierzyciel spadkobiercy oraz zapisobierca windykacyjny
- osoby nieroszczące sobie praw do spadku, zainteresowane wykazaniem, że nie są spadkobiercami i nie ponoszą odpowiedzialności za długi spadkowe
- wykonawca testamentu
Jak napisać i złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?
Aby uzyskać sądowe potwierdzenie praw do spadku, należy złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku do sądu rejonowego. Złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku nie jest ograniczone żadnym terminem końcowym - można to zrobić nawet wiele lat po śmierci spadkodawcy.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku można przygotować samodzielnie - nie ma urzędowego formularza wniosku. Pismo powinno spełniać ogólne wymogi pisma procesowego. Poniżej wyjaśniamy krok po kroku: gdzie należy złożyć wniosek, co wniosek musi zawierać, ile kosztuje złożenie wniosku oraz jak wygląda rozprawa po złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do sądu rejonowego. W sprawach spadkowych to najczęstsza droga.
Do jakiego sądu należy złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku składa się do sądu rejonowego ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (do tzw. sądu spadku). Jeżeli miejsca zwykłego pobytu w Polsce nie da się ustalić, wniosek należy złożyć do sądu rejonowego miejsca, w którym znajduje się majątek spadkowy lub jego część. W ich braku sądem spadku jest sąd rejonowy dla m.st. Warszawy (art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego).
Złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do niewłaściwego sądu rejonowego nie przekreśla sprawy - sąd przekaże wniosek o stwierdzenie nabycia spadku według właściwości, wydłuży to jednak postępowanie.
Co powinien zawierać wniosek o stwierdzenie nabycia spadku?
W treści wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy wskazać:
- oznaczenie sądu rejonowego, do którego kierowany jest wniosek
- imię i nazwisko oraz adres wnioskodawcy (a także jego numer PESEL)
- imię i nazwisko oraz adresy wszystkich uczestników postępowania - czyli pozostałych osób wchodzących w rachubę jako spadkobiercy
- dane spadkodawcy - imię i nazwisko, datę śmierci (zgodnie z odpisem aktu zgonu spadkodawcy) oraz ostatnie miejsce zwykłego pobytu
- żądanie stwierdzenia nabycia spadku po zmarłym (ze wskazaniem, czy dziedziczenie odbywa się na podstawie ustawy, czy na podstawie testamentu)
- wskazanie czy w skład spadku wchodzi gospodarstwo rolne albo przedsiębiorstwo objęte zarządem sukcesyjnym
- podpis wnioskodawcy oraz wykaz załączników
We wniosku każdy wnioskodawca podaje swoje imię i nazwisko. Warto też krótko opisać relacje rodzinne - kto jest małżonkiem (wraz z datą zawarcia związku małżeńskiego), dziećmi lub rodzicami zmarłego. Ułatwi to sądowi ustalenie kręgu spadkobierców i pokrewieństwa.
Co należy załączyć do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku?
Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy dołączyć dokumenty, które będą stanowić wyłączne potwierdzenie tego, że danej osobie przysługuje prawo do spadku po zmarłym. Będą to odpowiednio:
- odpis aktu zgonu spadkodawcy
- oryginał testamentu - jeżeli dziedziczenie odbywa się na podstawie testamentu; przy dziedziczeniu z ustawy wystarczą akty stanu cywilnego (oryginału testamentu nie zastąpi kserokopia)
- odpisy właściwych aktów stanu cywilnego - odpis skrócony aktu urodzenia każdego ze spadkobierców, a w przypadku małżonka spadkodawcy oraz osób, które zmieniły nazwisko po zawarciu związku małżeńskiego - odpis skrócony aktu małżeństwa
- odpisy wniosku w liczbie odpowiadającej liczbie uczestników postępowania
W kontekście spraw spadkowych należy wiedzieć, że pokrewieństwo pomiędzy poszczególnymi członkami rodziny można udowodnić w sądzie jedynie poprzez przedłożenie odpisów aktów stanu cywilnego (aktów zgonu, aktów urodzenia i aktów małżeństwa). Odpisy aktów stanu cywilnego można uzyskać w dowolnym urzędzie stanu cywilnego w Polsce. Koszt pozyskania jednego odpisu skróconego aktu urodzenia, aktu małżeństwa czy aktu zgonu wynosi 22 zł. W przypadku wdowy lub wdowca odpis skrócony aktu małżeństwa potwierdza również uprawnienia małżonka. W zależności od konkretnego urzędu stanu cywilnego, odpisy można uzyskać albo od ręki, albo w przeciągu kilku dni od dnia złożenia wniosku.
