Postępowanie nakazowe i nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym

autor: adwokat Wojciech Rudzki

Ostatnia aktualizacja w dniu 5 października 2025 roku

Postępowanie nakazowe to jeden z rodzajów postępowania w sprawach cywilnych. Prowadzone jest zawsze na wniosek powoda, jeżeli dysponuje on dokumentami uzasadniającymi wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym. Najczęściej takim dokumentem jest weksel, dokument uznania długu albo umowa oraz potwierdzenie spełnienia świadczenia w transakcji handlowej pomiędzy przedsiębiorcami. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:

• w jakich wypadkach sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym?
• czym różni się postępowanie nakazowe od postępowania upominawczego?
• jaka jest wysokość opłaty od pozwu w postępowaniu nakazowym?
• ile kosztuje wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym?
• jak wygląda postępowanie po wniesieniu zarzutów od nakazu zapłaty?
• co to znaczy, że nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym jest tytułem zabezpieczenia?

Postępowanie nakazowe – informacje podstawowe

Postępowanie nakazowe jest jednym z rodzajów postępowania cywilnego. Polega ono na tym, że sąd, na podstawie pozwu i załączonych do niego dokumentów uzasadniających żądanie pozwu, wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Postępowanie nakazowe regulowane jest przez przepisy art. 484.1-497 Kodeksu postępowania cywilnego.

Co istotne, sprawa rozpatrywana jest w postępowaniu nakazowym wyłącznie na pisemny wniosek powoda zgłoszony w pozwie (art. 484.1 Kodeksu postępowania cywilnego). W związku z tym, jest to postępowanie o charakterze fakultatywnym, a w celu wydania nakazu zapłaty należy umieścić stosowną wzmiankę w pozwie. Jeżeli powód nie zgłosi wniosku o rozpoznanie sprawy w postępowaniu nakazowym, sąd rozpozna sprawę postępowaniu zwykłym lub postępowaniu upominawczym (które prowadzone jest z urzędu, a więc bez zgłaszania wniosku).

Opłaty sądowe w postępowaniu nakazowym są niższe niż w przypadku innych postępowań cywilnych. Składając pozew w postępowaniu nakazowym, powód jest zobowiązany do opłacenia (zamiast opłaty sądowej w typowej wysokości 5% wysokości) żądania wyłącznie 1/4 wysokości tej opłaty, czyli w wysokości 1,25 % żądania (art. 19 ust 2 pkt 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych).

Jakie są podstawy do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym?

Sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym, gdy powód dochodzi roszczenia pieniężnego albo świadczenia innych rzeczy zamiennych (art. 480.1 Kodeksu postępowania cywilnego), a fakty uzasadniające dochodzone roszczenie są udowodnione jednym z dokumentów wskazanych w Kodeksie postępowania cywilnego:

1. dołączonym do pozwu dokumentem urzędowym
2. zaakceptowanym przez dłużnika rachunkiem
3. wezwaniem dłużnika do zapłaty i pisemnym oświadczeniem dłużnika o uznaniu długu
4. należycie wypełnionym wekslem lub czekiem
5. dołączonej do pozwu umowy, dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego, dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku (w przypadku transakcji handlowej pomiędzy przedsiębiorcami)

Powód, który dochodzi roszczenia pieniężnego powinien podać konkretną kwotę w walucie polskiej. Tylko wyjątkowo można podać kwotę w walucie obcej. Rzeczami zamiennymi są rzeczy oznaczone co do gatunku.

Dokument urzędowy

Zgodnie z art. 244 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, dokumentami urzędowymi są dokumenty sporządzone w przepisanej formie przez powołane do tego organy władzy publicznej i inne organy państwowe w zakresie ich działania. Dokumenty takie stanowią dowód tego, co zostało w nich urzędowo zaświadczone.

Przykładem dokumentu urzędowego, który może stanowić podstawę do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym jest wyrok sądowy, protokół z rozprawy sądowej, akt notarialny, sporządzony przez komornika sądowego spis inwentarza, a także decyzja administracyjna.

Zaakceptowany przez dłużnika rachunek

Podstawę wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym może stanowić zaakceptowany przez dłużnika rachunek. Mowa tu np. o rachunku, fakturze bądź nocie obciążeniowej, która została bez zastrzeżeń podpisana przez dłużnika bądź przez umocowaną przez niego osobę.

Podpis oznacza w tym przypadku akceptację przez dłużnika stwierdzonego w rachunku zobowiązania. Jednocześnie, podkreślić należy, że samo przyjęcie rachunku przez dłużnika (np. odebranie przez niego listu zawierającego fakturę i zapoznanie się z nim) nie może jeszcze zostać uznane za akceptację tego rachunku.

