Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 15 sierpnia 2026Separacja
Separacja to stan pośredni pomiędzy małżeństwem oraz brakiem małżeństwa. W przypadku separacji małżeństwo formalnie nadal istnieje (w związku z czym nie można zawrzeć innego małżeństwa), ale jednocześnie więzi prawne pomiędzy małżonkami ustają - powstaje rozdzielność majątkowa, nie dochodzi do dziedziczenia ustawowego po małżonku, nie istnieje obowiązek wspólnego mieszkania, wspólnego pożycia i wierności małżeńskiej. W związku z tym, separacja jest często rozpatrywana przed złożeniem pozwu o rozwód. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:
- jakie są skutki separacji?
- czym separacja różni się od rozwodu?
- czym różni się separacja faktyczna od separacji prawnej?
- w jaki sposób wygląda sprawa w sądzie o separację?
- czy separacja powoduje rozdzielność majątkową między małżonkami?
- kiedy warto zdecydować się na separację?
Separacja - informacje podstawowe
Czym jest separacja?
Separacja jest stanem pośrednim pomiędzy trwaniem małżeństwa oraz rozwodem - w przeciwieństwie do rozwodu nie powoduje jednak rozwiązania małżeństwa. Stanowi rozdzielenie małżonków, przy jednoczesnym braku rozwiązania związku małżeńskiego.
Separacja może poprzedzać rozwód, lecz może również prowadzić do pogodzenia małżonków i w następstwie podjęcia na nowo wspólnego pożycia małżeńskiego.
Może też być stanem prawnym i faktycznym trwającym przez wiele lat aż do ustania małżeństwa z powodów naturalnych - śmierci jednego z małżonków.
Czym różni się separacja prawna od separacji faktycznej?
Istnieją dwa rodzaje separacji:
- separacja faktyczna
- separacja prawna
Separacja faktyczna powstaje wówczas, gdy małżonkowie podejmą decyzję o oddzielnym życiu, bez ingerencji sądu w tym zakresie (to jest bez wydania przez sąd wyroku ustanawiającego separację). Separacja faktyczna nie jest uregulowana przepisami prawa - powstaje na skutek faktycznych działań małżonków. W czasie separacji faktycznej wszystkie skutki prawne małżeństwa trwają nadal.
Separacja prawna to separacja orzeczona przez sąd po stwierdzeniu, że pomiędzy małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia małżeńskiego. Separacja prawna małżonków wywołuje szereg skutków prawnych - na przykład powstanie rozdzielności majątkowej pomiędzy małżonkami (w związku z czym można dokonać podziału majątku wspólnego - szerzej piszę o tym w artykule o podziale majątku), czy wyłączenie dziedziczenia ustawowego po zmarłym współmałżonku.
Kto może żądać orzeczenia separacji?
Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, żądanie orzeczenia separacji przysługuje każdemu z małżonków, jeżeli między małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia (art. 61¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
W przypadku żądania orzeczenia separacji mogą wystąpić następujące konfiguracje, jeżeli chodzi o wnioskodawców:
- z żądaniem występuje dwójka małżonków
- z żądaniem występuje dwójka małżonków, ale żądanie to nie jest zgodne (np. co do winy w rozkładzie pożycia)
- z żądaniem występuje jeden małżonek (żądanie takie jest możliwe także wtedy, gdy drugi małżonek żąda orzeczenia rozwodu)
Najprostsza sytuacja występuje w przypadku zgodnego wystąpienia o orzeczenie separacji przez dwójkę małżonków, jeżeli małżonkowie nie mają wspólnych małoletnich dzieci.
Chociaż sąd nie jest związany wnioskiem małżonków o orzeczenie separacji w takiej sytuacji, to może orzec separację na podstawie zgodnego żądania małżonków (art. 61¹ § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
W takim przypadku postępowanie sądowe zostanie ograniczone do dowodu z dokumentów oraz prostego przesłuchania stron.
W takim przypadku postępowanie będzie prowadzone w trybie nieprocesowym (małżonkowie nie pozostają w sporze, nie ma potrzeby ustalania kto ma rację).