Do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku należy załączyć także dowód uiszczenia opłaty sądowej w wysokości 100 zł oraz opłaty w wysokości 5 zł tytułem wpisu do Rejestru Spadkowego. O opłatach piszemy szerzej wyżej.
Ile wynosi opłata od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku?
Opłata sądowa od wniosku o stwierdzenie nabycia spadku wynosi 100 zł. Do tego dochodzi 5 zł opłaty za wpis do Rejestru Spadkowego. Bez opłaty sąd nie nada wnioskowi biegu. Opłatę można uiścić przelewem na rachunek sądu rejonowego, w kasie sądu albo znakami opłaty sądowej - do wniosku o stwierdzenie nabycia spadku dołącza się dowód uiszczenia opłaty sądowej.
Co ważne, opłatę 100 zł wnosi się od każdego spadkodawcy. Jeżeli jeden wniosek obejmuje stwierdzenie nabycia spadku po obojgu rodzicach, opłata wyniesie 200 zł (2 x 100 zł) plus 10 zł za wpisy do Rejestru Spadkowego.
Wzór wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do pobrania
Przykładowa struktura wniosku wygląda następująco: w prawym górnym rogu data i miejscowość, niżej oznaczenie sądu rejonowego, imię, nazwisko i adresy wnioskodawcy oraz uczestników, tytuł "Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku", treść żądania, uzasadnienie wniosku, podpis i wykaz załączników.
W bezspornej sprawie uzasadnienie wniosku nie musi być obszerne - wystarczy wskazać, kiedy zmarł spadkodawca, jakie było jego ostatnie miejsce zwykłego pobytu, kto należy do kręgu spadkobierców i czy zmarły pozostawił testament. Do wniosku załącza się dokumenty (odpisy aktów stanu cywilnego i odpisy wniosku), o których piszemy niżej.
Przygotowany przez nas wzór wniosku o stwierdzenie nabycia spadku możesz pobrać poniżej w formacie DOC lub PDF i uzupełnić własnymi danymi.
Wzór wniosku o stwierdzenie nabycia spadku - do pobrania
▸ Wersja edytowalna (DOCX)
▸ Wersja edytowalna (DOC)
▸ Wersja PDF (do druku)
Braki formalne wniosku o stwierdzenie nabycia spadku
Jeżeli wniosek zawiera braki formalne (np. brak odpisów wniosku, brak podpisu albo brak opłaty sądowej), sąd rejonowy wezwie wnioskodawcę do uzupełnienia wniosku w terminie tygodnia. Podmiotem odpowiedzialnym za uzupełnienie braków jest wnioskodawca. Po uzupełnieniu wniosek wywołuje skutki od chwili jego pierwotnego wniesienia.
Nieuzupełnienie braków wniosku w terminie skutkuje zwrotem wniosku - sąd jest wtedy podmiotem odpowiedzialnym jedynie za zawiadomienie wnioskodawcy o zwrocie. Zwrócony wniosek nie wywołuje żadnych skutków - należy złożyć wniosek jeszcze raz.
Wniosek o stwierdzenie nabycia spadku można też cofnąć, jednak w sprawach spadkowych cofnięcie wniosku nie zawsze kończy postępowanie - sąd może prowadzić je dalej z urzędu, jeżeli inny uczestnik podtrzymuje żądanie.
