Spółka jawna

autor: adwokat Wojciech Rudzki

Ostatnia aktualizacja w dniu 11 stycznia 2026 roku

Spółka jawna to najprostsza osobowa spółka prawa handlowego. Przed wyborem spółki jawnej, jej wspólnicy zazwyczaj zastanawiają się nad różnicami pomiędzy tą spółką oraz spółką cywilną i spółką z o.o.. W tym artykule omówimy jak powstaje spółka jawna, jakie są jej wady i zalety oraz jak można zakończyć działalność spółki jawnej. Po przeczytaniu tego artykułu zdobędziesz wszystkie niezbędne informacje pozwalające podjąć decyzję odnośnie tego, czy spółka jawna to dobra spółka dla Ciebie. W związku z tym, będziesz mógł odpowiedzieć na nastepujące pytania:

• w jakiej formie powinna być zawarta umowa spółki jawnej i co powinna zawierać
• jakie wkłady mogą wnieść wspólnicy spółki jawnej do tej spółki
• czym różni się prowadzenie spraw spółki jawnej od reprezentowania spółki jawnej
• jak wspólnicy spółki jawnej odpowiadają za długi tej spółki
• w jaki sposób można wypowiedzieć umowę spółki jawnej
• w jakich przypadkach spółka jawna ulega rozwiązaniu
• na czym polega likwidacja spółki jawnej
• czym różni się spółka jawna od spółki cywilnej, spółki komandytowej i spółki z o.o.

Spółka jawna – informacje podstawowe

Spółka jawna to najprostsza i najbardziej podstawowa spółka prawa handlowego, działająca na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych. Spółką jawną jest spółka osobowa, która prowadzi przedsiębiorstwo pod własną firmą, a nie jest inną spółką handlową (art. 22 § 1 Kodeksu spółek handlowych – KSH). Spółka osobowa to spółka, której działanie opiera się na współpracy i osobistym powiązaniu wspólników (np. dotyczącym osobistej odpowiedzialności każdego wspólnika za zobowiązania spółki).

Firma spółki jawnej powinna zawierać nazwiska lub nazwy (w przypadku osób prawnych) wszystkich jej wspólników, części wspólników albo jednego wspólnika wraz z dodaniem “spółka jawna”. Dopuszczalne jest używanie w obrocie skrótu spółki jawnej “sp. j.”.

Spółka jawna nie posiada osobowości prawnej, ponieważ nie ma przepisu, który by ją przyznawał. Ma jednak zdolność prawną, w związku z czym może we własnym imieniu i na własną rzecz nabywać prawa (np. prawo własności rzeczy), zaciągać zobowiązania, pozywać i być pozywana (art. 8 Kodeksu spółek handlowych). Spółka jawna może więc samodzielnie występować w sądzie. 

Innymi spółkami osobowymi są: spółka partnerska, spółka komandytowa i spółka komandytowo – akcyjna. Są one bardziej rozbudowane pod względem prawnym od spółki jawnej, można jednak powiedzieć, że to właśnie spółka jawna stanowi dla nich pewną bazę, ponieważ do pozostałych spółek osobowych stosuje się znaczną część przepisów określających funkcjonowanie spółki jawnej.

Każdy wspólnik jest zobowiązany do wniesienia wkładów do majątku spółki. W umowie spółki należy określić wkłady wnoszone przez każdego wspólnika oraz ich wartość. W razie wystąpienia wątpliwości uważa się, że wkłady wspólników są równe. 

Umowa spółki jawnej

Jakie elementy musi zawierać umowa spółki jawnej?

Umowa spółki jawnej może mieć bardzo ograniczoną treść. Zgodnie z art. 25 Kodeksu spółek handlowych, w umowie spółki jawnej należy wskazać:

1. firmę spółki (imiona i nazwiska albo nazwy wszystkich albo części wspólników z dodaniem oznaczenia “spółka jawna”)
2. siedzibę spółki (określoną przez spółkę miejscowość, w której wykonuje działalność gospodarczą)
3. wkłady wnoszone przez każdego wspólnika i ich wartość (wspólników i wkładów musi być kilka, ponieważ nie można zawrzeć jednoosobowej spółki jawnej)
4. przedmiot działalności spółki (czym spółka będzie się zajmować ze wskazaniem kodu działalności w Polskiej Klasyfikacji Działalności)
5. czas trwania spółki, jeżeli ma on być określony (informację, na jak długo spółka została założona, jeżeli wspólnicy nie chcą, by istniała bezterminowo)

Jakie postanowienia dodatkowe może zawierać umowa spółki jawnej?

Do zawarcia podstawowej umowy spółki jawnej wystarczy określenie elementów, które omówiliśmy powyżej. Umowę spółki jawnej warto jednak rozbudować o dodatkowe postanowienia, w tym poprzez określenie:

• zasad podziału zysku i pokrywania straty przez wspólników spółki
• zasad podejmowania decyzji w spółce (czy decyzje będą podejmowane jednoosobowo, czy wieloosobowo)
• zasad reprezentacji spółki wobec osób trzecich (w jaki sposób spółka będzie wchodziła w relacje z innymi osobami i podmiotami)

Pozwoli to na dostosowanie spółki do potrzeb i woli wspólników oraz zrealizowanie długotrwałego przedsięwzięcia wspólników w ramach prowadzenia działalności gospodarczej w formie spółki jawnej. Dodatkowo zabieg ten wprowadzi większą elastyczność w spółce, a w związku z tym ułatwi również zarządzanie spółką.

