Zapis bankowy, czyli dyspozycja wkładem na wypadek śmierci

autor: adwokat Wojciech Rudzki

Ostatnia aktualizacja w dniu 1 września 2025 roku.

Zapis bankowy jest inaczej dyspozycją wkładem na wypadek śmierci. Pozwala na przekazanie pieniędzy po swojej śmierci osobom zaliczanym do najbliższych członków rodziny. W ramach zapisu bankowego można przekazać w 2025 roku łącznie 178.091 złotych (stan na dzień 1 września 2025 roku), ale kwota ta jest zmienna i jest związana z wysokością przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku. Po przeczytaniu tego artykułu poznasz odpowiedzi między innymi na następujące pytania:

• czym jest dyspozycja wkładem na wypadek śmierci?
• kto może ustanowić zapis bankowy i na czyją rzecz można go ustanowić?
• czy zapis bankowy wchodzi w skład spadku?
• czy zapis bankowy wpływa na dział spadku?
• czym różni sie zapis bankowy od zapisu windykacyjnego oraz zapisu zwykłego?
• czy dyspozycja wkładem na wypadek śmieci wpływa na prawo do zachowku?

Czym jest zapis bankowy?

Zapis bankowy to instytucja regulowana przez prawo bankowe, inaczej nazywana dyspozycją wkładem na wypadek śmierci. W ramach dyspozycji na wypadek śmierci posiadacz rachunku oszczędnościowego, rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowego lub rachunku terminowej lokaty oszczędnościowej może polecić pisemnie bankowi dokonanie po swojej śmierci wypłaty określonej kwoty pieniężnej najbliższym członkom rodziny.

Zapis ten wywiera skutki dopiero po śmierci posiadacza rachunku, a za jego życia nie wywiera żadnego wpływu na relacje z bankiem albo z członkami rodziny. Za pomocą dyspozycji wkładem na wypadek śmierci posiadacz rachunku bankowego może zapewnić swoim bliskim szybką wypłatę środków pieniężnych, zgromadzonych przez niego na rachunkach oszczędnościowych, na wypadek swojej śmierci. To pozwala uniknąć wielu formalności związanych z procedurą spadkową, więc może stanowić jeden ze sposobów zabezpieczenia członków rodziny na wypadek śmierci.  

Jak dokonać dyspozycji wkładem na wypadek śmierci?

Kto i jak może dokonać dyspozycji wkładem na wypadek śmierci?

Przy zawieraniu umowy rachunku bankowego, bank na podstawie art. 56a ust. 1 Prawa bankowego, musi poinformować klienta o możliwości dokonania dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. Dyspozycji tej może dokonać osoba fizyczna, która posiada:

• rachunek oszczędnościowy
• rachunek oszczędnościowo-rozliczeniowy
• terminową lokatę oszczędnościową

Z natury rzeczy można tego dokonać jedynie przed śmiercią posiadacza rachunku. Zapis bankowy nie może zostać ustanowiony przez pełnomocnika.

Osoba małoletnia po ukończeniu 13 roku życia, zgodnie z art. 58 Prawa bankowego, może samodzielnie dokonać dyspozycji wkładem na wypadek śmierci – aczkolwiek jedynie w takim zakresie, w jakim może samodzielnie decydować o środkach zgromadzonych na rachunku bez zgody przedstawicieli ustawowych. Przedstawiciele ustawowi mogą także zablokować ustanowienie dyspozycji na wypadek śmierci przez małoletniego, poprzez sprzeciwienie się tej dyspozycji na piśmie.

Inne osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych, na przykład osoby ubezwłasnowolnione częściowo, nie mogą dokonać samodzielnie dyspozycji wkładem na wypadek śmieci. Do takiej czynności wymagana jest zgoda przedstawiciela ustawowego osoby o ograniczonej zdolności do czynności prawnych. Osoby, które w ogóle nie mają zdolności do czynności prawnych, nie mogą dokonać dyspozycji wkładem na wypadek śmierci. 