Jak przebiega rozprawa w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku?
Po złożeniu wniosku o stwierdzenie nabycia spadku sąd rejonowy wyznacza rozprawę i zawiadamia o niej wnioskodawcę oraz uczestników postępowania. W prostych sprawach wystarcza jedna rozprawa - od wniosku do prawomocnego postanowienia mija wtedy kilka miesięcy.
Na rozprawie sąd odbiera od spadkobierców tzw. zapewnienie spadkowe (art. 671 Kodeksu postępowania cywilnego) - oświadczenie o tym, czy istnieją inni spadkobiercy (z podaniem ich imion i nazwisk), czy spadkodawca pozostawił testamenty (oryginał testamentu przekazuje się wtedy sądowi) oraz czy toczyły się już sprawy spadkowe po zmarłym. Zapewnienie składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej jak za składanie fałszywych zeznań.
Interes prawny rozumie się przy tym szeroko - wystarczy, że rozstrzygnięcie wpływa na sferę prawną wnioskodawcy. Z wnioskiem o stwierdzenie nabycia spadku może więc wystąpić każdy, kto potrzebuje urzędowego potwierdzenia, kto jest spadkobiercą - taka osoba może złożyć wniosek samodzielnie, bez zgody pozostałych spadkobierców. Interes prawny ma również wierzyciel, który chce prowadzić egzekucję z majątku spadkowego.
Postępowanie w sprawie o stwierdzenie nabycia spadku
Kto może być uczestnikiem postępowania o stwierdzenie nabycia spadku?
Zgodnie z art. 669 k.p.c. uczestnikami postępowania o stwierdzenie nabycia spadku mogą być osoby, które mają szansę zostać spadkobiercami ustawowymi i testamentowymi. Ponadto, przepisy prawa spadkowego w art. 510 § 1 k.p.c. mówią, że osoba, której praw dotyczy wynik postępowania, może wziąć udział w każdym stanie sprawy - aż do zakończenia postępowania w drugiej instancji.
Jaki jest sąd właściwy do postępowania o stwierdzenie nabycia spadku?
Zgodnie z art. 628 Kodeksu postępowania cywilnego, sądem właściwym do prowadzenia postępowania o stwierdzenie nabycia spadku jest sąd rejonowy ostatniego miejsca zwykłego pobytu spadkodawcy (sąd spadku). Chodzi o ostatnie miejsce, w którym zmarły na stałe mieszkał i prowadził swoje sprawy życiowe. Co zrobić, gdy tego miejsca nie da się ustalić - opisujemy wyżej, przy omówieniu wniosku.
Co bada sąd w trakcie postępowania?
W toku postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po spadkodawcy sąd z urzędu bada, kto należy do kręgu spadkobierców, w tym także czy spadkodawca pozostawił po sobie testament. To sąd jest podmiotem odpowiedzialnym za ustalenie kręgu spadkobierców - inaczej niż notariusz, który opiera się wyłącznie na oświadczeniach. Ponadto, Sąd wzywa do złożenia testamentu osobę, co do której będzie uprawdopodobnione, że oryginał testamentu znajduje się u niej.
Jeżeli ujawnione zostanie, że zmarły pozostawił po sobie testament, sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku dokona jego otwarcia oraz ogłoszenia testamentu. Po otwarciu i ogłoszeniu testamentu sąd bada jego ważność. Często zdarza się, że powstaje spór o to, czy testament jest ważny. Ponieważ ustalenie tego, czy testament jest ważny, jest kluczowe dla ustalenia kręgu spadkobierców, również i nad tą kwestią będzie musiał pochylić się sąd w postępowaniu o stwierdzenie nabycia spadku.