Forma umowy

Zgodnie z art. 23 KSH, zawarcie umowy spółki jawnej powinno nastąpić w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Dla zachowaniu rygoru formy pisemnej umowy spółki, wystarczające jest złożenie własnoręcznych podpisów przez wszystkich wspólników pod treścią umowy spółki. 

Gdy w ramach wkładu do spółki wnoszony jest przedmiot lub prawo, którego przeniesienie wymaga zachowania formy szczególnej (np. w przypadku przeniesienia własności nieruchomości wymagana jest forma aktu notarialnego), w takim przypadku umowa spółki jawnej również powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. 

Skutkiem niezachowania odpowiedniej formy umowy jest nieważność umowy spółki. Oznacza to, że mimo działań wspólników spółka wciąż nie została zawiązana, nie może zostać zgłoszona do Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) i nie może wykonywać czynności, do których jest uprawniona (np. nabywać praw czy zaciągać zobowiązań).

Rejestracja spółki jawnej w KRS

Zgodnie z art. 25.1 § 1 KSH, spółka jawna powstaje z chwilą wpisania jej do rejestru. Wobec tego, konieczne jest zarejestrowanie spółki jawnej w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS). Aby zarejestrować spółkę jawną trzeba złożyć wniosek o wpis spółki do KRS, do którego należy dołączyć umowę spółki. Sąd rejestrowy właściwy dla siedziby spółki (którą wybrali sami wspólnicy) następnie wpisze spółkę do Krajowego Rejestru Sądowego. 

Każdy ze wspólników ma prawo i obowiązek zgłoszenia spółki do KRS. Wspólnik nie tylko może, ale nawet musi złożyć wniosek o jej rejestrację. Oczywiste jest jednak, że jeżeli jeden ze wspólników złoży taki wniosek, jego powielenie przez innych wspólników jest już niepotrzebne. 

Zgodnie z art. 26 § 1 Kodeksu spółek handlowych, zgłoszenie spółki do sądu rejestrowego powinno zawierać:

1. firmę, siedzibę i adres spółki
2. przedmiot działalności spółki
3. nazwiska i imiona albo firmy (nazwy) wspólników oraz adresy wspólników albo ich adresy do doręczeń
4. nazwiska i imiona osób, które są uprawnione do reprezentowania spółki i sposób reprezentacji spółki (o reprezentacji przeczytasz więcej w dalszej części tego artykułu)

Z chwilą wpisu do KRS spółka staje się spółką jawną oraz przysługują jej wszystkie prawa i obowiązki będące majątek wspólny wspólników. Opłata za rejestrację spółki wynosi 500 złotych. Oprócz niej trzeba także ponieść opłatę w wysokości 100 złotych za ogłoszenie wpisu spółki w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Obecnie wraz z zarejestrowaniem spółki jawnej w KRS, automatycznie nadawane są jej numery NIP oraz REGON. Wspólnicy powinni dokonać także dodatkowych formalności – np. zarejestrować spółkę jawną jako płatnika podatku VAT, uzyskać inne koncesje lub pozwolenia wymagane do prowadzenia danej działalności gospodarczej (np. jeżeli spółka będzie zajmowała się sprzedażą alkoholu bądź wyrobów tytoniowych) oraz zaktualizować dane spółki jawnej w urzędzie skarbowym i GUS.

Utworzenie spółki jawnej powinno także zostać zgłoszone to ZUS. Obowiązek zgłoszenia do ZUS jako płatników składek oraz co najmniej do ubezpieczenia zdrowotnego spoczywa na wspólnikach spółki jawnej. Wspólnicy samodzielnie opłacają swoje składki. Termin na zgłoszenie wynosi 7 dni od zarejestrowania spółki. Jeżeli spółka jawna zatrudnia pracowników, podlegają oni zgłoszeniu do ZUS w terminie 7 dni od zatrudnienia w spółce.

Rejestracja spółki jawnej przez Internet

Zgodnie z art. 23.1 § 1 Kodeksu spółek handlowych, umowa spółki jawnej może być zawarta przy wykorzystaniu wzorca umowy udostępnionego w systemie elektronicznym (czyli w systemie S24). Zawarcie umowy w systemie S24 (w sposób elektroniczny) wymaga wypełnienia formularza udostępnionego w systemie S24 (https://ekrs.ms.gov.pl/s24/) oraz podpisania go kwalifikowanymi podpisami elektronicznymi, podpisami zaufanymi (EPUAP) albo podpisami osobistymi wspólników (z wykorzystaniem e-dowodu). Wykorzystanie wzorca jest możliwe w każdym przypadku, oprócz sytuacji, gdy spółka jawna powstaje z przekształcenia spółki cywilnej. Rejestracji spółki jawnej przez Internet jest tańszym sposobem rejestracji. Opłata wynosi 250 złotych oraz 100 złotych za publikację wpisu spółki w Monitorze Sądowym i Gospodarczym.

Musisz pamiętać o tym, że wykorzystanie wzorca umowy spółki jawnej umożliwia założenie tylko najprostszej spółki jawnej – do wzorca nie można wprowadzać żadnych zmian, co najwyżej można wybrać jeden z wariantów danego rozwiązania. Jeżeli chcesz spersonalizować umowę spółki jawnej, będziesz musiał zmienić umowę spółki jawnej po zawarciu jej w systemie S24 albo założyć spółkę jawną od początku w sposób tradycyjny.