Wezwanie do zapłaty i pisemne oświadczenie dłużnika o uznaniu długu

Kolejną sytuacją, w której możliwe jest wydanie przez Sąd nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym jest złożenie przez dłużnika pisemnego oświadczenia o uznaniu przez niego długu. Oświadczenie takie może zostać złożone zarówno w formie umowy pomiędzy wierzycielem a dłużnikiem (tzw. uznanie właściwe), jak też i samego oświadczenia wiedzy dłużnika (tzw. uznanie niewłaściwe).

Weksel lub czek

Zgodnie z art. 485 § 2 kodeksu postępowania cywilnego, Sąd wydaje także nakaz zapłaty przeciwkozobowiązanemu z weksla lub czeku należycie wypełnionego, których prawdziwość i treść nie nasuwają wątpliwości.

W przypadku przejścia na powoda praw z weksla lub czeku, do wydania nakazu niezbędne jest również przedstawienie dokumentów uzasadniających roszczenie, o ile przejście tych praw na powoda nie wynika bezpośrednio z weksla lub czeku.

Jeżeli dłużnikiem jest konsument, niezbędne jest przedstawienie wraz z pozwem umowy, z której wynika roszczenie zabezpieczone wekslem, wraz z deklaracją wekslową i załącznikami. W treści pozwu skierowanego przeciwko osobie fizycznej zamieszcza się oświadczenie o tym, czy roszczenie dochodzone pozwem powstało w związku z umową zawartą z konsumentem.

Weksel należy do papierów wartościowych. Na jego podstawie jedna strona bezwarunkowo zobowiązuje się spłacić określoną sumę wekslową w wyznaczonym stronie przeciwnej terminie. Czek jest natomiast swego rodzaju środkiem zapłaty. Wręcza się go zamiast pieniądza.

Umowa wraz z dowodem spełnienia świadczenia (transakcja pomiędzy przedsiębiorcami)

Ostatnią z podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym jest art. 485 § 2.1. Zgodnie z tym przepisem sąd wydaje nakaz zapłaty również na podstawie:

1. dołączonej do pozwu umowy
2. dowodu spełnienia wzajemnego świadczenia niepieniężnego
3. dowodu doręczenia dłużnikowi faktury lub rachunku, jeśli powód dochodzi należności zapłaty świadczenia pieniężnego lub odsetek w transakcjach handlowych określonych w Ustawie o terminach zapłaty w transakcjach handlowych lub kwoty, o której mowa w art. 10 ust. 1 tej ustawy, oraz na podstawie dokumentów potwierdzających poniesienie kosztów odzyskiwania należności, jeśli powód dochodzi także zwrotu kosztów, o których mowa w art. 10 ust 2 tej ustawy

Skutki wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym

W przypadku nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym, pozwany jest zobowiązany albo spełnić świadczenie wynikające z nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym albo wnieść zarzuty od nakazu zapłaty. Termin do podjęcia jednej z tych czynności wynosi:

1. jeden miesiąc od dnia doręczenia nakazu, jeżeli doręczenie nakazu pozwanemu miało miejsce w Polsce albo w innym kraju na terytorium Unii Europejskiej (art. 480.2 § 2 pkt 3) Kodeksu postępowania cywilnego)
2. trzy miesiące od dnia doręczenia nakazu, jeżeli doręczenie nakazu pozwanemu miało miejsce poza terytorium Unii Europejskiej (art. 480.2 § 2 pkt 4) Kodeksu postępowania cywilnego)

Jeżeli pozwany nie chce zaskarżać nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowy, powinien we wskazanym powyżej terminie zaspokoić roszczenie w całości (w tym z odsetkami) wraz z zasądzonymi kosztami postępowania.

Nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym doręcza się stronom. Pozwanemu należy doręczyć nakaz zapłaty wraz z pozwem, załącznikami i pouczeniem o treści art. 493 § 1 zdanie trzecie Kodeksu postępowania cywilnego (tj. pouczeniem o możliwości wniesienia zarzutów oraz wskazaniem wyżej wymienionych terminów do ich wniesienia).

Jeżeli nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym nie zostanie zaskarżony, będzie on miał skutki prawomocnego wyroku sądowego. Po nadaniu mu klauzuli wykonalności będzie możliwe wszczęcie postępowania egzekucyjnego przez komornika sądowego (art. 480.2 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego).