Sąd w postanowieniu stwierdzającym nabycie spadku jest obowiązany wymienić wszystkich spadkobierców, którzy nabyli spadek i określić wysokość przypadających im udziałów. Oprócz tego sąd stwierdza również nabycie przedmiotu zapisu windykacyjnego w postanowieniu poprzez wymienienie zarówno osoby zapisobiercy i przedmiotu zapisu.
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku po spadkodawcy musi dotyczyć wszystkich spadkobierców i całości masy spadkowej. Za niedopuszczalne należy uznać stwierdzenie nabycia spadku względem części majątku spadkowego albo tylko w stosunku do niektórych spadkobierców.
Co znajduje się w postanowieniu o nabyciu spadku?
Zgodnie z art. 677 Kodeksu postępowania cywilnego, postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku zawiera:
- imię i nazwisko spadkodawcy, imiona jego rodziców oraz jego numer PESEL, jeżeli został nadany, datę i miejsce zgonu albo znalezienia zwłok spadkodawcy oraz ostatnie miejsce jego zwykłego pobytu
- wszystkich spadkobierców, którym spadek przypadł - ich imię albo imiona, nazwisko, imiona rodziców oraz datę i miejsce urodzenia osób fizycznych, a w przypadku osób prawnych - nazwę i siedzibę
- tytuł powołania do spadku i wysokość udziałów w spadku, a w razie dziedziczenia testamentowego - określenie formy testamentu oraz powołanie protokołu otwarcia i ogłoszenia testamentu
- sposób przyjęcia spadku
- spadkobierców dziedziczących gospodarstwo rolne podlegające dziedziczeniu z ustawy oraz ich udziały w nim
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku nie zawiera wyszczególnienia wszystkich składników majątkowych, które wchodzą w skład spadku. Znajdziesz tam imię i nazwisko każdego spadkobiercy oraz informację o tym, kto dziedziczy oraz w jakiej części. Wielkość udziałów każdego ze spadkobierców wyrażona jest w ułamku. Na etapie postępowania o stwierdzenie o nabyciu spadku, sąd nie przydziela konkretnych składników majątkowych konkretnemu spadkobiercy. Do tego służy odrębne postępowanie - postępowanie o dział spadku
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku może służyć jako dowód posiadania praw do spadku dopiero wtedy, gdy zostanie opatrzone klauzulą prawomocności. Postanowienie będzie prawomocne po upływie dwóch tygodni od jego wydania, o ile żaden z uczestników postępowania nie wniósł apelacji od postanowienia sądu rejonowego (apelację rozpoznaje sąd okręgowy).
Postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku podlega wpisowi do Rejestru Spadkowego. Rejestr ten jest dostępny w Internecie, a jego zadaniem jest umożliwienie szybkiego sprawdzenia czy po danym zmarłym sporządzono już postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, akt poświadczenia dziedziczenia bądź europejskie poświadczenie spadkowe. W Rejestrze widnieje tylko informacja czy taki dokument istnieje, kiedy i przez kogo został sporządzony; nie ma natomiast szczegółów dotyczących jego treści.
Notarialny akt poświadczenia dziedziczenia (APD)
Alternatywą dla sądowego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku jest możliwość uzyskania aktu poświadczenia dziedziczenia, sporządzonego przez notariusza. Wystąpić o jego wydanie mogą tylko osoby, które mają możliwość zostania spadkobiercami ustawowymi lub testamentowymi oraz osoby, na rzecz których spadkodawca uczynił zapis windykacyjny.
Sprawę ustalenia, kto i w jakich częściach dziedziczy po danym spadkodawcy oraz kto otrzymał zapis windykacyjny można załatwić również u notariusza. Sporządza on notarialne poświadczenie dziedziczenia ustawowego lub testamentowego, z wyłączeniem dziedziczenia na podstawie testamentów szczególnych (art. 95a Prawa o notariacie).
W przeciwieństwie do postępowania przed sądem, akt poświadczenia dziedziczenia (dokument w formie aktu notarialnego) może być sporządzony u dowolnego notariusza niezależnie od tego, gdzie znajdowało się ostatnie miejsce stałego pobytu spadkodawcy.