Z żądaniem orzeczenia separacji może wystąpić także dwójka małżonków, ale mogą oni nie być zgodni co do warunków orzeczenia separacji (np. jeden małżonek nie chce ustalać winy w rozkładzie pożycia, a drugi domaga się orzeczenia separacji z orzeczeniem wyłącznej winy w rozkładzie drugiego małżonka).
W takim przypadku, bieg postępowania dowodowego będzie taki sam, jak w przypadku wystąpienia z wnioskiem o orzeczenie separacji przez jednego z małżonków.
Sąd będzie musiał przeprowadzić pełne postępowanie dowodowe, a postępowanie będzie prowadzone w trybie procesowym (sąd będzie musiał ustalić kto w tym sporze ma rację).
Kiedy można, a kiedy nie można żądać orzeczenia przez sąd separacji?
Orzeczenia separacji przez sąd można żądać, jeśli pomiędzy małżonkami nastąpił zupełny rozkład pożycia małżeńskiego.
Zupełny rozkład pożycia małżeńskiego następuje wówczas, gdy pomiędzy małżonkami ustały więzi fizyczne, duchowe oraz gospodarcze.
Wszystkie te więzi muszą ustać. W przeciwieństwie do rozwodu, zupełny rozkład pożycia między małżonkami nie musi być trwały.
Pomimo zupełnego rozkładu pożycia, sąd nie orzeknie separacji, jeżeli (art. 61¹ § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego):
- wskutek orzeczenia separacji miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków
- z innych względów orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego
Dobro małoletnich dzieci
Na skutek orzeczenia separacji nie może ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków.
Badając, czy może dojść do naruszenia dobra wspólnych dzieci, należy wziąć pod uwagę, czy więź dzieci z rodzicem, z którym nie będą na co dzień mieszkać, nie osłabnie, a także czy dzieci będą miały zaspokojone potrzeby zarówno materialne, jak i moralne.
Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego
Zasady współżycia społecznego nie są zdefiniowane w przepisach obowiązującego prawa, uznaje się je jako normy moralne oraz obyczajowe dotyczące stosunków międzyludzkich.
Jako przykłady sytuacji, w których orzeczenie separacji byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego można wskazać wychowywanie przez małżonków pełnoletniego i niepełnosprawnego dziecka wymagającego opieki dwójki rodziców, krótki czas trwania zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego, lekceważenie przez powoda instytucji małżeństwa i rodziny lub obowiązków rodzinnych, czy dobro dzieci innych niż wspólne małoletnie dzieci małżonków.
Należy pamiętać, że w każdej sprawie o separację Sąd będzie oceniał, czy w wyniku orzeczenia separacji mogłoby dojść do naruszenia zasad współżycia społecznego.
Będzie to miało miejsce także w sprawie, w której małżonkowie nieposiadający wspólnych małoletnich dzieci występują ze zgodnym wnioskiem o orzeczenie separacji (to jest, kiedy sąd może orzec separację na podstawie zgodnego wniosku stron).
Sąd orzeknie separację natomiast nawet wtedy, gdy żądanie orzeczenia separacji zgłasza małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia małżeńskiego.
Wina małżonka w stosunku do zupełnego rozkładu pożycia małżeńskiego nie mieści się bowiem w ramach innych względów, które są sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Czym różni się separacja od rozwodu?
Orzeczenie sądu o separacji między małżonkami jest prostsze niż doprowadzenie do orzeczenia rozwodu przez sąd.
Po pierwsze, istnieje mniej przesłanek wymagających udowodnienia przed sądem - w przypadku separacji wystarczające jest by między małżonkami doszło do zupełnego rozkładu pożycia, natomiast w przypadku rozwodu rozkład pożycia musi być zupełny oraz trwały.
Po drugie, w przypadku rozwodu, jego orzeczenia przez sąd nie może żądać małżonek, który jest wyłącznie winny rozkładu pożycia małżeńskiego (w przypadku separacji jest to możliwe).
Tym co najbardziej różni separację od rozwodu jest skutek w postaci rozwiązania małżeństwa. Orzeczenie separacji, pomimo rozkładu pożycia małżeńskiego, nie skutkuje rozwiązaniem małżeństwa.