Nakaz zapłaty jako tytuł zabezpieczenia

Nakaz zapłaty w postępowania nakazowym od chwili jego wydania stanowi tytuł zabezpieczenia, wykonalny bez nadawania mu klauzuli wykonalności. Innymi słowy, wydanie nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym jest równoznaczne z wydaniem postanowienia o zabezpieczeniu. Co warto wiedzieć, wniesienie zarzutów od nakazu zapłaty nie skutkuje automatycznym uchyleniem zabezpieczenia. Będzie ono więc skuteczne aż do czasu wydania w sprawie prawomocnego wyroku.

Dla porównania, nakaz zapłaty w postępowaniu upominawczym nie stanowi tytułu zabezpieczającego, a przysługującym od niego środkiem zaskarżenia jest sprzeciw (a nie zarzuty). W ramach postępowania upominawczego sąd może jednak udzielić zabezpieczenia na zasadach ogólnych wynikających z Kodeksu postępowania cywilnego.

Kiedy sąd nie wydaje nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym?

Nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym nie można wydać, jeżeli:

• brak jest wniosku o jego wydanie (nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym jest wydawany wyłącznie na wniosek)
• powód domaga się roszczenia, które nie nadaje się do trybu postępowania nakazowego (np. wydania nieruchomości)
• gdy dołączone do pozwu dokumenty nie są dokumentami uzasadniającymi wydanie takiego nakazu (np. dołączono weksel, ale niewłaściwie wypełniony) lub nie dołączona do niego wszystkich wymaganych dokumentów

Jeśli nie ma podstaw do wydania nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym sprawa powinna być rozpoznana w zwykłym trybie procesowym albo we właściwym dla niej postępowaniu odrębnym (w szczególności w postępowaniu upominawczym) .

Zarzuty od nakazu zapłaty w postępowaniu nakazowym

Od nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym można wnieść zarzuty. Skutkiem wniesienia zarzutów jest brak uzyskania przez nakaz zapłaty statusu prawomocnego wyroku sądowego. Po wniesieniu zarzutów sąd, który wydał zaskarżony nakaz zapłaty musi ponownie rozpoznać i rozstrzygnąć sprawę.

Nakaz zapłaty nie ulega jednak automatycznemu uchyleniu – obowiązuje on aż do zapadnięcia w sprawie prawomocnego wyroku. Jeżeli zachodzą podstawy do odrzucenia pozwu lub umorzenia postępowania, sąd z urzędu uchyla nakaz zapłaty postanowieniem i wydaje odpowiednie rozstrzygnięcie (art. 493 § 4 Kodeksu postępowania cywilnego). W innym przypadku sąd wydaje wyrok, którym w całości lub części utrzymuje nakaz zapłaty w mocy albo go uchyla i orzeka o żądaniu pozwu.

W postępowaniu nakazowym obowiązek uiszczania opłaty sądowej jest uregulowany w zupełnie inny sposób niż w zwyczajnym postępowaniu. Powód wnoszący pozew płaci jedynie 1/4 opłaty sądowej (w typowej sytuacji wynoszącą 1,25% wysokości żądania), natomiast pozwany wnosząc zarzuty od nakazu zapłaty pokrywa pozostałą część opłaty sądowej w wysokości 3/4 należnej opłaty sądowej (w typowej sytuacji wynoszącą 3,75% wysokości żądania). Przykładowo, jeżeli wysokość roszczenia wynosi 500.000 złotych, to opłata od pozwu wynosi 25.000 zł. Powód za wniesienie pozwu w postępowaniu nakazowym zapłaci 6.250 zł. Natomiast, jeżeli nakaz zapłaty zostanie wydany, a pozwany zechce wnosić od niego zarzuty, będzie musiał uiścić opłatę sądową w wysokości 18.750 złotych.

Mechanizm ten opiera się na fakcie, że sąd wydaje nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym jedynie na podstawie niezwykle mocnych dowodów (określonych precyzyjnie w Kodeksie postępowania cywilnego). Z tego powodu to na pozwanego przerzucono większość obowiązków, które wiążą się z udowodnieniem, że załączone przez powoda dokumenty są nieprawdziwe.

