Autor: adwokat Wojciech Rudzki·Ostatnia aktualizacja: 12 lipca 2026

Skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym

Skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym to nadzwyczajny środek zaskarżenia, który pozwala zakwestionować prawomocne orzeczenie wydane przez sąd drugiej instancji (sąd okręgowy lub sąd apelacyjny). Skarga kasacyjna nie służy ponownemu rozpoznaniu sprawy, ale wyłącznie kontroli legalności zaskarżonego orzeczenia przez Sąd Najwyższy. Sąd Najwyższy nie bada sprawy od nowa (w szczególności nie ocenia ponownie stanu faktycznego, ani dowodów), badając tylko czy nie doszło do naruszenia prawa materialnego lub procesowego.

W praktyce wniesienie skargi kasacyjnej wymaga spełnienia szeregu warunków (formalnych i materialnych). Przepisy prawa przewidują ograniczenia zarówno co do rodzaju spraw, w których można wnieść skargę kasacyjną, jak i wartości przedmiotu zaskarżenia (wyłączając możliwość wniesienia skargi kasacyjnej w sprawach mniejszej wagi). Do wnisienia skargi kasacyjnej konieczne jest także zachowanie odpowiedniego terminu, sporządzenie skargi przez profesjonalnego pełnomocnika oraz prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

Artykuł kierujemy do stron postępowania cywilnego, które przegrały sprawę w sądzie drugiej instancji i rozważają zaskarżenie prawomocnego orzeczenia, a także do osób chcących zrozumieć: w jakich sprawach skarga kasacyjna przysługuje, w jakim terminie należy ją wnieść i jakie są skutki błędów formalnych. Znajomość tych zasad ma znaczenie praktyczne, ponieważ wniesienie skargi kasacyjnej wymaga zachowania ściśle określonej procedury, a każdy błąd może skutkować odrzuceniem skargi już na etapie wstępnej kontroli – bez merytorycznego rozpoznania przez Sąd Najwyższy.

Czym jest skarga kasacyjna w sprawie cywilnej?

Skarga kasacyjna to jeden z najważniejszych, a jednocześnie najbardziej sformalizowanych środków zaskarżenia w postępowaniu cywilnym. Postępowanie sądowe w sprawach cywilnych jest dwuinstancyjne, co oznacza, że sprawę rozstrzygniętą przez sąd pierwszej instancji (sąd rejonowy lub sąd okręgowy) może ponownie zbadać sąd drugiej instancji (sąd okręgowy lub sąd apelacyjny), jeżeli orzeczenie sądu pierwszej instancji zostało zaskarżone.

Orzeczenia (wyroku albo postanowienia) sądu drugiej instancji nie można zaskarżyć poprzez wniesienie tzw. zwykłego środka zaskarżenia - apelacji lub zażalenia. Orzeczenie wydane przez sąd drugiej instancji staje się prawomocne w momencie jego ogłoszenia, a więc od tego momentu wiąże strony i uniemożliwia ponowne wszczęcie postępowania w tym samym przedmiocie pomiędzy tymi samymi stronami. Kodeks postępowania cywilnego przewiduje jednak tzw. nadzwyczajne środki zaskarżenia, które pozwalają na zakwestionowanie prawomocnych orzeczeń.

Jednym z nadzwyczajnych środków zaskarżenia jest skarga kasacyjna. Nie służy ona ponownemu rozpoznaniu całej sprawy, ani kwestionowaniu ustaleń faktycznych dokonanych przez sądy, ale kontroli prawidłowości zastosowania prawa przez sąd drugiej instancji. Jej zasadniczym celem jest zapewnienie jednolitości orzecznictwa sądowego oraz eliminowanie istotnych błędów prawnych pojawiających się w prawomocnych orzeczeniach. Postępowanie kasacyjne nie jest kolejną instancją merytoryczną – Sąd Najwyższy jest związany granicami zaskarżenia oraz podstawami skargi i nie ocenia nowych faktów ani dowodów, a wyłącznie legalność zaskarżonego orzeczenia.

Skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym jest odrębną instytucją od kasacji uregulowanej w Kodeksie postępowania karnego oraz skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego - mimo zbliżonej nazwy są to różne nadzwyczajne środki zaskarżenia, podlegające odrębnym przepisom i terminom. Podobnie w przypadku wznowienia postępowania cywilnego - nie należy go mylić ze skargą kasacyjną w sprawie cywilnej.

Co może kwestionować skarga kasacyjna w sprawie cywilnej? 

Skarga kasacyjna w postępowaniu cywilnym służy kontroli stosowania prawa przez sądy rozpoznające daną sprawę. Zgodnie z art. 398.3 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, kontrola ta może dotyczyć stosowania:

1. prawa materialnego
2. prawa procesowego

Zarzuty dotyczące naruszenia prawa materialnego

Prawo procesowe to przepisy prawa regulujące stosunki prawne - na przykład przepisy Kodeksu cywilnego dotyczące współwłasności, zasiedzenia nieruchomości, umowy dzierżawy, czy zachowku. Skarga kasacyjna w sprawie cywilnej może zarzucać błędną wykładnię przepisów prawa lub niewłaściwe zastosowanie tych przepisów prawa.

Zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego

Prawo procesowe to przepisy prawa regulujące sposób prowadzenia postępowania sądowego - w zdecydowanej większości przypadków będą to przepisy Kodeksu postępowania cywilnego. Zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego będą dotyczyć poprawności zasad prowadzenia postępowania sądowego przez sądy dwóch instancji. Zgodnie z art. 398.3 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego, podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być jednak zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów.

Zarzuty dotyczące naruszenia prawa procesowego mogą skutkować uznaniem skargi kasacyjnej za uzasadnioną tylko jeżeli stwierdzone przez Sąd Najwyższy uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Zarzuty dotyczące nieprawidłowych ustaleń faktycznych i wadliwej oceny dowodów

W ramach postępowania kasacyjnego nie można domagać się zbadania przez Sąd Najwyższy prawidłowości ustaleń faktycznych, dokonanych przez sąd pierwszej i drugiej instancji. Wynika to z celu skargi kasacyjnej, która ma realizować funkcje publicznoprawne. Podobnie nie jest możliwe kwestionowanie sposobu dokonania oceny materiału dowodowego, co mogłoby przekładać się na poczynienie przez sądy niższych instancji odmiennych ustaleń faktycznych.

W postępowaniu cywilnym przeprowadzonym w sposób prawidłowy, do dokonania wszystkich potrzebnych do rozpoznania sprawy ustaleń faktycznych powinno dojść w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji, ewentualnie strony mogą doprowadzić do zweryfikowania tych ustaleń przez sąd drugiej instancji, wnosząc apelację. Postępowanie dwuinstancyjne zostało przewidziane w Konstytucji RP w art. 176 ust. 1. Natomiast skarga kasacyjna nie pełni roli „trzeciej instancji” – zaskarżenie orzeczenia skargą kasacyjną musi dotyczyć nieprawidłowości zastosowania prawa przez sąd drugiej instancji.

W jakiej sprawie cywilnej można wnieść skargę kasacyjną?

Jakie decyzje sądów mogą być zaskarżane w ramach skargi kasacyjnej?

Przepisy Kodeksu postępowania cywilnego przewidują odmienne zasady dotyczące wnoszenia skargi kasacyjnej w sprawie cywilnej w zależności od tego, czy postępowanie prowadzone było w ramach:

• postępowania procesowego (wszczynanego na skutek wniesienia pozwu przez jedną ze stron postępowania) - np. pozew o zapłatę czynszu najmu, o zapłatę wynagrodzenia z umowy o dzieło, o zapłatę zachowku
• postępowania nieprocesowego (wszczynanego na skutek złożenia wniosku przez jedną ze stron postępowania albo z urzędu przez sąd) - np. zniesienie współwłasności, dział spadku, podział majątku wspólnego

W postępowaniu procesowym, skarga kasacyjna przysługuje od wydanych przez sąd drugiej instancji prawomocnego wyroku oraz prawomocnego postanowienia w przedmiocie odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, kończących postępowanie w sprawie.

W postępowaniu nieprocesowym, skarga kasacyjna przysługuje od wydanego przez sąd drugiej instancji postanowienia co do istoty sprawy oraz od postanowienia w przedmiocie odrzucenia wniosku i umorzenia postępowania kończących postępowanie w sprawie. Prawo do wniesienia skargi kasacyjnej istnieje jednak tylko w sprawach z zakresu prawa osobowego, rzeczowego i spadkowego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.

Możliwość wniesienia skargi kasacyjnej w postępowaniu procesowym i w postępowaniu nieprocesowym jest ograniczona w zależności od:

• przedmiotu sprawy (nie w każdym rodzaju sprawy skarga kasacyjna jest w ogóle możliwa)
• wartości przedmiotu zaskarżenia (nawet jeżeli wniesienie skargi kasacyjnej jest możliwe w danym rodzaju sprawy, to może być wyłączone ze względu na niższą wartość sprawy)

W jakich sprawach nie można wnieść skargi kasacyjnej ze względu na przedmiot sprawy?

Zgodnie z art. 398.2 § 2-4 Kodeksu postępowania cywilnego, skarga kasacyjna jest niedopuszczalna we wskazanych poniżej sprawach rozpoznawanych w postępowaniu procesowym (wszczynanym na skutek wniesienia pozwu):

1. o rozwód, o separację, o alimenty
2. o ustalenie nieistnienia małżeństwa lub unieważnienie małżeństwa, jeżeli choćby jedna ze stron po uprawomocnieniu się wyroku zawarła związek małżeński
3. o czynsz najmu lub dzierżawy
4. o naruszenie posiadania
5. dotyczących kar porządkowych
6. dotyczących świadectwa pracy i roszczeń z tym związanych
7. o deputaty lub ich ekwiwalent
8. rozpoznanych w postępowaniu uproszczonym
9. w sprawach, w których powództwo oddalono z powodu oczywistej bezzasadności powództwa