Majątek spółki jawnej

Spółka posiada własny, odrębny od wspólników majątek (to odróżnia spółkę jawną od spółki cywilnej). Na majątek spółki jawnej składają się:

• mienie wniesione przez wspólników do spółki jawnej jako wkład
• mienie nabyte przez spółkę w czasie jej trwania (np. rzeczy przez nią zakupione)

Przepisy prawa nie przewidują minimalnej wysokości wkładu, który należy wnieść do spółki jawnej w momencie jej założenia (w przeciwieństwie do spółki z o.o., gdzie wymagane jest wniesienie wkładów na pokrycie kapitału zakładowego o minimalnej wysokości 5000 zł), ale obowiązek wniesienia wkładu w jakiejkolwiek wysokości istnieje (w przeciwieństwie do spółki cywilnej, gdzie wniesienie wkładów jest nieobowiązkowe). W praktyce majątek ten może być na dowolnym poziomie, a wspólnicy mogą wnieść do spółki w ramach wkładu tyle, ile uważają za stosowne. 

Wspólnicy spółki jawnej

Wspólnikami spółek jawnych mogą być osoby fizyczne, osoby prawne oraz jednostki organizacyjne niebędące osobami prawnymi, którym ustawa przyznaje zdolność prawną – np. inne spółki osobowe (spółka partnerska, komandytowa, komandytowo-akcyjna), czy wspólnoty mieszkaniowe. 

Wspólnikiem spółki jawnej nie może być spółka cywilna – taka spółka jest tylko wzajemnym zobowiązaniem wspólników, które zostało podjęte w ramach realizacji wspólnego dla nich wszystkich celu gospodarczego. Ograniczenie to nie dotyczy jednak wspólników spółki cywilnej, którzy bez przeszkód mogą przystąpić do spółki jawnej. 

Prowadzenie spraw spółki jawnej

Czym jest prowadzenie spraw spółki jawnej?

Zgodnie z art. 39 § 1 Kodeksu spółek handlowych, każdy wspólnik ma prawo oraz obowiązek prowadzenia spraw spółki. Prowadzenie spraw może być jednak powierzone jednemu lub kilku wspólnikom, na podstawie umowy spółki lub na podstawie późniejszej uchwały wspólników. Wówczas pozostali wspólnicy spółki jawnej są wyłączeni od prowadzenia spraw spółki.  

Prawo prowadzenia spraw spółki można odebrać wspólnikowi z ważnych powodów, na mocy orzeczenia sądu. Zgodnie z zasadami Kodeksu spółek handlowych (art. 46 Kodeksu spółek handlowych) wspólnicy nie otrzymują wynagrodzeń za prowadzenie spraw spółki, przy czym w umowie spółki można uregulować tę kwestię odmiennie i przyznać wspólnikom wynagrodzenie. 

 Kodeks spółek handlowych wyróżnia 3 rodzaje spraw: 

• zwykłe sprawy spółki
• sprawy przekraczające zwykłe sprawy spółki
• sprawy nagłe

Prowadzenie zwykłych spraw spółki jawnej

Decyzje w zwykłych sprawach spółki jawnej (sprawach nieprzekraczających zwykłych czynności spółki) może podejmować samodzielnie każdy ze wspólników, posiadający prawo do prowadzenia spraw spółki. Prawo do podejmowania takich decyzji samodzielnie wynika z art. 39 § 2 Kodeksu spółek handlowych.

Prawo do samodzielnego podejmowania decyzji istnieje tak długo, jak nie sprzeciwi się temu inny wspólnik (art. 39 § 3 Kodeksu spółek handlowych) – w takim przypadku istnieje obowiązek podjęcia w danej sprawie decyzji (uchwały) przez wszystkich wspólników posiadających prawo prowadzenia spraw spółki. Uchwała w takiej sprawie powinna być podjęta jednomyślnie (art. 42 Kodeksu spółek handlowych)

Prowadzenie spraw przekraczających zwykłe sprawy spółki jawnej

Decyzje w sprawach przekraczających zwykłe sprawy spółki jawnej wymagają za każdym razem podjęcia uchwały przez wszystkich wspólników (także tych pozbawionych prawa do prowadzenia praw spółki). Obowiązek podjęcia uchwały w takiej sprawie wynika z art. 43 Kodeksu spółek handlowych.

Sprawy przekraczające zwykłe sprawy spółki to sprawy wyróżniające się od zwykłych spraw spółki ze względu na wysokość zaciąganych zobowiązań (np. bardzo wysokie koszty), ryzyko prawne lub biznesowe związane z podjęciem decyzji (np. możliwość poniesienia dużej straty przez spółkę), czy też brak związku z codzienną działalnością spółki jawnej. 

Podejmowanie decyzji w sprawach nagłych

Decyzje w sprawach nagłych spółki jawnej może podjąć każdy ze wspólników posiadający prawo do prowadzenia spraw spółki, jeżeli brak podjęcia decyzji w danej sprawie może wyrządzić spółce jawnej szkodę. Uprawnienie takie wynika z art. 44 Kodeksu spółek handlowych.

Czynnością nagłą jest czynność, która była konieczna do podjęcia celem zapobieżenia powstaniu tej szkody, a brak było czasu na skonsultowanie jej podjęcia z pozostałymi wspólnikami (np. wezwanie hydraulika w przypadku wycieku z instalacji wodnej w siedzibie spółki). Czynności nagłe mogą dotyczyć zarówno zwykłych spraw spółki, jak i spraw przekraczających zwykłe sprawy spółki.

Czy można zmienić zasady prowadzenia spraw spółki jawnej?

Opisane zasady mogą być inaczej ustalone w umowie spółki, jednak umowa spółki nie może stanowić o powierzeniu prowadzenia spraw spółki osobom trzecim z wyłączeniem wspólników (w tym znaczeniu, że spraw spółki nie będzie prowadzić żaden wspólnik). 