Podmiotami uprawnionymi do wniesienia zarzutów są:

1. pozwany
2. interwenient uboczny po stronie pozwanego
3. prokurator
4. inny organ działający na takich samych zasadach jak prokurator
5. właściwa organizacja pozarządowa

Zarzuty wnosi się do sądu, który wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Jak omówiliśmy to już we wcześniejszej części tego artykułu, termin do wniesienia zarzutów wynosi 1 miesiąc od dnia doręczenia nakazu pozwanemu (jeżeli doręczono go w Polsce albo na terytorium Unii Europejskiej) albo 3 miesiące od dnia doręczenia nakazu pozwanemu (jeżeli doręczono go poza terytorium Unii Europejskiej)

Zarzuty powinny być wniesione w formie pisma procesowego. Natomiast w sprawach z zakresu prawa pracy i ubezpieczeń społecznych pracownik lub ubezpieczony może zgłosić zarzuty ustnie do protokołu. Pismo zawierające zarzuty powinno czynić zadość ogólnym warunkom stawianym dla pisma procesowego (art. 126 i następne Kodeksu postępowania cywilnego). Oprócz tego pismo takie powinno zawierać:

1. oznaczenie zakresu zaskarżenia przez określenie, czy nakaz zapłaty jest zaskarżony w całości, czy w części
2. wskazanie zarzutów stawianych nakazowi zapłaty, które pod rygorem ich utraty należy zgłosić przed wdaniem się w spór co do istoty sprawy
3. powołanie wszystkich okoliczności faktycznych i dowodów

Spóźnione twierdzenia i dowody sąd pomija, chyba że strona uprawdopodobni, że nie zgłosiła ich w zarzutach bez swoje winy lub że uwzględnienie spóźnionych twierdzeń i dowodów nie spowoduje zwłoki w rozpoznaniu sprawy albo że zachodzą inne wyjątkowe okoliczności.

W trakcie postępowania nie można występować z nowymi roszczeniami zamiast lub obok dotychczasowych. Natomiast w przypadku zmiany okoliczności powód może żądać zamiast pierwotnego przedmiotu sporu jego wartości lub innego przedmiotu, a w sprawach o świadczenie powtarzające się może ponadto rozszerzyć żądanie pozwu o świadczenie za dalsze okresy.

Po cofnięciu zarzutów sąd orzeka postanowieniem, że nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym pozostaje w mocy, chyba że uznaje cofnięcie za niedopuszczalne (art. 497 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego). Przez cofnięcie zarzutów należy rozumieć ich odwołanie przez pozwanego.

Sąd może odrzucić zarzuty, gdy zostały wniesione po terminie, nie opłacono ich, są niedopuszczalne z innych przyczyn a także, gdy ich braki nie zostały usunięte w terminie. Odrzucenie zarzutów następuje na posiedzeniu niejawnym w formie postanowienia. Doręcza się je pozwanemu wraz z uzasadnieniem. Na postanowienie to przysługuje zażalenie.

Rozstrzygnięcia podejmowane przez sąd po przeprowadzeniu rozprawy

Po złożeniu przez pozwanego zarzutów, skierowaniu sprawy do rozpatrzenia na rozprawie i przeprowadzeniu tejże rozprawy sąd może:

1. wydać wyrok utrzymujący w mocy nakaz zapłaty w całości lub w części
2. wydać wyrok uchylający nakaz zapłaty i orzekający o żądaniu pozwu

Pierwszy z wyroków sąd wydaje, gdy żądanie pozwu jest zasadne, a zarzuty pozwanego bezzasadne. Sąd uchyla nakaz zapłaty wydany w postępowaniu nakazowym w razie uwzględnienia zarzutów pozwanego co do zasadności roszczeń powoda stwierdzonych tym nakazem. W takiej sytuacji konieczne jest dodatkowe rozstrzygnięcie co do istoty sprawy. Takim rozstrzygnięciem może być oddalenie powództwa albo inne uwzględniające powództwo (np. zasądzające zamiast pierwotnego sporu jego wartość lub inny przedmiot). Jeśli sąd wydał wyrok uchylający nakaz zapłaty i nie orzekł w nim o żądaniu pozwu musi to potem uzupełnić.

Sąd może również wydać postanowienie o uchyleniu nakazu zapłaty wydanego w postępowaniu nakazowym i odrzuceniu pozwu lub postanowienie o uchyleniu nakazu zapłaty i umorzeniu postępowania. Pierwsze z rozstrzygnięć sąd powinien podjąć, jeśli wydał nakaz zapłaty mimo zachodzenia podstaw do odrzucenia pozwu (np. po wydaniu nakazu zapłaty okaże się, że powód nie miał zdolności sądowej).

Natomiast uchylić nakaz zapłaty i umorzyć postępowanie sąd powinien, gdy wydał nakaz zapłaty pomimo, że zachodziła podstawa do umorzenia postępowania a także, gdy po wniesieniu zarzutów wydanie wyroku stało się zbędne lub niedopuszczalne. Podstawą do umorzenia postępowania może być np. cofnięcie pozwu, następczy brak drogi sądowej albo jurysdykcji krajowej. Wydanie wyroku staje się zbędne np. z powodu cofnięcia pozwu lub zawarcia ugody sądowej.