Zgodnie z art. 519.1 § 1-4 Kodeksu postępowania cywilnego, skarga kasacyjna jest niedopuszczalna we wskazanych poniżej sprawach rozpoznawanych w postępowaniu nieprocesowym (uruchamianym poprzez złożenie wniosku):

1. z zakresu prawa rodzinnego, opiekuńczego i kurateli (w takich sprawach skarga kasacyjna jest dopuszczalna tylko w sprawach o przysposobienie oraz o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej między małżonkami, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi co najmniej 150.000 zł)
2. dotyczących przepadku rzeczy
3. dotyczących zarządu związanego ze współwłasnością lub użytkowaniem
4. dotyczących zabezpieczenia spadku i spisu inwentarza, wyjawienia przedmiotów spadkowych, zarządu spadku nieobjętego oraz zwolnienia wykonawcy testamentu
5. dotyczących zniesienia współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 150.000 zł
6. dotyczących likwidacji niepodjętych depozytów
7. w postępowaniu rejestrowym od postanowień inne niż wydane przez sąd drugiej instancji w przedmiocie wpisu lub wykreślenia z rejestru podmiotu podlegającego rejestracji

W jakich sprawach nie można wnieść skargi kasacyjnej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia?

Skarga kasacyjna jest niedopuszczalna ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia:

1. w sprawach o prawa majątkowe, w których wartość przedmiotu sporu jest mniejsza niż 50.000 zł
2. w sprawach o prawa majątkowe z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych, w których wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 10.000 zł
3. w sprawach o zniesienie współwłasności i działu spadku, jeżeli wartość przedmiotu zaskarżenia jest niższa niż 150.000 zł

Wymóg co do minimalnej wartości przedmiotu zaskarżenia nie dotyczy jednak spraw o odszkodowanie z tytułu wyrządzenia szkody przez wydanie prawomocnego orzeczenia niezgodnego z prawem - w tych sprawach skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Zawyżenie wartości przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej nie spowoduje, że zostanie ona uznana za dopuszczalną. Sąd może sprawdzić wartość przedmiotu zaskarżenia w ramach kontroli dopuszczalności skargi. Jeśli dojdzie do wniosku, że wartość przedmiotu zaskarżenia nie spełnia ustawowego minimum, odrzuci skargę kasacyjną jako niedopuszczalną.

Sprawy o prawa majątkowe

Niedopuszczalność skargi kasacyjnej ze względu na wartość przedmiotu zaskarżenia może dotyczyć tylko spraw o prawa majątkowe. Podział na sprawy dotyczące praw majątkowych i sprawy dotyczące praw niemajątkowych wynika z odmienności interesów, do jakich realizacji dążą dane postępowania.

Sprawy o prawa majątkowe dotyczą przedmiotu sporu, którego wartość może być wyrażona w pieniądzach – ma wartość ekonomiczną i może wpływać na sferę interesów majątkowych stron. Takimi sprawami są postępowania dotyczące świadczeń majątkowych, praw rzeczowych, praw majątkowych małżeńskich, czy większość postępowań dotyczących własności intelektualnej. Natomiast sprawy o prawa niemajątkowe dotyczą co do zasady praw osobistych i rodzinnych, w których nie da się określić ekonomicznej wartości przedmiotu sprawy.

W sprawach o prawa majątkowe jednym z wymogów formalnych pozwu jest wskazanie wartości przedmiotu sporu zgodnie z art. 19 – art. 24 Kodeksu postępowania cywilnego. Natomiast jeżeli w sprawie wnoszona jest apelacja od wyroku wydanego przez sąd pierwszej instancji, konieczne jest określenie wartości przedmiotu zaskarżenia, kierując się tymi samymi zasadami przy jej obliczaniu, co w przypadku wartości przedmiotu sporu. Należy jednak pamiętać, że wartość przedmiotu zaskarżenia nie może być wyższa niż wartość przedmiotu sporu wskazana w pozwie, chyba że w toku postępowania przed sądem pierwszej instancji doszło do rozszerzenia powództwa lub sąd orzekł ponad żądanie.

Podobnie wygląda to w przypadku wartości przedmiotu zaskarżenia wskazywanej w ramach skargi kasacyjnej. Wartość przedmiotu zaskarżenia w skardze kasacyjnej nie może być wyższa niż wartość przedmiotu zaskarżenia wskazana w apelacji. Tak wyliczona wartość przedmiotu zaskarżenia musi wynosić co najmniej 50.000 zł, aby skarga kasacyjna była dopuszczalna.

Sprawy z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych

W sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych minimalna wartość przedmiotu zaskarżenia skargą kasacyjną to 10.000 zł.

Wymóg co do minimalnej wartości przedmiotu zaskarżenia nie dotyczy jednak spraw o przyznanie i o wstrzymanie emerytury lub renty oraz o objęcie obowiązkiem ubezpieczenia społecznego - w tych sprawach skarga kasacyjna przysługuje niezależnie od wartości przedmiotu zaskarżenia.