Ponadto nie można w umowie spółki ograniczyć prawa wspólnika do osobistego zasięgania informacji o stanie majątku i interesów spółki oraz osobistego przeglądania ksiąg i dokumentów spółki (art. 32 § 2 Kodeksu spółek handlowych). Dopóki wspólnik jest wspólnikiem, ma prawo wiedzieć, jaki jest stan spółki i co się w niej dzieje. 

Na czym polega reprezentowanie spółki jawnej?

Czym jest prawo do reprezentacji spółki jawnej?

Reprezentacja spółki jawnej należy do jej wspólników. Zgodnie z art. 29 § 1 Kodeksu spółek handlowych Kodeksu spółek handlowych, każdy wspólnik ma prawo do reprezentowania spółki jawnej. Dotyczy to wszelkich czynności sądowych i pozasądowych spółki.

Zgodnie z art. 29 § 3 Kodeksu spółek handlowych, nie można ograniczyć prawa wspólnika do reprezentacji spółki jawnej ze skutkiem wobec osób trzecich. Jeżeli więc wspólnicy umówią się, że wspólnik A nie będzie mógł reprezentować spółki jawnej w określonych sprawach, a wspólnik A wbrew ustaleniom (w tym wbrew umowie spółki, zawrze w imieniu spółki umowę, umowa ta będzie ważna, skuteczna i  będzie obowiązywać spółkę.  

Czy można pozbawić wspólnika prawa do reprezentacji spółki jawnej?

W umowie spółki można jednak pozbawić wspólnika prawa reprezentowania spółki lub określić, że wspólnik będzie uprawniony do jej reprezentacji wyłącznie z innym wspólnikiem lub prokurentem. Wyłączenie wspólnika od reprezentacji w umowie spółki następuje za jego zgodą (gdyby wspólnik się na to nie zgadzał, nie podpisałby umowy spółki). Przyjmuje się jednak, że nie można wyłączyć wszystkich wspólników od reprezentowania spółki. 

Późniejsze pozbawienie wspólnika prawa do reprezentacji spółki (w przypadku, gdy wspólnika nie pozbawiono prawa reprezentacji w umowie spółki) występuje wyłącznie z ważnych powodów i na mocy prawomocnego orzeczenia sądu (art. 30 § 2 Kodeksu spółek handlowych). To, dany powód uzasadnia pozbawienie wspólnika prawa do reprezentacji spółki jawnej, podlega ocenie sądu w toku postępowania sądowego. W szczególności może to być choroba psychiczna, nieudolność wspólnika, nieuczciwość wspólnika, nielojalność grożąca spółce poważną szkodą, uzależnienie od alkoholu lub środków odurzających. Ważnymi powodami, które uzasadniają pozbawienia wspólnika prawa reprezentacji spółki mogą być wszelkie okoliczności zawinione lub niezawinione przez wspólnika, które obiektywnie usprawiedliwiają pozbawienie wspólnika prawa reprezentacji. W praktyce najczęściej ważny powód dotyczy osoby wspólnika.

Kto odpowiada za długi spółki jawnej?

Kto odpowiada za długi spółki jawnej zaciągnięte przed zarejestrowaniem spółki jawnej?

Zgodnie z art. 25.1 § 2 KSH, osoby działające w imieniu spółki jawnej po jej zawiązaniu, lecz przed jej zarejestrowaniem (a więc po zawarciu umowy spółki, a przed zaakceptowaniem przez sąd rejestrowy wniosku o rejestrację spółki), odpowiadają solidarnie za zobowiązania wynikające z takiego działania całym swoim majątkiem.

Solidarność wspólników polega na tym, że mogą oni być zobowiązani w ten sposób, że wierzyciel może żądać całości lub części świadczenia (np. kwoty wynikającej z powstałego długu) od wszystkich wspólników łącznie, od kilku z nich lub od każdego z osobna, a zaspokojenie (spłacenie) wierzyciela przez któregokolwiek z dłużnych wspólników zwalnia pozostałych z długu. Stan solidarności po stronie wspólników trwa, dopóki całość długu nie zostanie spłacona. Późniejszych rozliczeń wspólnicy dokonują między sobą w ramach tzw. “regresu”.

Kto odpowiada za długi spółki jawnej zaciągnięte po zarejestrowaniu spółki jawnej?

Każdy wspólnik spółki jawnej odpowiada za jej zobowiązania bez ograniczenia, całym swoim majątkiem, solidarnie z pozostałymi wspólnikami oraz ze spółką. W niektórych przypadkach zasady odpowiedzialności mogą się sprowadzić do tego, że jeden wspólnik będzie zmuszony wyłącznie ze swojego majątku opłacić cały dług w przypadku, gdy majątek spółki nie wystarczy na jego spłacenie. W takiej sytuacji wspólnik ten będzie mógł jednak żądać od spółki i pozostałych wspólników zwrotu nadpłaconej za nich części długu.

Co oznacza, że odpowiedzialność wspólników spółki jawnej za długi spółki jest subsydiarna?

Generalnie odpowiedzialność wspólników spółki jawnej całym swoim majątkiem jest subsydiarna, co oznacza, że wierzyciel spółki może prowadzić egzekucję z majątku wspólnika dopiero wtedy, gdy egzekucja z majątku spółki okaże się nieskuteczna (art. 31 § 1 Kodeksu spółek handlowych). Nie stanowi to jednak przeszkody do wniesienia przez wierzyciela powództwa przeciwko wybranemu przez niego wspólnikowi, zanim jeszcze egzekucja z majątku spółki okaże się nieskuteczna (art. 31 § 2 Kodeksu spółek handlowych).

Subsydiarna odpowiedzialności wspólników za długi spółki jawnej nie dotyczy długów zaciągniętych przed zarejestrowaniem spółki jawnej.