Sporządzenie notarialnego aktu poświadczenia dziedziczenia kosztuje łącznie około 150 zł netto (protokół dziedziczenia plus sam akt - szczegóły w zestawieniu kosztów poniżej). Jest to sposób znacznie szybszy od drogi sądowej.
Jak notariusz ustala osoby uprawnione do dziedziczenia?
Zgodnie z art. 95c § 2 pkt 1 Prawa o notariacie akt poświadczenia dziedziczenia może zostać sporządzony, jeśli spadkobiercy złożą zgodne żądanie poświadczenia dziedziczenia przez notariusza. Wcześniej zostaje spisany protokół dziedziczenia.
Przy spisaniu protokołu dziedziczenia muszą uczestniczyć wszystkie osoby, które mogą zostać spadkobiercami ustawowymi i testamentowymi, jak również osoby na rzecz których spadkodawca uczynił zapisy windykacyjne (art. 95b Prawa o notariacie). Zgodnie z art. 95g Prawa o notariacie, na protokole, o którym mowa umieszcza się adnotację o sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia.
Co istotne, brak chociażby jednego ze spadkobierców uniemożliwia załatwienie sprawy u notariusza. W takim przypadku, konieczne byłoby złożenie w sądzie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku.
Notariusz nie może podejmować czynności, które zmierzają do ustalenia kręgu spadkobierców. Akt poświadczenia dziedziczenia sporządza się na podstawie oświadczeń o istnieniu lub nieistnieniu osób, które wyłączałyby znanych spadkobierców od dziedziczenia lub też dziedziczyłyby wraz z nimi oraz o znanych testamentach spadkodawcy lub ich braku. Następuje to w toku spisywania protokołu dziedziczenia przez osoby stawiające się przed notariuszem.
Warto dodać, że za składanie fałszywych zeznań podczas oświadczenia przewidziana jest odpowiedzialność karna. Notariusz ma też obowiązek przyjęcia oświadczenia o tym, czy w skład masy spadkowej wchodzi gospodarstwo rolne, ponieważ, gdy spadek otwarto przed 14 lutego 2001 roku akt poświadczenia dziedziczenia musi zawierać wskazanie spadkobierców dziedziczących z ustawy takie gospodarstwo i wielkość udziałów, które im przypadają.
Wpis aktu poświadczenia dziedziczenia do rejestru
Podmiotem odpowiedzialnym za wpis jest notariusz - do jego obowiązków należy dokonanie wpisu aktu poświadczenia dziedziczenia do Rejestru Spadkowego. Następuje to niezwłocznie po jego sporządzeniu poprzez wprowadzenie (za pośrednictwem systemu teleinformatycznego) danych do właściwego systemu. Wpis musi być ponadto opatrzony kwalifikowanym podpisem elektronicznym.
Na akcie poświadczenia dziedziczenia umieszcza się adnotację o zarejestrowaniu wraz ze wskazaniem numeru, który wynika z kolejności wpisu oraz precyzyjnej daty tego zarejestrowania. Od zarejestrowania aktu zależy to, czy uzyskanie aktu poświadczenia dziedziczenia wywoła skutki prawne.
Kiedy nie można sporządzić aktu poświadczenia dziedziczenia?