Kto może wnieść skargę kasacyjną?

Zgodnie z art. 398.1 Kodeksu postępowania cywilnego, uprawnionymi do złożenia skargi kasacyjnej są:

1. strony postępowania, które zakończyło się zaskarżanym orzeczeniem
2. Prokurator Generalny
3. Rzecznik Praw Obywatelskich
4. Rzecznik Praw Dziecka

Do wniesienia skargi kasacyjnej konieczny jest interes w zaskarżeniu orzeczenia (określany przez prawników jako gravamen). W przypadku skargi kasacyjnej jest on rozumiany jako pokrzywdzenie orzeczeniem. Do pokrzywdzenia orzeczeniem dochodzi, jeżeli zaskarżane orzeczenie jest niekorzystne dla strony (ponieważ przez wydanie orzeczenia określonej treści lub określonego rodzaju nie uzyskała takiej ochrony prawnej, którą zamierzała osiągnąć przez odpowiednie zachowanie w toku procesu). Upraszczając, skargi kasacyjnej nie może wnieść strona postępowania, która uzyskała orzeczenie sądowe zgodne z jej żądaniem.

Jeżeli strona wniesie skargę kasacyjną, niedopuszczalne jest jej wniesienie przez którykolwiek z organów państwowych (Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich, Rzecznika Praw Dziecka) w takim samym zakresie, którego dotyczy skarga wniesiona przez stronę, zgodnie z art. 398.1 par. 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Przymus adwokacki w zakresie skargi kasacyjnej

W postępowaniu przed Sądem Najwyższym obowiązuje tzw. przymus adwokacko-radcowski. To oznacza, że aby strona postępowania mogła zaskarżyć orzeczenie skargą kasacyjną musi być reprezentowana przez adwokata lub radcę prawnego, a w sprawach dotyczących własności intelektualnej dopuszczalne jest również zastępstwo przez rzecznika patentowego. Skarga kasacyjna, która zostanie wniesiona samodzielnie przez stronę (tj. bez reprezentacji przez adwokata albo radcę prawnego), zostanie odrzucona.

W związku z tym, skarga kasacyjna strony powinna zostać sporządzona i podpisana przez adwokata albo radcę prawnego. Należy wyraźnie podkreślić, że obowiązek reprezentacji przez adwokata albo radcę prawnego istnieje już na etapie składania skargi kasacyjnej i wnoszenia do sądu drugiej instancji (a nie dopiero na etapie postępowania przed Sądem Najwyższym). 

Wyjątek od przymusu adwokacko-radcowskiego przewiduje art. 87.1 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego – strona może samodzielnie sporządzić i podpisać skargę kasacyjną tylko wtedy, gdy sama jest sędzią, prokuratorem, notariuszem, profesorem lub doktorem habilitowanym nauk prawnych albo radcą lub starszym radcą Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej.

W jakim terminie można wnieść skargę kasacyjną? 

Termin na wniesienie skargi kasacyjnej jest wskazany w art. 398.5 Kodeksu postępowania cywilnego. Zaskarżyć wyrok można w terminie dwóch miesięcy od doręczenia wyroku sądu drugiej instancji wraz z uzasadnieniem stronie skarżącej. Natomiast termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez Prokuratora Generalnego, Rzecznika Praw Obywatelskich i Rzecznika Praw Dziecka wynosi sześć miesięcy od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, a jeżeli strona zażądała doręczenia orzeczenia z uzasadnieniem - od chwili doręczenia orzeczenia stronie. 

Art. 519.1 § 2.2 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje inny (czteromiesięczny) termin do wniesienia skargi kasacyjnej w sprawach dotyczących odebrania osoby podlegającej władzy rodzicielskiej lub pozostającej pod opieką prowadzonych na podstawie konwencji haskiej z 1980 r. Skargę w takiej sprawie może wnieść tylko Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Dziecka lub Rzecznik Praw Obywatelskich niezależnie od jej wniesienia przez stronę postępowania.

Kiedy można złożyć wniosek o uzasadnienie wyroku?

Aby móc złożyć skargę kasacyjną jako strona postępowania, konieczne jest uzyskanie uzasadnienia wyroku sporządzonego przez sąd, który go wydał. Zgodnie z art. 387 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd drugiej instancji sporządzi uzasadnienie wydanego wyroku bez konieczności złożenia wniosku o uzasadnienie przez stronę w większości przypadków.

Jeśli jednak w sprawie oddalono apelację, zmieniono zaskarżony wyrok lub skarga kasacyjna ani zażalenie do Sądu Najwyższego nie przysługują, sąd drugiej instancji sporządzi uzasadnienie wyroku tylko na wniosek zgłoszony przez stronę. 

Wniosek o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem można złożyć w terminie jednego tygodnia (7 dni) od dnia ogłoszenia sentencji wyroku. Niezłożenie wniosku o doręczenie wyroku wraz z uzasadnieniem wyłącza możliwość wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę, która nie wniosła o doręczenie uzasadnienia wyroku. 

Co powinna zawierać skarga kasacyjna?