Jaką odpowiedzialność za długi spółki jawnej ponosi wspólnik wstępujący do istniejącej spółki?

Wspólnik, który wstąpił do istniejącej spółki, ponosi odpowiedzialność za zobowiązania spółki, które powstały przed dniem jego przystąpienia (art. 32 Kodeksu spółek handlowych). Nowy wspólnik bierze więc na siebie poprzednie zobowiązania i długi spółki, mimo że w żaden sposób i żadną swoją decyzją nie przyczynił się do ich powstania. 

Jaką odpowiedzialność ponoszą wspólnicy spółki jawnej za długi przedsiębiorstwa wniesionego jako wkład do spółki?

Zgodnie z art. 33 KSH, ten, kto zawiera umowę spółki jawnej z przedsiębiorcą jednoosobowym, który w ramach wkładu wnosi do niej przedsiębiorstwo, odpowiada także za zobowiązania powstałe przy prowadzeniu tego przedsiębiorstwa (np. zobowiązania do zapłaty za towar kontrahentom przedsiębiorcy) jeszcze przed dniem utworzenia spółki.

Granicą odpowiedzialności jest wartości wniesionego przedsiębiorstwa oszacowana według stanu w chwili jego wniesienia jako wkładu, a według cen w chwili zaspokojenia wierzyciela (we wcześniejszym przykładzie uregulowania zobowiązania wobec kontrahenta).

Wkłady i udział kapitałowy wspólnika spółki

Jaki wkład można wnieść do spółki jawnej?

Wspólnik może wnieść do spółki jawnej zarówno wkład pieniężny, jak i niepieniężny. Jeżeli umowa spółki jawnej została zawarta za pomocą internetowego wzorca umownego (w systemie S24), możliwe jest wniesienie wyłącznie wkładu pieniężnego. 

Wspólnicy mogą samodzielnie dokonać wyceny wkładów, lecz należy zrobić to w sposób rzetelny, gdyż wartość rzeczywiście wniesionego wkładu wpływa na wysokość udziału kapitałowego wspólnika czy stopień uczestnictwa w majątku likwidowanej spółki. 

Wkłady wspólników mogą polegać na przeniesieniu lub obciążeniu własności rzeczy lub innych praw, a także na dokonaniu innych świadczeń na rzecz spółki. Przykładem przeniesienia własności rzeczy będzie przekazanie na rzecz spółki samochodu, który będzie wykorzystywany w ramach prowadzonej przez nią działalności. Przykładem obciążenia własności rzeczy będzie ustanowienie na rzecz spółki na działce wspólnika np. służebności. Przykładem świadczenia na rzecz spółki będzie wytwarzanie przez wspólnika określonych dóbr, które później będą wykorzystywane przez spółkę w prowadzonej przez nią działalności. 

Ponadto wkładem może być świadczenie pracy lub usług na rzecz spółki (z wyjątkiem świadczenia pracy lub usług, które polegają na prowadzeniu spraw spółki, czyli zarządzaniu nią), a także ustanowienie praw niezbywalnych (np. użytkowania). 

Generalnie przedmiotem wkładu w spółce jawnej może więc być:

• przeniesienie prawa własności rzeczy ruchomej lub nieruchomej, oraz wierzytelności
• przeniesienie prawa do przedsiębiorstwa
• ustanowienie na rzecz spółki ograniczonego prawa rzeczowego
• ustanowienie na rzecz spółki prawa korzystania z rzeczy
• przeniesienie praw autorskich do utworu,
• przekazanie spółce know-how

Zgodnie z art. 49 § 1 Kodeksu spółek handlowych, gdy wspólnik zobowiązał się wnieść tytułem wkładu rzeczy inne niż pieniądze na własność lub do używania przez spółkę, do jego obowiązku przekazania i ryzyka przypadkowej utraty przekazywanego przedmiotu stosowane są w sposób odpowiedni przepisy o sprzedaży lub o najmie. Będzie więc można zastosować art. 535, 544–548, 556–568 Kodeksu cywilnego, art. 556–568 Kodeksu cywilnego oraz art. 662–663 Kodeksu cywilnego.

Czym jest udział kapitałowy wspólnika spółki jawnej?

Zgodnie z art. 50 § 1 Kodeksu spółek handlowych, udział kapitałowy każdego wspólnika odpowiada wartości rzeczywiście wniesionego wkładu do spółki jawnej. Tę zasadę wspólnicy mogą modyfikować w umowie, lecz nie mogą wyłączyć samej konstrukcji udziału kapitałowego.

Udział kapitałowy to wartość księgowa, wyrażona w złotych, która określa jego prawa oraz obowiązki. W tym znaczeniu udział kapitałowy jest miernikiem majątkowego zaangażowania wspólnika w spółce (wspólnik z większym udziałem kapitałowym jest bardziej w nią majątkowo zaangażowany). W znaczeniu materialnym udział kapitałowy to ta część majątku spółki, którą przekazał jej wspólnik. Jeżeli wspólnik przekazał na rzecz spółki 75% całości jej majątku, jego udział kapitałowy również będzie wynosił 75%. 

Jak wspólnicy uczestniczą w zyskach i stratach spółki jawnej?

Jaka jest zasada podziału zysku i pokrycia strat w spółce jawnej?

Zgodnie z art. 51 § 1 Kodeksu spółek handlowych, wspólnicy spółki jawnej mają prawo do równego udziału w zyskach spółki i obowiązek uczestniczenia w równym stopniu w stratach spółki jawnej, bez względu na rodzaj i wartość wkładu wniesionego do spółki jawnej.