Z tego powodu, małżonek pozostający w separacji nie może zawrzeć małżeństwa (art. 61⁴ § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
W przeciwieństwie do separacji, rozwód nie może nastąpić na wniosek małżonka wyłącznie winnego rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo odmowa jego zgody jest sprzeczna z zasadami współżycia społecznego (art. 56 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Podobieństwa pomiędzy rozwodem i separacją można wskazać w przyczynach, które skutkują niemożliwością orzeczenia rozwodu, jak i separacji.
Zarówno separacja, jak i rozwód nie będą orzeczone przez sąd, jeśli wskutek orzeczenia ucierpiałoby dobro wspólnych małoletnich dzieci lub orzeczenie byłoby sprzeczne z zasadami współżycia społecznego.
Jak już wspominałem, sąd orzeka separację na zgodny wniosek małżonków, jeżeli nie mają oni wspólnych małoletnich dzieci. W przypadku rozwodu nie jest możliwe złożenie takiego wniosku (przynajmniej formalnie).
W przypadku rozwodu małżonkowie mogą natomiast złożyć zgodny wniosek o zaniechanie przez sąd orzekania o winie w rozkładzie pożycia.
W praktyce, jeżeli małżonkowie pozostają zgodni co do konieczności rozwiązania małżeństwa przez rozwód, a sytuacja nie będzie budziła szczególnych wątpliwości sądu, sąd orzeknie rozwód wyłącznie na podstawie zeznań stron (jeżeli strony nie mają małoletnich dzieci - art. 442 Kodeksu postępowania cywilnego) albo zeznań stron i zeznań jednego świadka (jeżeli małżonkowie mają małoletnie dzieci).
Co istotne, jeśli wniosek o separację pochodzi od jednego z małżonków, natomiast drugi z małżonków żąda orzeczenia rozwodu i żądanie to jest uzasadnione, sąd orzeka rozwód (art. 61² § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Jeśli jednak orzeczenie rozwodu nie byłoby dopuszczalne, zaś żądanie separacji uzasadnione, wówczas sąd orzeka separację, a nie rozwód (art. 61² § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Jak wygląda postępowanie sądowe w sprawie orzeczenia separacji?
Do jakiego sądu należy wnieść pozew o separację?
W każdym przypadku sądem właściwym rzeczowo do prowadzenia postępowania będzie sąd okręgowy (art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
Zgodnie z art. 41 Kodeksu postępowania cywilnego, pozew należy wnieść do sądu okręgowego właściwego ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania małżonków (jeżeli choć jedno z nich w okręgu tym jeszcze ma miejsce zamieszkania lub zwykłego pobytu).
Jeżeli żaden z małżonków nie mieszka w ostatnim miejscu stałego zamieszkania małżonków, pozew należy wnieść do sądu okręgowego właściwego miejscowo dla miejsca zamieszkania pozwanego albo dla miejsca zamieszkania powoda (jeżeli nie można go wnieść do sądu właściwego dla miejsca zamieszkania pozwanego małżonka).
W braku takich podstaw sąd właściwy do rozpoznania sprawy oznaczy Sąd Najwyższy (art. 45 Kodeksu postępowania cywilnego).
Powyższe zasady dotyczą pozwu o separację. W przypadku zgodnego wniosku o separację miejscowo właściwy jest sąd okręgowy wspólnego zamieszkania małżonków, w braku takiej podstawy - sąd miejsca ich wspólnego pobytu, a jeżeli małżonkowie nie mają wspólnego miejsca zamieszkania ani pobytu - sąd właściwy dla jednego z małżonków (art. 567¹ Kodeksu postępowania cywilnego). Dopiero w braku wszystkich tych podstaw właściwy będzie sąd dla m.st. Warszawy (art. 508 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
W jakim trybie jest prowadzone postępowanie w sprawie separacji?
Postępowanie w sprawie o separację może się odbywać w dwóch trybach:
- procesowym
- nieprocesowym
Sąd orzeka w postępowaniu procesowym, jeśli pozew o separację wniesie jeden z małżonków.