Zapis bankowy ustanawia się poprzez jednostronną czynność prawną, która sprowadza się do złożenia stosownego pisemnego oświadczenia przez posiadacza rachunku. Oświadczenie o ustanowieniu dyspozycji wkładem na wypadek śmierci powinno zostać złożone z własnej woli. Zgodnie z regulacjami dotyczącymi wad oświadczeń woli, dyspozycja złożona w braku świadomości lub swobody, pod wpływem błędu, podstępu lub groźby, będzie nieważna. 

Oświadczenie to będzie skuteczne pod warunkiem dotrze do banku w ten sposób, żeby bank mógł się z nim zapoznać. Nie potrzeba żadnego formalnego przyjęcia oświadczenia przez bank. Bank nie może również takiego oświadczenia odrzucić. Oświadczenie musi zostać złożone co najmniej w formie pisemnej, można tego dokonać również za pomocą formularza przygotowywanego przez bank. Złożenie takiego oświadczenia ustnie lub w formie dokumentowej nie doprowadzi do ustanowienia zapisu. Natomiast dopuszczalne jest złożenie oświadczenia w formie “wyższej” niż pisemna, na przykład w formie aktu notarialnego czy z podpisem notarialnie poświadczonym – jednak nie ma takiej konieczności. Prawo bankowe w art. 7 ust. 1 przewiduje, że dyspozycja wkładem na wypadek śmierci może być złożona również w formie elektronicznej.

Na czyją korzyść można dokonać dyspozycji?

Zapis bankowy może być dokonany na rzecz najbliższych posiadacza rachunku:

• małżonka
• wstępnych (rodziców, dziadków)
• zstępnych (dzieci, wnuków, prawnuków itd.)
• rodzeństwa

Nie można dokonać zapisu na rzecz innych osób fizycznych ani na rzecz osób prawnych bądź jednostek organizacyjnych nieposiadających zdolności prawnej (na przykład spółki z o.o. albo spółki jawnej). Zdolność do bycia beneficjentem zapisu bankowego ocenia się na moment śmierci posiadacza rachunku. Z tego względu możliwe jest na przykład ustanowienie zapisu na rzecz konkubenta, a następnie zawarcie związku małżeńskiego, w związku z czym dotychczasowy konkubent jako małżonek zostanie zaliczony do kręgu osób uprawnionych do bycia beneficjentami. Analogicznie w przypadku rozwodu – ustanowienie dyspozycji w trakcie małżeństwa, a następnie rozwód przed śmiercią posiadacza rachunku wyklucza możliwość zostania beneficjentem środków pieniężnych w ramach dyspozycji wkładem na wypadek śmierci.

Wskazanie beneficjenta powinno być możliwie jak najbardziej konkretne, tak, aby bank nie miał wątpliwości, kto jest uprawniony z tytułu zapisu. W związku z tym w treści oświadczenia należy podać co najmniej imię i nazwisko beneficjenta zapisu, ale warto wskazać również inne dane, takie jak na przykład miejsce zamieszkania czy numer PESEL. 

Zapis bankowy może zostać ustanowiony na rzecz kilku osób równocześnie. Posiadacz rachunku może od razu wskazać w jakich częściach poszczególni beneficjenci mają otrzymać środki zgromadzone na rachunku lub ustanowić ich łącznie, bez wskazywania wysokości kwot przypadających poszczególnym uprawnionym. Jeżeli zapis zostanie ustanowiony łącznie, a jeden z beneficjentów umrze przed śmiercią posiadacza rachunku, pozostali beneficjenci otrzymają jego część podzieloną po równo, podobnie jak na zasadach prawa przyrostu. 

Jakie są ograniczenia co do przedmiotu dyspozycji na wypadek śmierci?