Jak omówiliśmy to już we wcześniejszej części tego artykułu, skarga kasacyjna musi być sporządzona przez profesjonalnego pełnomocnika, zgodnie z wymogiem przymusu adwokacko-radcowskiego w postępowaniu przed Sądem Najwyższym. To oznacza, że skargę kasacyjną powinien sporządzić adwokat, radca prawny (ewentualnie w sprawach dotyczących własności intelektualnej - rzecznik patentowy). 

Skarga kasacyjna powinna zawierać:

• oznaczenie sądu, do którego jest skierowana
• imiona i nazwiska lub nazwy stron, ich przedstawicieli ustawowych i pełnomocników
• oznaczenie wartości przedmiotu zaskarżenia - w sprawach o prawa majątkowe
• oznaczenie pisma “skarga kasacyjna”
• oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem, czy zaskarżamy orzeczenie w całości czy w części
• podanie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie
• wniosek o uchylenie lub o uchylenie i zmianę orzeczenia ze wskazaniem zakresu uchylenia i zmiany, których się domagamy;
• wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie
• podpis strony albo jej przedstawiciela ustawowego lub pełnomocnika
• wymienienie załączników

Do skargi kasacyjnej dołącza się jej odpisy dla pozostałych stron lub uczestników postępowania oraz oprócz tego dwa dodatkowe - jeden odpis do akt Sądu Najwyższego, a drugi odpis dla Prokuratora Generalnego (chyba że Prokurator Generalny sam wniósł skargę kasacyjną).

Co powinien zawierać wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie?

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania jest jako pierwszy rozpatrywany przez Sąd Najwyższy po przekazaniu mu skargi przez sąd drugiej instancji. Od pozytywnego rozpoznania tego wniosku uzależnione jest dalsze rozpoznanie całej skargi kasacyjnej. W związku z tym, szczególnie istotne jest odpowiednie skonstruowanie i uzasadnienie tego wniosku. 

Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania oraz jego uzasadnienie powinny być wyodrębnione w treści skargi kasacyjnej (w praktyce najczęściej stanowią odrębne od skargi kasacyjnej pismo). Sąd Najwyższy przyjmie skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w uzasadnieniu wniosku skarżący wykaże, że w sprawie zachodzi jedna z przesłanek:

• w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
• istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
• zachodzi nieważność postępowania
• skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

Istotne zagadnienie prawne

Istotne zagadnienie prawne to taki problem prawny, który skarżący powinien powiązać z konkretnym przepisem albo grupą przepisów, wskazując także ich dokładne jednostki redakcyjne przepisów. Istotne zagadnienie prawne powinno zostać sformułowane jasno i precyzyjnie, tak aby wymagało wyjaśnienia nie tylko w danej sprawie, lecz również w innych podobnych sprawach.

Problem ten powinien być dotąd nierozstrzygnięty w orzecznictwie, a jego rozstrzygnięcie przez Sąd Najwyższy musi być niezbędne dla wydania rozstrzygnięcia w konkretnej sprawie. Uzasadnienie istnienia takiego zagadnienia prawnego powinno zawierać odpowiednio rozwiniętą argumentację.

Potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów

Jeśli skarżący wskazuje, że zachodzi potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, powinien wykazać, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie został dotąd poddany wykładni albo jest interpretowany niejednolicie.

Taka rozbieżna wykładnia musi prowadzić do wyraźnie wskazanych przez skarżącego różnic w orzecznictwie dotyczących takich samych lub podobnych stanów faktycznych. Skarżący powinien te rozbieżności przedstawić, podając przedmiot spraw oraz dane identyfikujące poszczególne orzeczenia.

Nieważność postępowania

Powołanie się na nieważność postępowania wymaga wykazania, że zachodzi jedna z sytuacji określonych w art. 379 Kodeksu postępowania cywilnego:

1. droga sądowa była niedopuszczalna
2. strona nie miała zdolności sądowej lub procesowej, organu powołanego do jej reprezentowania lub przedstawiciela ustawowego, albo gdy pełnomocnik strony nie był należycie umocowany
3. o to samo roszczenie między tymi samymi stronami toczy się sprawa wcześniej wszczęta albo jeżeli sprawa taka została już prawomocnie osądzona
4. skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy
5. strona została pozbawiona możności obrony swych praw;
6. sąd rejonowy orzekł w sprawie, w której sąd okręgowy jest właściwy bez względu na wartość przedmiotu sporu

Oczywista zasadność skargi kasacyjnej

Jeżeli skarżący popiera wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania okolicznością, że jest ona oczywiście uzasadniona, powinien w uzasadnieniu takiego wniosku wskazać, że na pierwszy rzut oka, bez konieczności głębszej analizy, zachodzi sprzeczność zaskarżonego wyroku z przepisami prawa, których wykładnia jest jednolita. 

W jakim zakresie Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną?

Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną tylko w granicach zaskarżenia i w granicach podniesionych podstaw kasacyjnych. Skarżący ma obowiązek dokładnie wskazać podstawy kasacyjne, czyli precyzyjnie określić przepisy prawa, które jego zdaniem zostały naruszone.