Ustawa wyłącza możliwość sporządzenia przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia, gdy:
- podstawą dziedziczenia testamentowego jest testament szczególny - ustny, podróżny albo wojskowy (art. 95a prawa o notariacie)
- w stosunku do spadku już wcześniej sporządzono akt poświadczenia dziedziczenia albo wydano postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (art. 95e prawa o notariacie)
- w toku sporządzania protokołu dziedziczenia ujawniono okoliczności wskazujące na to, że przy jego sporządzaniu brak było wszystkich osób, które mogą zostać spadkobiercami ustawowymi lub testamentowym lub osób będących zapisobiercami windykacyjnymi albo istniały lub istnieją testamenty, których nie otwarto lub nie ogłoszono (art. 95e prawa o notariacie)
- spadkobiercą ustawowym jest gmina lub Skarb Państwa (art. 95e prawa o notariacie)
- spadkodawca w chwili śmierci był cudzoziemcem lub nie zamieszkiwał w Polsce, a nie posiadał żadnego obywatelstwa (art. 95e prawa o notariacie)
- gdy w skład spadku wchodzą prawa rzeczowe lub posiadanie nieruchomości, która położona jest za granicą (art. 95e prawa o notariacie)
Warto dodać, że niezbędnym warunkiem sporządzenia protokołu dziedziczenia, a potem aktu poświadczenia dziedziczenia jest zgodne żądanie osób, które mogą zostać spadkobiercami ustawowymi lub testamentowymi. Wszelkie spory między tymi potencjalnymi spadkobiercami muszą być rozstrzygane przez sąd.
Koszty wydania aktu poświadczenia dziedziczenia
Koszty wydania przez notariusza aktu poświadczenia dziedziczenia są stałe u każdego notariusza i wynoszą:
- 100 zł za sporządzenie protokołu dziedziczenia
- 50 zł za sporządzenia samego aktu poświadczenia dziedziczenia (bądź 100 zł, jeżeli poświadczenie dotyczy zapisu windykacyjnego)
- 50 zł za protokół otwarcia i ogłoszenia testamentu
Do kosztów tych należy doliczyć również koszt sporządzenia wypisów aktów notarialnych (maksymalnie 6 zł za jedną stronę dokumentu).
Termin do stwierdzenia nabycia spadku lub sporządzenia APD
Stwierdzenie nabycia spadku oraz wydanie aktu poświadczenia dziedziczenia nie może nastąpić przed upływem 6 miesięcy od otwarcia spadku (śmierci spadkodawcy). Od tej zasady istnieje jednak pewien wyjątek.
Wyjątkiem jest sytuacja, w której wszyscy znani spadkobiercy złożyli już oświadczenie o przyjęciu spadku lub odrzuceniu spadku przed upływem tego terminu. Takie oświadczenie - o przyjęciu albo o odrzuceniu spadku - można złożyć w toku właściwego postępowania (np. na rozprawie).
Podobnie jest w przypadku sporządzenia aktu poświadczenia dziedziczenia. Oświadczenie co do przyjęcia albo odrzucenia spadku może zostać zamieszczone w protokole dziedziczenia. Natomiast, jeśli oświadczenia złożono wcześniej, to w protokole zamieszcza się wzmiankę podając jednocześnie datę, miejsce i treść tych oświadczeń (art. 95c § 3 Prawa o notariacie).
Czy stwierdzenie nabycia spadku to koniec załatwiania spraw spadkowych?
Jeżeli zmarły ma jednego spadkobiercę, uzyskanie stwierdzenia nabycia spadku bądź zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia kończy załatwianie spraw spadkowych po zmarłym. Z bardziej skomplikowaną sytuacją będziemy mieli do czynienia wtedy, gdy jest więcej niż jeden spadkobierca po zmarłym. W takim przypadku poza stwierdzeniem nabycia spadku najczęściej należy przeprowadzić również dział spadku. Dział spadku można załatwić w drodze postępowania sądowego bądź, jeżeli jest zgoda wszystkich spadkobierców, umownie.
Jak już wspomnieliśmy, w postanowieniu o stwierdzeniu nabycia spadku wskazany jest tylko ułamek, który przysługuje każdemu spadkobiercy w majątku spadkowym (jego część ułamkowa). Stąd też, celem postępowania o dział będzie w pierwszej kolejności ustalenie co konkretnie wchodzi w skład majątku spadkowego, a drugiej - sprawiedliwe podzielenie wszystkich składników majątkowych (np. nieruchomości, samochody, udziały w spółce) na poszczególnych spadkobierców.