Natomiast w postępowaniu nieprocesowym sąd orzeka w sprawie separacji, jeżeli małżonkowie wnieśli zgodny wniosek o separację i nie posiadają wspólnych małoletnich dzieci.
Jeśli z żądaniem orzeczenia separacji wystąpi tylko jeden z małżonków, lecz drugi z małżonków wyrazi zgodę na orzeczenie separacji i małżonkowie nie posiadają małoletnich wspólnych dzieci, wówczas sąd będzie rozpoznawał sprawę w postępowaniu nieprocesowym.
Jaka jest opłata sądowa w sprawie o separację?
Przy wniesieniu pozwu lub wniosku o separację należy uiścić opłaty sądowe wynikające z Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.
Opłata różni się w zależności od tego, czy sąd orzeka na zgodne żądanie małżonków, czy w związku z wniesieniem pozwu przez jednego z nich.
Pozew o separację podlega opłacie w wysokości 600 złotych (art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
W przypadku wniesienia zgodnego wniosku przez obojga małżonków, gdzie nie występują wspólne małoletnie dzieci, opłata od wniosku wynosi 100 złotych (art. 37 pkt 3 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).
Postępowanie procesowe w sprawie o separację
W postępowaniu procesowym sąd orzeka o separacji w formie wyroku. W toku postępowania o orzeczenie separacji sąd może skierować strony do mediacji.
Powództwo wzajemne o separację jest niedopuszczalne (art. 439 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego), ale strona pozwana w sprawie o separację może również żądać separacji albo orzeczenia rozwodu (art. 439 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego).
Orzekając o separacji sąd rozstrzyga, który z małżonków ponosi winę rozkładu pożycia małżeńskiego, co może mieć istotne znaczenie w przypadku chęci dochodzenia alimentów od współmałżonka.
Jeżeli jednak sąd orzeka separację na podstawie zgodnego żądania małżonków, to nie rozstrzyga kto ponosi winę rozkładu pożycia.
W tym wypadku następują skutki takie, jak gdyby żaden z małżonków nie ponosił winy (art. 61³ § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
W toku postępowania o separację nie można wszcząć odrębnej sprawy o rozwód albo o separację, jeżeli jedna sprawa toczy się już w sądzie (art. 439 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego).
Na wypadek orzeczenia separacji, małżonkowie mogą dochodzić od siebie roszczeń alimentacyjnych.
Co istotne, w trakcie postępowania o orzeczenie separacji nie można także wszcząć odrębnej sprawy o zaspokojenie potrzeb rodziny i o alimenty pomiędzy małżonkami albo pomiędzy nimi a ich wspólnymi małoletnimi dziećmi co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa o separację (art. 445 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). O obowiązku alimentacyjnym dotyczącym małoletnich dzieci przeczytasz w artykule alimenty na dziecko.
Natomiast postępowania o zaspokojenie potrzeb rodziny lub alimenty, które zostały wszczęte przed wytoczeniem powództwa o separację, z chwilą wytoczenia powództwa ulegają zawieszeniu co do świadczeń za okres od wytoczenia powództwa (art. 445 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego).
Po prawomocnym zakończeniu sprawy zawieszone postępowania się podejmuje co do okresu, za który w sprawie o separację nie orzeczono o roszczeniach objętych tym zawieszonym postępowaniem.
W pozostałym zakresie zawieszone postępowanie się umarza (art. 445 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego).
Dodatkowo, w trakcie postępowania o orzeczenie separacji nie można wszcząć postępowania odrębnego, dotyczącego władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi małżonków lub o ustalenie kontaktów z tymi dziećmi (art. 445¹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
Takie postępowania, które były wszczęte przed wytoczeniem powództwa o orzeczenie separacji, ulegają zawieszeniu, a o sposobie wykonywania władzy rodzicielskiej lub kontaktach z dziećmi przez cały czas trwania sprawy o separację orzeka sąd w postępowaniu zabezpieczającym (art. 445¹ § 2 Kodeksu postępowania cywilnego).