Jak omówiliśmy to już wcześniej, podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Dopuszczalne podstawy skargi kasacyjnej zostały wskazane w art. 398.3 Kodeksu postępowania cywilnego. Skargę kasacyjną strona może oprzeć na:

1. naruszeniu prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie
2. naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy

Jeżeli w skardze kasacyjnej zarzucamy naruszenie prawa materialnego, trzeba jasno wskazać, czy sąd drugiej instancji błędnie zinterpretował dany przepis, czy też niewłaściwie zastosował wynikającą z niego normę do ustalonego stanu faktycznego sprawy. Należy również wyjaśnić, na czym konkretnie polegał ten błąd sądu. Zarzut musi być sformułowany precyzyjnie – ze wskazaniem dokładnego przepisu, którego dotyczy (a nie jedynie ogólnym powołaniem aktu prawnego lub przepisu bez określenia właściwej szczegółowej jednostki redakcyjnej, takiej jak ustęp, paragraf czy punkt). Natomiast w przypadku naruszenia przepisów postępowania oprócz dokładnego wskazania naruszenia danego przepisu postępowania należy również wykazać, że zarzucany błąd sądu drugiej instancji mógł mieć istotny wpływ na wynik sprawy. 

Każda z podstaw skargi kasacyjnej musi zostać uzasadniona w treści skargi. Uzasadnienie powinno wyjaśniać, na czym polega naruszenie wskazanych przepisów prawa, poprzez przeprowadzenie argumentacji prawnej. 

Prokurator Generalny może oprzeć wnoszoną przez siebie skargę kasacyjną na zarzucie naruszenia prawa materialnego lub zarzucie naruszenia prawa procesowego, jeżeli przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia podstawowych zasad porządku prawnego. W przypadku skargi wnoszonej przez Rzecznika Praw Obywatelskich, oprócz istnienia podstaw skargi kasacyjnej należy wykazać, że przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia konstytucyjnych wolności albo praw człowieka i obywatela. Natomiast Rzecznik Praw Dziecka, opierając swoją skargę kasacyjną na naruszeniu prawa materialnego lub prawa procesowego, powinien wskazać również, że przez wydanie orzeczenia doszło do naruszenia praw dziecka. 

Czy skarga kasacyjna podlega opłacie sądowej?

Zgodnie z art. 3 ust. 2 pkt 3 Ustawy o kosztach w sprawach cywilnych, skarga kasacyjna podlega opłacie sądowej. Oznacza to, że wnosząc skargę kasacyjną należy uiścić opłatę sądową.

W sprawach o prawa majątkowe opłata od skargi kasacyjnej jest uzależniona od wartości przedmiotu zaskarżenia. Na zasadzie art. 18 ust. 2 w związku z art. 13 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, gdy wartość przedmiotu zaskarżenia wynosi: 

• do 500 złotych - opłata od skargi wynosi 30 złotych
• ponad 500 złotych do 1500 złotych - opłata od skargi wynosi 100 złotych
• ponad 1.500 złotych do 4.000 złotych - opłata od skargi wynosi 200 złotych
• ponad 4.000 złotych do 7.500 złotych - opłata od skargi wynosi 400 złotych
• ponad 7.500 złotych do 10.000 złotych - opłata od skargi wynosi 500 złotych
• ponad 10.000 złotych do 15.000 złotych - opłata od skargi wynosi 750 złotych
• ponad 15.000 złotych do 20.000 złotych - opłata od skargi wynosi 1.000 złotych
• ponad 20.000 złotych - opłata sądowa od skargi wynosi 5% wartości przedmiotu zaskarżenia, nie więcej jednak niż 100.000 złotych

Od wskazanej powyżej zasady istnieją wyjątki. W ramach przykładu można wskazać, że od skargi kasacyjnej w sprawach o stwierdzenie nabycia spadku oraz w sprawach, w których postępowanie nieprocesowe zostało wszczęte z urzędu, opłata sądowa od skargi jest stała i wynosi 100 zł (art. 23 pkt 2, art. 50 pkt 1 Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Przepisy prawa przewidują także wyjątki od obowiązku uiszczenia opłaty od skargi kasacyjnej dla różnych kategorii spraw (np. dla spraw o uwłaszczenie gospodarstwa rolnego prowadzonej na podstawie Ustawy o uregulowaniu własności gospodarstw rolnych).

Strona, która nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, może wystąpić do sądu o zwolnienie od kosztów sądowych zgodnie z przepisami Ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Podobnie, możliwe jest wystąpienie o ustanowienie pełnomocnika z urzędu (adwokata albo radcy prawnego) w celu sporządzenia oraz wniesienia przez niego skargi kasacyjnej.

Jak przebiega postępowanie po wniesieniu skargi kasacyjnej?

Wniesienie skargi kasacyjnej

Skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie (sądu drugiej instancji).