Jeżeli w umowie spółki jawnej określono w inny sposób udział danego wspólnika w zysku spółki jawnej (tj. określono go w inny sposób niż po równo dla każdego ze wspólników, na przykład poprzez proporcjonalne powiązanie z wartością wkładu wniesionego do spółki), to w razie wątpliwości, sposób ten odnosi się także udziału w stratach tego wspólnika (51 § 2 Kodeksu spółek handlowych). Ponadto, umowa spółki może zwolnić wspólnika od udziału w stratach. Nie ma do tego przeszkód, jeżeli wszyscy wspólnicy się na to godzą. 

Czy można określić zasady podziały zysku w inny sposób?

Wspólnicy mogą inaczej określić zasady uczestnictwa w zysku, niż wynika to z przepisów. W szczególności wspólnicy mogą uzależnić udział w zyskach od wartości wkładów wniesionych przez wspólników lub innych okoliczności. W ten sposób większy udział w zysku otrzymają ci wspólnicy, którzy bardziej zaangażowali się finansowo w spółkę. 

Nie można jednak wyłączyć wspólnika zupełnie z udziału w zysku. Wspólnicy mogą natomiast postanowić o tym, że zysk w danym roku obrotowym nie będzie podzielony między wspólników. Przypomnieć też w tym miejscu trzeba, że określony w umowie spółki udział wspólnika w zysku odnosi się, w razie wątpliwości, także do jego udziału w stratach.

Kiedy dzielony jest zysk spółki jawnej?

Jeśli umowa spółki nie stanowi inaczej, wspólnicy mogą żądać podziału i wypłaty zysku z końcem każdego roku obrotowego. Rok obrotowy to rok kalendarzowy lub inny okres trwający 12 kolejnych pełnych miesięcy kalendarzowych, stosowany również do celów podatkowych (art. 3 ust. 1 pkt 9 ustawy o rachunkowości). W trakcie trwania roku obrotowego wspólnicy spółki jawnej mogą pobierać zaliczkę na poczet zysku, który spółka osiągnie w tym roku rozliczeniowym.

Jeżeli jednak poprzez stratę spółki udział kapitałowy wspólnika zostanie pomniejszony, wówczas zysk w pierwszej kolejności powinien być przeznaczony na uzupełnienie tego udziału do kwoty bazowej (art. 52 § 2 Kodeksu spółek handlowych).

Czym są odsetki od udziału kapitałowego w spółce jawnej?

Zgodnie z art. 53 Kodeksu spółek handlowych, corocznie wspólnik może żądać wypłacenia odsetek w wysokości 5% od swojego udziału kapitałowego, nawet wówczas, gdy spółka poniosła stratę. Żądanie odsetek jest dopuszczalne nawet wtedy, kiedy spółka poniosła stratę. Umowa spółki jawnej może wyłączać prawo do pobierania odsetek od udziału kapitałowego albo kształtować je w inny sposób niż określa to wskazany powyżej przepis prawa.

Czy można określić zasady pokrycia straty spółki jawnej w inny sposób?

Kodeksowa zasada uczestnictwa wspólników w stracie spółki (tzn. równy udział wspólników w stracie) również może być zmieniona przez umowę wspólników. Gdyby wspólnicy określili inny niż równy udział w zysku i nie uregulowali udziału w stracie, wówczas określony w umowie udział w zysku będzie się odnosił również do udziału w stracie.

W umowie spółki dopuszczalne jest zwolnienie określonego wspólnika od udziału w stratach. Kodeks spółek handlowych nie określa w jakich przypadkach może to nastąpić, więc wspólnicy w tym zakresie mają pełną dowolność. 

Rozwiązanie spółki jawnej

Kiedy dochodzi do rozwiązania spółki jawnej?

Rozwiązanie spółki jawnej następuje z przyczyn wskazanych w art. 58 Kodeksu spółek handlowych:

• z przyczyn przewidzianych w umowie spółki jawnej
• w przypadku podjęcia jednomyślnej uchwały wszystkich wspólników
• w przypadku ogłoszenie upadłości spółki jawnej
• w przypadku śmierci wspólnika lub ogłoszenia jego upadłości
• z powodu wypowiedzenie umowy spółki jawnej przez wspólnika lub wierzyciela wspólnika
• w przypadku prawomocnego orzeczenia sądu o rozwiązaniu spółki jawnej

Jeżeli umowa spółki została zawarta przy wykorzystaniu wzorca elektronicznego w systemie S24, uchwała o rozwiązaniu także może zostać podjęta z wykorzystaniem wzorca. Jest to równoważne uchwale zawartej w formie pisemnej. 

Śmierć i upadłość wspólnika spółki jawnej

Śmierć wspólnika nie musi powodować rozwiązania spółki, gdy stanowi tak umowa lub wspólnicy postanowią tak po śmierci wspólnika (podejmą w tym zakresie uchwałę). Tak samo upadłość wspólnika nie musi powodować rozwiązania spółki. Takie ustalenie wspólnicy powinni podjąć możliwie jak najszybciej, gdyż spadkobierca wspólnika może domagać się likwidacji spółki.

W przypadku dalszego istnienia spółki, wspólnicy powinni wypłacić udział kapitałowy zmarłego wspólnika na rzecz jego spadkobiercy. 

Wypowiedzenie umowy spółki jawnej

Wypowiedzenie umowy przez wspólnika spółki jawnej

Zgodnie z art. 61 § 1 Kodeksu spółek handlowych, wspólnicy mają prawo wypowiedzenia umowy spółki jawnej zawartej na czas nieokreślony na 6 miesięcy przed zakończeniem roku obrotowego. Wypowiedzenie jest dokonywane w formie pisemnego oświadczenia wspólnika, które powinno być złożone pozostałym wspólnikom albo wspólnikowi lub wspólnikom uprawnionym do reprezentowania spółki (jeżeli reprezentacja została powierzona jednemu lub kilku z nich). 