W postępowaniu o orzeczenie separacji, podobnie jak w przypadku orzeczenia rozwodu, sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi i kontaktach dzieci z rodzicami oraz w jakiej wysokości każdy z małżonków ma ponosić koszty wychowania oraz utrzymania dziecka (art. 58 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Jeśli małżonkowie przedstawią pisemne porozumienie w zakresie wykonywania władzy rodzicielskiej i utrzymywania kontaktów z dzieckiem, sąd uwzględni to porozumienie, jeśli jest zgodne z dobrem dziecka.
Na zgodny wniosek małżonków sąd nie orzeka o utrzymywaniu kontaktów z dzieckiem (art. 58 § 1b Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Dodatkowo, przy orzekaniu separacji, podobnie jak przy orzekaniu rozwodu, sąd orzeka o sposobie korzystania ze wspólnego mieszkania przez czas wspólnego zamieszkiwania w nim przez pozostających w separacji małżonków.
Sąd może nakazać eksmisję jednego z małżonków na żądanie drugiego małżonka, jeżeli małżonek rażąco nagannym postępowaniem uniemożliwia wspólne zamieszkiwanie.
Na zgodny wniosek małżonków, o ile będzie to możliwe, sąd może orzec o podziale wspólnego mieszkania albo o przyznaniu mieszkania jednemu z małżonków, jeśli drugi wyrazi zgodę na opuszczenie mieszkania bez dostarczenia lokalu zamiennego i pomieszczenia zastępczego (art. 58 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Postępowanie umarza się w razie śmierci jednego z małżonków (art. 446 Kodeksu postępowania cywilnego).
Postępowanie nieprocesowe w sprawie o separację
W postępowaniu nieprocesowym, wszczętym po wniesieniu zgodnego wniosku małżonków sąd orzeka postanowieniem.
Sąd wydaje postanowienie o separacji po przeprowadzeniu rozprawy, a w toku postępowania nakłania małżonków do pojednania.
Jeśli pojednanie nie nastąpi, a odroczenie rozprawy na przeprowadzenie mediacji byłoby niecelowe, wówczas sąd przystępuje do rozpoznania sprawy.
W razie śmierci jednego z małżonków sąd umorzy postępowanie (art. 446 Kodeksu postępowania cywilnego).
Podobnie stanie się w razie cofnięcia zgodnego wniosku albo wyrażenia w inny sposób braku zgody na orzeczenie separacji przez któregokolwiek z małżonków.
Orzekając separację na podstawie zgodnego wniosku małżonków, sąd nie orzeka o winie rozkładu pożycia małżonków. Następują takie skutki jakby żaden z małżonków nie ponosił winy.
Jakie są skutki separacji?
Jakie skutki separacji są takie same jak w przypadku rozwodu?
Zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (art. 61⁴ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego) orzeczenie separacji ma takie skutki, jak rozwiązanie małżeństwa przez rozwód. Od tej zasady istnieją jednak wyjątki, które omawiam w dalszej części tego artykułu. W związku z powyższym, po orzeczeniu separacji:
- ustaje obowiązek pożycia, wierności oraz współdziałania dla dobra rodziny
- ustaje ustawowa albo umowna wspólność majątkowa pomiędzy małżonkami (powstaje rozdzielność majątkowa)
- małżonkowie nie mogą dokonać wspólnego przysposobienia
- jeżeli dziecko urodziło się po upływie 300 dni od orzeczenia separacji nie stosuje się domniemania, że pochodzi od męża matki dziecka
- obowiązek małżonka do dostarczania środków utrzymania drugiemu małżonkowi wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka
- małżonkowie nie dziedziczą po sobie w ramach dziedziczenia ustawowego (nie jest natomiast wykluczone dziedziczenie testamentowe)
Jakie skutki prawne odróżniają separację od rozwodu?