Jeżeli skarga kasacyjna została sporządzona nieprawidłowo (nie zawiera wniosku o przyjęcie do rozpoznania skargi i jego uzasadnienia lub nie spełnia wymagań przewidzianych dla każdego pisma procesowego, nie wskazano wartości przedmiotu zaskarżenia lub nie dołączono odpisów skargi), sąd wezwie skarżącego do uzupełnienia braków skargi w terminie jednego tygodnia od doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.

Skarga kasacyjna zostanie odrzucona przez sąd drugiej instancji także jeżeli została wniesiona po upływie terminu, nie została opłacona, jest niedopuszczalna z innego powodu albo jeżeli nie zawierała elementów wskazanych w art. 398.4 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego (oznaczenia orzeczeniam, oznaczenia zakresu zaskarżenia, przytoczenia podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, wniosku o uchylenie lub uchylenie i zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia i zmiany).

Doręczenie skargi kasacyjnej pozostałym uczestnikom postępowania

Po dokonaniu kontroli formalnej skargi, sąd drugiej instancji doręczy odpisy skargi pozostałym stronom lub uczestnikom postępowania. Zgodnie z art. 398.7 Kodeksu postępowania cywilnego, strona przeciwna do strony skarżącej może wnieść do sądu drugiej instancji odpowiedź na skargę kasacyjną w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia tej stronie odpisu skargi kasacyjnej.

Jeżeli skargę wniósł Prokurator Generalny, Rzecznik Praw Obywatelskich lub Rzecznik Praw Dziecka, obie strony postępowania, które zakończyło się orzeczeniem będącym przedmiotem skargi, mogą wnieść odpowiedź na skargę. 

Przekazanie skargi kasacyjnej do Sądu Najwyższego

Po upływie terminu na wniesienie odpowiedzi na skargę lub po otrzymaniu przez skarżącego odpowiedzi na skargę, sąd drugiej instancji przedstawia skargę kasacyjną i odpowiedź wraz z aktami sprawy Sądowi Najwyższemu. Do akt sprawy dołącza się dwa odpisy zaskarżonego orzeczenia z uzasadnieniem.

Sąd Najwyższy, po otrzymaniu skargi, w każdej sprawie może zwrócić się do Prokuratora Generalnego z wezwaniem do zajęcia na piśmie stanowiska co do skargi kasacyjnej wniesionej przez stronę i odpowiedzi na skargę. Prokurator Generalny lub wyznaczony przez niego prokurator przedstawia stanowisko w terminie trzydziestu dni, a jeżeli uzna, że wymaga tego ochrona praworządności, praw obywatelskich lub interesu publicznego, bierze udział w postępowaniu kasacyjnym. Pismo ze stanowiskiem Prokuratora Generalnego doręcza się stronom postępowania kasacyjnego. Strony mogą ustosunkować się do tego pisma w terminie czternastu dni, nie później jednak niż na rozprawie kasacyjnej. 

Kiedy Sąd Najwyższy przyjmie skargę kasacyjną do rozpoznania? 

Przed rozpoznaniem skargi kasacyjnej Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej selekcji spraw w ramach tak zwanego przedsądu kasacyjnego. W ramach powyższego Sąd Najwyższy rozpoznaje wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania, który jest jednym z obowiązkowych elementów skargi. Zgodnie z art. 398.9 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, Sąd Najwyższy przyjmie skargę kasacyjną do rozpoznania, jeśli:

• w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
• istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów
• zachodzi nieważność postępowania
• skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona

Sąd Najwyższy nie jest związany wskazanymi przez skarżącego przesłankami kasacyjnymi może przyjąć do rozpoznania skargę na podstawie innej przesłanki niż wskazane w skardze kasacyjnej.

Na podstawie art. 398.9 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania Sąd Najwyższy orzeka na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym. To oznacza, że postanowienie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia wydaje jeden sędzia, bez przeprowadzania rozprawy i udziału stron. Postanowienie to wymaga uzasadnienia, ale nie można go zaskarżyć. 

Jak przebiega postępowanie przed Sądem Najwyższym po przyjęciu skargi kasacyjnej?

Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym. Sąd Najwyższy może jednak rozpoznać skargę na rozprawie, jeśli w skardze skarżący zgłosił wniosek o rozpoznanie skargi na rozprawie, a w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, a także jeżeli przemawiają za tym inne powody. 

Zgodnie z art. 398.11 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego, na początku rozprawy sędzia sprawozdawca przedstawia zwięźle stan sprawy, ze szczególnym uwzględnieniem podstaw i wniosków kasacyjnych. Następnie przewodniczący składu sędziowskiego udziela głosu stronom, przy czym może ograniczyć im czas wystąpienia, stosownie do wagi i zawiłości sprawy. Jeżeli w rozprawie bierze udział Prokurator Generalny lub upoważniony przez niego prokurator, przewodniczący udziela mu głosu po wysłuchaniu stron. 

W jaki sposób Sąd Najwyższy może rozpoznać skargę kasacyjną?