Zgodnie z art. 66 Kodeksu spółek handlowych, jeśli w spółce jest tylko dwóch wspólników, a po stronie jednego z nich zaistnieje powód rozwiązania spółki (np. wypowie on umowę spółki), wówczas sąd może przyznać drugiemu wspólnikowi prawo do przejęcia majątku spółki z obowiązkiem rozliczenia się z występującym wspólnikiem.

Wypowiedzenie umowy przez wierzyciela wspólnika spółki jawnej

Zgodnie z art. 62 § 2 Kodeksu spółek handlowych, umowę spółki jawnej może wypowiedzieć także wierzyciel wspólnika, gdy w ciągu ostatnich sześciu miesięcy przeprowadzono nieskutecznie egzekucję z ruchomości wspólnika, a wierzyciel na podstawie tytułu egzekucyjnego uzyskał zajęcie roszczeń służących wspólnikowi w przypadku jego wystąpienia lub rozwiązania spółki (np. roszczeń o wypłatę). 

Wierzyciel może wypowiedzieć umowę spółki na sześć miesięcy przed końcem roku obrotowego, nawet gdy umowa spółki była zawarta na czas określony, a także może skorzystać z krótszego terminu wypowiedzenia, jeżeli wspólnicy dokonali modyfikacji i przewidzieli taki krótszy termin w umowie spółki.

Prawomocne orzeczenie sądu o rozwiązaniu spółki jawnej

Prawomocne orzeczenie sądu o rozwiązaniu spółki może zostać wydane na żądanie każdego wspólnika i z ważnych powodów (art. 63 § 1 Kodeksu spółek handlowych). Gdy ważny powód zajdzie jedynie po stronie jednego ze wspólników, sąd może na wniosek pozostałych wspólników zdecydować o wyłączeniu tego wspólnika ze spółki (art. 63 § 2 Kodeksu spółek handlowych). Przepisy te mają charakter bezwzględnie obowiązujący, co oznacza, że wspólnicy nie mogą ich zmieniać. 

Jakie są skutki rozwiązania spółki jawnej?

Zaistnienie przyczyny rozwiązania spółki jawnej nie oznacza, że spółka automatycznie przestaje istnieć. Zgodnie z art. 67 § 1 Kodeksu spółek handlowych, jeżeli zajdzie przyczyna rozwiązania spółki jawnej należy przeprowadzić likwidację spółki jawnej, chyba że wspólnicy uzgodnili inny sposób zakończenia działalności spółki.

Inny sposób zakończenia działalności spółki może polegać na ustaleniu porozumienia między wspólnikami, dotyczącego zasad podziału majątku spółki, spłacenia wierzycieli czy odpowiedzialności każdego z nich za część zobowiązań spółki.

W pewnych przypadkach możliwe jest odstąpienie od likwidacji spółki jawnej, nawet jeżeli zaszła przyczyna do jej rozwiązania. Zgodnie z art. 64 § 1 Kodeksu spółek handlowych, pomimo śmierci lub ogłoszenia upadłości wspólnika oraz pomimo wypowiedzenia umowy spółki przez wspólnika lub jego wierzyciela, spółka trwa nadal pomiędzy pozostałymi wspólnikami, jeżeli umowa spółki tak stanowi lub pozostali wspólnicy tak postanowią.

Zgodnie z art. 64 § 2 Kodeksu spółek handlowych, uzgodnienie dalszego działania spółki jawnej (pomimo zaistnienia przyczyny jej rozwiązania wskazanej powyżej) w przypadku śmierci wspólnika lub ogłoszenia upadłości wspólnika powinno nastąpić niezwłocznie. W przypadku wypowiedzenia umowy spółki jawnej decyzja taka powinna zostać podjęta przed upływem terminu wypowiedzenia. W przeciwnym razie spadkobierca, syndyk lub wspólnik, który wypowiedział umowę spółki, a także jego wierzyciel, mogą domagać się przeprowadzenia likwidacji.

Czym jest likwidacja spółki jawnej?

Likwidacja spółki jawnej jest procesem zakończenia działalności spółki w sytuacji, w której doszło do rozwiązania spółki jawnej. Likwidacja powinna zostać zakończona wykreśleniem spółki jawnej z Krajowego Rejestru Sądowego – dopiero w tym momencie spółka jawna przestaje istnieć jako podmiot prawa.

Likwidacja spółki jawnej ma służyć:

1. zakończeniu bieżących działań spółki
2. otrzymaniu przez spółkę zapłaty za długi jej kontrahentów
3. wypełnieniu zobowiązań, które zaciągnęła spółka jawna
4. zabezpieczeniu wykonania zobowiązań niewymagalnych lub spornych (a zatem na zaoszczędzeniu pewnej kwoty pieniężnej, która pozwoli na spłatę zobowiązań zaciągniętych, ale niewymagających jeszcze zapłaty oraz zobowiązań, co do których istnieje spór, czy w ogóle obciążają spółkę)
5. upłynnieniu majątku spółki jawnej (sprzedaży majątku spółki po cenach rynkowych)

Po dokonaniu wszystkich czynności likwidacyjnych pozostały majątek dzieli się pomiędzy wspólników. Jest to postępowanie, które ma na celu ochronę interesów wierzycieli spółki, a potem jej wspólników. 