Głównym wyjątkiem odróżniającym separację od rozwodu, jest to, że separacja nie spowoduje, że związek małżeński zostanie rozwiązany. Dodatkowo, w przeciwieństwie do orzeczenia rozwodu, skutki separacji są takie, że:
- małżonkowie nie mogą zawrzeć innego małżeństwa
- jeśli wymagają tego względy słuszności małżonkowie pozostający w separacji są obowiązani do wzajemnej pomocy
- do obowiązku dostarczania środków utrzymania przez jednego z małżonków pozostających w separacji drugiemu stosuje się odpowiednio przepisy dotyczące alimentacji małżonka jak w przypadku rozwodu (z wyjątkiem wygaśnięcia obowiązku alimentacyjnego po zawarciu nowego związku małżeńskiego)
- małżonkowie pozostający w separacji nie mogą powrócić do nazwiska, które nosili przed zawarciem związku małżeńskiego (na zasadach związanych z ustaniem małżeństwa na skutek rozwodu, nie jest wykluczona zmiana nazwiska w toku postępowania administracyjnego)
Czy jest możliwe zniesienie separacji?
Separacja może ustać z kilku przyczyn:
- na skutek ustania związku małżeńskiego (poprzez śmierć jednego z małżonków lub unieważnienie małżeństwa)
- na skutek rozwiązania małżeństwa przez rozwód
- na skutek sądowego zniesienia separacji
Sąd orzeka o zniesieniu separacji na zgodne żądanie obojga małżonków (art. 61⁶ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Separacja nie może być zniesiona pomiędzy małżonkami, jeśli z wnioskiem o zniesienie separacji wystąpi wyłącznie jeden małżonek, wymagane jest działanie obojga małżonków.
Z chwilą zniesienia separacji przez sąd, ustają jej skutki (art. 61⁶ § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Sądem właściwym do zniesienia separacji jest sąd okręgowy, który prowadzi postępowanie w trybie nieprocesowym, bez względu na to czy separacja została orzeczona w postępowaniu procesowym lub nieprocesowym.
Jest to sąd okręgowy, w którym małżonkowie mają wspólne miejsce zamieszkania, w braku takiej podstawy sąd okręgowy miejsca wspólnego pobytu małżonków.
Jeśli natomiast małżonkowie nie mają wspólnego miejsca zamieszkania ani pobytu, to właściwy do rozpoznania zniesienia separacji jest sąd okręgowy dla jednego z małżonków (art. 508 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego).
Postanowienie o zniesieniu separacji sąd wydaje po przeprowadzeniu rozprawy. Skutki zniesienia separacji powstają z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu o zniesieniu separacji.
Co istotne, z chwilą wszczęcia postępowania o zniesienie separacji zawiesza się z urzędu postępowanie w sprawach o eksmisję jednego z małżonków pozostających w separacji, ze wspólnego mieszkania.
Podobnie, postępowanie w sprawie o korzystanie ze wspólnego mieszkania małżonków w separacji z chwilą wszczęcia postępowania o jej zniesienie, ulega zawieszeniu.
Orzeczenie o zniesieniu separacji, niweczy jej skutki. Małżonkowie po zniesieniu separacji obowiązani są ponownie do wspólnego pożycia i wierności.
Ponadto, małżonkowie na nowo mogą po sobie dziedziczyć na podstawie ustawy. W akcie małżeństwa, zostaje wpisana wzmianka o zniesieniu separacji.
Pomimo tego, po zniesieniu separacji małżonkowie nie znajdują się w takiej samej sytuacji prawnej, jak przed orzeczeniem separacji.
Znosząc separację, sąd rozstrzyga o władzy rodzicielskiej nad wspólnym małoletnim dzieckiem małżonków (art. 61⁶ § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Sąd może pozostawić władzę rodzicielską tak jak to było przed separacją, w jej trakcie albo może zmodyfikować zupełnie inaczej, zgodnie z dobrem małoletniego dziecka.
Co także istotne, jeżeli sąd orzeknie zniesienie separacji, ustaje rozdzielność majątkowa powstała przy orzeczeniu separacji i powstaje ustawowa wspólność majątkowa.
Na zgodny wniosek małżonków sąd może jednak orzec o utrzymaniu między małżonkami rozdzielności majątkowej (art. 54 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Kiedy warto pomyśleć o separacji?
Separacja ma na celu wspomaganie małżonków w dojściu do porozumienia i zażegnaniu konfliktów.