Stwierdzenie nabycia spadku a podatek od spadków i darowizn
Prawomocne postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku (podobnie jak zarejestrowanie aktu poświadczenia dziedziczenia) uruchamia obowiązki podatkowe. Zgłoszenie nabycia spadku do urzędu skarbowego jest wymagane w ciągu 6 miesięcy - najbliższa rodzina (małżonek, zstępni, wstępni, pasierb, rodzeństwo, ojczym i macocha), która w tym terminie złoży formularz SD-Z2, jest całkowicie zwolniona z podatku od spadków i darowizn.
Pozostali spadkobiercy składają zeznanie SD-3 i płacą podatek według grupy podatkowej. Podmiotem odpowiedzialnym za zgłoszenie jest sam spadkobierca - sąd ani notariusz nie zrobią tego za niego.
Najczęstsze pytania o stwierdzenie nabycia spadku
Czy stwierdzenie nabycia spadku jest obowiązkowe?
Przepisy nie wyznaczają terminu, w którym należy złożyć wniosek o stwierdzenie nabycia spadku - formalnie nie jest ono obowiązkowe. W praktyce bez tych dokumentów (postanowienia sądu albo aktu poświadczenia dziedziczenia) nie załatwisz jednak większości spraw spadkowych: nie wpiszesz się do księgi wieczystej, nie wypłacisz środków z banku ani nie sprzedasz odziedziczonej nieruchomości. Ze złożeniem wniosku nie warto więc zwlekać - im później, tym trudniej o dokumenty i świadków. Podmiotem odpowiedzialnym za zainicjowanie sprawy jest przy tym sam zainteresowany, bo sąd nie działa z urzędu.
Ile trwa stwierdzenie nabycia spadku w sądzie?
W nieskomplikowanej sprawie od złożenia wniosku o stwierdzenie nabycia spadku do rozprawy mija zwykle kilka miesięcy - w zależności od obłożenia sądu rejonowego. Jeżeli między uczestnikami nie ma sporu, postanowienie zapada często na pierwszej rozprawie. Na odpis dokumentu z klauzulą prawomocności czeka się kolejne 2-3 tygodnie. Spór o ważność testamentu może wydłużyć postępowanie nawet do kilku lat.
Czy postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku jest deklaratywne?
Tak. Postanowienie sądu stwierdzające nabycie spadku jest deklaratywne - potwierdza jedynie stan, który powstał z chwilą śmierci spadkodawcy. Spadkobierca nabywa majątek spadkowy z mocy samej ustawy już z chwilą otwarcia spadku, a postanowienie tylko to poświadcza - w całości i wobec wszystkich. Nie można żądać stwierdzenia nabycia spadku co do jego części.
Czy wniosek o stwierdzenie nabycia spadku można złożyć wspólnie?
Tak. Jeden wniosek o stwierdzenie nabycia spadku może obejmować żądanie stwierdzenia nabycia spadku po kilku spadkodawcach (np. po obojgu rodzicach), a wnioskodawców może być kilku - mogą też złożyć wniosek przez wspólnego pełnomocnika. Trzeba jedynie pamiętać, że opłatę wnosi się od każdego spadkodawcy osobno (100 zł opłaty sądowej za każdego zmarłego).
Co jest lepsze - sąd czy notariusz?
Jeżeli wszyscy spadkobiercy są zgodni i mogą stawić się u notariusza, akt poświadczenia dziedziczenia (w formie aktu notarialnego) będzie szybszy (jedna wizyta). Droga sądowa jest konieczna przy sporze, przy testamentach szczególnych oraz wtedy, gdy nie wszyscy zainteresowani chcą współdziałać - do sądu wystarczy wniosek jednej osoby mającej interes prawny.
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Chcesz przeprowadzić stwierdzenie nabycia spadku w Krakowie?
Przeprowadzę stwierdzenie nabycia spadku nie tylko w Krakowie - sądownie lub notarialnie.