Po przeprowadzeniu likwidacji, likwidatorzy (którymi zazwyczaj są wspólnicy spółki), powinni zgłosić zakończenie likwidacji sądowi rejestrowemu (czyli sądowi, w którym spółka była rejestrowana) oraz złożyć wniosek o wykreślenie spółki z Krajowego Rejestru Sądowego. Obowiązek złożenia wniosku o wykreślenie spółki jawnej z KRS spoczywa na wspólnikach także wtedy, gdy została ona rozwiązana bez przeprowadzania likwidacji. 

Upadłość spółki jawnej

W przypadku ogłoszenia upadłości spółki jawnej, należy przeprowadzić postępowanie upadłościowe, które powinno rozpocząć się do złożenia w sądzie rejestrowym wniosku o ogłoszenie upadłości. Celem postępowania upadłościowego jest zaspokojenie żądań wierzycieli spółki oraz – w miarę możliwości – utrzymanie spółki w obrocie gospodarczym. 

Spółka wejdzie w stan upadłości, jeżeli będzie niewypłacalna, czyli utraci możliwość spłacania ciążących na niej zobowiązań pieniężnych. Przyjmuje się, że okres ponad 3 miesięcy takiego stanu jest okresem pozwalającym na przyjęcie, że spółka jest niewypłacalna. 

Zgodnie z art. 85 Kodeksu spółek handlowych, rozwiązanie spółki następuje po zakończeniu postępowania upadłościowego, z chwilą jej wykreślenia z KRS. Wniosek o wykreślenie spółki z KRS składa wówczas syndyk.

Spółka nie ulegnie jednak rozwiązaniu, gdy postępowanie upadłościowe zostało zakończone w wyniku zaspokojenia wszystkich wierzycieli w całości, zatwierdzenia układu (porozumienia dotyczącego sposobu spłacenia wierzycieli) albo gdy postępowanie upadłościowe zostało uchylone lub umorzone.

Czym różni się spółka jawna od innych spółek?

Czym różni się spółka jawna od spółki cywilnej?

Z punktu widzenia wspólników najbardziej praktyczne znaczenie mogą mieć dwie związane ze sobą kwestie – spółka jawna posiada podmiotowość prawną (co oznacza, że to spółka jest podmiotem wszystkich praw i obowiązków oraz stroną postępowań administracyjnych i sądowych) i podlega wpisowi do Krajowego Rejestru Sądowego.

Spółka cywilna nie posiada podmiotowości prawnej – prawa i obowiązki przysługujące w potocznym rozumieniu spółce cywilnej, to w rzeczywistości prawa i obowiązki wszystkich wspólników (przysługują wszystkim wspólnikom łącznie).

Czym różni się spółka jawna od spółki komandytowej?

Najbardziej istotną różnicą pomiędzy spółką jawną i spółką komandytową jest możliwość zróżnicowania zakresu odpowiedzialności za długi spółki, którą ponoszą wspólnicy spółki komandytowej. W przypadku spółki komandytowej umowa przewiduje istnienie dwóch grup wspólników.

Pierwszą grupę stanowią komplementariusze – ponoszą oni nieograniczoną i solidarną odpowiedzialność za długi spółki (w tym znaczeniu, że wszyscy razem odpowiadają całym swoim majątkiem za długi spółki, a wierzyciel może sobie wybrać jednego lub kilku wspólników, od których będzie żądał zapłaty długu). Drugą grupę stanowią komandytariusze – ponoszą oni solidarną odpowiedzialność za długi spółki ograniczoną do wysokości sumy komandytowej określonej w umowie spółki. 

W przypadku spółki jawnej wszyscy wspólnicy ponoszą odpowiedzialność za długi spółki wobec wierzycieli całym swoim majątkiem gdy brak możliwości zapłaty długu z majątku spółki.

Zróżnicowanie ról wspólników w spółce komandytowej obejmuje także zróżnicowanie innych uprawnień – w szczególności w zakresie prowadzenia spraw spółki oraz reprezentacji spółki. W przypadku spółki jawnej prawa wszystkich wspólników ukształtowane są generalnie w sposób jednolity (wspólnicy mają prawo prowadzenia spraw spółki i jej reprezentowania, chyba że wprowadzą zmiany w umowie spółki). W przypadku spółki komandytowej tymi czynnościami zajmują się komplementariusze. 

Czym różni się spółka jawna od spółki ograniczoną odpowiedzialnością?

Najważniejszą różnicą pomiędzy spółką jawną i spółką z ograniczoną odpowiedzialnością jest brak ponoszenia przez wspólników w spółce z o.o. odpowiedzialności za długi spółki. W przypadku spółki jawnej wspólnicy ponoszą nieograniczoną i solidarną odpowiedzialność za długi spółki.

Spółka z o.o. jest spółką bardziej skomplikowaną od strony podatkowo-księgowej. Spółka z o.o. wymaga prowadzenia tzw. pełnej księgowości, podczas gdy spółki jawne co do zasady są zwolnione z obowiązków określonych w ustawie o rachunkowości.

Dodatkowo w przypadku spółki z o.o. funkcjonuje problem tzw. podwójnego opodatkowania. Podatek dochodowy od zysku (CIT) opłaca najpierw spółka z o.o., a następnie podatek dochodowy opłacają wspólnicy spółki z o.o. wypłacający zysk ze spółki w formie dywidendy (PIT lub CIT). Kwestię tą trzeba mieć na uwadze przy podejmowaniu decyzji o wyborze spółki z o.o. Problem ten nie występuje w przypadku spółki jawnej – wypłata zysku osiąganego przez tą spółkę nie wymaga dodatkowych operacji, pozwalających uniknąć podwójnego opodatkowania.