Sąd Najwyższy rozpoznaje skargę kasacyjną w granicach zaskarżenia oraz w granicach podstaw, w granicach zaskarżenia bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania (art. 398.13 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Granice zaskarżenia wyznacza skarżący poprzez określenie w skardze, czy zaskarża wyrok w całości, czy w części. Skarżący wyznacza również granice podstaw kasacyjnych. Oznacza to, że Sąd Najwyższy ogranicza się jedynie do oceny podniesionych w skardze zarzutów skarżącego, a więc na naruszeniu przez sąd drugiej instancji prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie, albo na naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przy rozpatrywaniu skargi nie bierze pod uwagę niewskazanych przez skarżącego podstaw kasacyjnych, oprócz nieważności postępowania. 

Na podstawie art. 398.17 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, Sąd Najwyższy może odroczyć wydanie orzeczenia w przedmiocie rozpoznania skargi kasacyjnej, jeżeli w sprawie pojawi się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości co do wykładni przepisów prawa, będących podstawą wydanego rozstrzygnięcia. W takim przypadku skład sędziowski orzekający w danej sprawie, po odroczeniu wydania orzeczenia, przekaże to zagadnienie do rozstrzygnięcia powiększonemu składowi Sądu Najwyższego. Powiększony skład Sądu Najwyższego może przejąć daną sprawę kasacyjną do swego rozpoznania. Jeśli tego nie zrobi, uchwała Sądu Najwyższego podjęta przez powiększony skład sędziowski musi zostać uwzględniona przez sędziów rozpatrujących skargę kasacyjną w sprawie, w której wynikło zagadnienie prawne będące przedmiotem uchwały. 

Kiedy Sąd Najwyższy oddala skargę kasacyjną?

Jeżeli Sąd Najwyższy stwierdzi, że skarga kasacyjna nie ma uzasadnionych podstaw, oddali skargę. Sąd oddali skargę kasacyjną również jeżeli zaskarżone orzeczenie, mimo błędnego uzasadnienia, odpowiada prawu. 

Co jeżeli Sąd Najwyższy uzna skargę kasacyjną za uzasadnioną?

Jeżeli Sąd Najwyższy uzna, że skarga kasacyjna jest uzasadniona, uchyli zaskarżone orzeczenie w całości lub w części i przekaże sprawę do ponownego rozpoznania sądowi, który wydał orzeczenie lub innemu sądowi równorzędnemu. Sąd Najwyższy może także uchylić w całości lub w części wyrok sądu pierwszej instancji oraz przekazać sprawę do rozpoznania ponownie przez ten sąd pierwszej instancji lub inny równorzędny sąd.

Jeżeli sprawa zostaje przekazana do ponownego rozpoznania, należy wyznaczyć inny skład sędziowski niż ten, który orzekał pierwotnie. Zgodnie z art. 398.20 Kodeksu postępowania cywilnego, sąd, któremu sprawa została przekazana przez Sąd Najwyższy, musi zastosować wykładnię przepisów prawa, dokonaną w danej sprawie przez Sąd Najwyższy na skutek zaskarżenia orzeczenia skargą kasacyjną. 

Jeżeli zarzut naruszenia prawa materialnego zgłoszony w skardze jest oczywiście zasadny, a skarga kasacyjna nie została oparta również na zarzucie naruszenia przepisów postępowania (albo zarzut ten okazał się bezzasadny), Sąd Najwyższy może – na wniosek skarżącego – uchylić zaskarżony wyrok i samodzielnie orzec co do istoty sprawy, bez przekazywania sprawy ponownie do sądu, który wydał zaskarżone orzeczenie. 

Sąd Najwyższy rozpoznając skargę kasacyjną może również stwierdzić, że w danej sprawie pozew (lub wniosek w postępowaniu nieprocesowym) podlegał odrzuceniu, albo że w sprawie zachodziła podstawa do umorzenia postępowania. W takim przypadku, zgodnie z art. 398.19 Kodeksu postępowania cywilnego, Sąd Najwyższy uchyla wydane w sprawie wyroki oraz odrzuca pozew lub umarza postępowanie. 

Czy można wnieść skargę kasacyjną drugi raz w tej samej sprawie?

Możliwe jest wniesienie skargi kasacyjnej od orzeczenia, które zostało wydane przez sąd drugiej instancji po ponownym rozpatrzeniu sprawy, na skutek uwzględnienia przez Sąd Najwyższy skargi kasacyjnej wniesionej w danej sprawie. Jednak w tym przypadku powtórna skarga kasacyjna nie może zostać oparta na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Sąd Najwyższy w ramach rozpatrywania poprzedniej skargi kasacyjnej wniesionej w danej sprawie.

O autorze

adwokat Wojciech Rudzki

Okręgowa Izba Adwokacka w Krakowie · nr wpisu KRA/Adw/3310 · od 2016 r.

Prowadzę Kancelarię Adwokacką w Krakowie. Specjalizuję się w prawie cywilnym, spadkowym, gospodarczym i prawie spółek oraz w prawie nieruchomości. Reprezentuję klientów indywidualnych i przedsiębiorców - rzetelnie i konkretnie.

Więcej o mnieZadzwoń: 692 511 850