Niejednokrotnie taki „odpoczynek” od siebie daje czas, aby oboje partnerzy przemyśleli, co tak naprawdę w ich związku jest złe. Umiejętnie wykorzystany czas separacji może pomóc naprawić związek małżeński.
Separacja to również dobry sposób na poradzenie sobie z problemami takimi jak zdrada.
Kiedy zdradzony człowiek nie potrafi poradzić sobie z mieszkaniem i codziennym funkcjonowaniem w pobliżu małżonka, który zdradził, separacja daje czas na uspokojenie emocji i podejście do wszystkiego z dystansem.
Takie czasowe rozstanie niekiedy ratuje związek, ale bywa także, że jest wstępem do rozwodu.
Warto pamiętać, że separacja małżeńska nie zawsze prowadzi prostą drogą do pogodzenia się.
Nierzadko okres ten traktowany jest jako swoista próba, która ma odpowiedzieć na pytanie „Czy dam sobie radę bez żony/męża?”, albo udowodnienie, że „Nie dasz sobie rady beze mnie”.
Wykorzystywanie instytucji separacji w ten sposób może doprowadzić do zupełnie odwrotnych skutków niż zamierzone i warto się z tym liczyć, zanim podejmie się decyzję o rozstaniu.
Przy okazji omawiania separacji, warto podkreślić, że instytucja ta działa na terenie wielu państw.
W niektórych z nich, tak jak w przypadku Polski, jest to czas dla małżonków, który powinien zostać wykorzystany na poprawienie stosunków w związku.
W innych, jak np. we Francji, separacja jest traktowana jako swoisty wstęp do rozwodu.
Przed orzeczeniem ostatecznego rozwiązania związku małżeńskiego francuskie sądy dają czas małżonkom na przemyślenia - obowiązkową separację.
Jeśli nie przyniesie ona pogodzenia się pary, kolejna rozprawa prowadzi do prawnego zakończenia związku.
Mówiąc o separacji warto zaznaczyć jeszcze jedną kwestię, istotną dla osób wierzących. Należy wiedzieć, że religia katolicka nie uznaje rozwodów.
W świetle prawa kanonicznego małżeństwo zawarte przed przedstawicielem Kościoła jest nierozerwalne i obowiązuje od wyrażenia zgody na nie, aż do śmierci jednego ze współmałżonków.
Wprawdzie prawo kanoniczne posiada furtkę jaką jest stwierdzenie nieważności małżeństwa, ale uzyskanie go jest bardzo skomplikowane i wymaga wielu starań.
Dlatego warto wyraźnie zaznaczyć, że w prawie kanonicznym również istnieje pojęcie separacji małżeńskiej.
Dzięki temu rozwiązaniu w przypadku, kiedy małżonkowie stale pozostają skonfliktowani można zastosować to rozwiązanie, gdyż separacja nie zrywa związku małżeńskiego.
Separacja - najczęściej zadawane pytania
Ile może trwać separacja?
Nie ma ustawowego limitu czasowego dla separacji. Separacja trwa tak długo, aż sąd ją zniesie, małżeństwo zostanie rozwiązane przez rozwód albo ustanie z przyczyn naturalnych.
W czasie separacji małżonkowie mogą w każdej chwili wystąpić ze zgodnym żądaniem jej zniesienia.
Czy w separacji można żądać alimentów od małżonka?
Tak. Małżonkowie pozostający w separacji mogą dochodzić od siebie roszczeń alimentacyjnych na zasadach zbliżonych do rozwodu (art. 61⁴ § 4 w związku z art. 60 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).
Jeżeli jeden z małżonków został uznany za wyłącznie winnego rozkładu pożycia, jego obowiązek alimentacyjny wobec drugiego małżonka jest szerszy.
Czy separacja jest konieczna przed rozwodem?
Nie. Separacja i rozwód to niezależne instytucje - małżonkowie chcą orzeczenia rozwodu albo separacji według własnego wyboru.
Można żądać orzeczenia rozwodu bez wcześniejszej separacji, a orzeczona separacja nie zamyka drogi do późniejszego rozwodu.
⚖️ Pomoc prawna w Krakowie
Doradzam i reprezentuję w sprawach o separację oraz o jej zniesienie.