Przedmiotem zapisu bankowego może być jedynie dyspozycja dokonania określonej wypłaty kwoty pieniężnej. Przedmiotem zapisu nie może być żadna inna dyspozycja. Nie ma znaczenia, w jakiej walucie prowadzone są rachunki, z których ma nastąpić wypłata. Istotnym ograniczeniem jest to, że przepisy o dyspozycji na wypadek śmieci nie mają zastosowania do rachunków wspólnych, o czym stanowi prawo budowlane w art. 57. Za to nie ma znaczenia, czy rachunek prowadzi bank krajowy, czy bank zagraniczny – bank zobligowany jest do zrealizowania dyspozycji, chyba że do umowy rachunku bankowego znajdują zastosowanie przepisy prawa obcego, które wyłączają stosowanie regulacji Prawa bankowego.

Zapis bankowy jest niejako dodatkiem do umowy rachunku bankowego. W związku z tym, jeżeli umowa rachunku bankowego została zawarta na czas oznaczony, a posiadacz rachunku zmarł po upływie czasu, na jaki została zawarta umowa, zapis bankowy nie będzie skuteczny. Co więcej, przedmiot zapisu jest ograniczony każdorazowo do środków zgromadzonych na rachunku bankowym, obciążonym zapisem. Co ważne, skuteczność dyspozycji ocenia się na moment śmierci posiadacza rachunku. W związku z tym kwota dyspozycji wkładu na wypadek śmierci może zostać pomniejszona, jeżeli na rachunku nie będzie sumy wystarczającej do pokrycia całości zapisu.

Jaki jest limit wysokości zapisu bankowego?

Kwota wypłacona tytułem dyspozycji wkładem na wypadek śmieci nie może być wyższa niż dwudziestokrotne przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw bez wypłat nagród z zysku, ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego za ostatni miesiąc przed śmiercią posiadacza rachunku (wynika to z art. 56 ust. 2 Prawa bankowego). Na dzień 1 września 2025 roku kwota ta wynosi 178.091 złotych (20 x 8904,55 złotych, ostatni komunikat opublikowany za lipiec 2025 roku).

Limit kwoty wypłaty dyspozycji zapisu bankowego jest weryfikowany przez bank już po śmierci posiadacza rachunku, który ustanowił zapis. Z uwagi na to w momencie ustanawiania zapisu bank może przyjąć jedną dyspozycję wkładem, której zapis będzie przekraczał ustawowy limit na moment składania oświadczenia. 

Jeżeli w wyniku ustanowienia kilku zapisów bankowych, bez względu na liczbę wydanych dyspozycji, łączna suma dyspozycji przekracza limit wysokości zapisu, na zasadzie art. 56 ust. 4 Prawa budowlanego, dyspozycja wydana później ma pierwszeństwo w wypłacie przed dyspozycją wydaną wcześniej.

Zapisy bankowe ustanowione wcześniej są wypłacane w wysokości do granicy wynikającej z limitu. Co ważne, limit ten obowiązuje niezależnie od tego, ile rachunków bankowych w danym banku posiada ustanawiający zapisy oraz niezależnie od tego, w ilu bankach posiada rachunki. Natomiast jeżeli kilku beneficjentów zostało uprawnionych poprzez jedną dyspozycję, który przekroczył limit, roszczenia beneficjentów zostają proporcjonalnie obniżone, tak aby nie przekraczały ustawowego limitu.

Jak otrzymać kwotę należną tytułem zapisu bankowego?

Jeżeli bank dowiedział się o śmierci posiadacza rachunku bankowego, powinien niezwłocznie zawiadomić wskazane przez posiadacza rachunku osoby o możliwości wypłaty określonej kwoty z tytułu zapisu bankowego, zgodnie z dyspozycją art. 56a ust. 2 Prawa budowlanego. Wypłata środków jest możliwa jedynie, jeżeli beneficjent przeżył posiadacza rachunku, który dokonał zapisu. Jeżeli beneficjent zmarłby przed śmiercią posiadacza rachunku, uprawnienie z tytułu zapisu bankowego nie przechodzi na spadkobierców beneficjenta (dotyczy to zarówno dziedziczenia ustawowego, jak i dziedziczenia testamentowego).

Roszczenie o wypłatę środków przysługuje beneficjentowi bezpośrednio do banku prowadzącego rachunek. Beneficjent, chcą wypłacić środki z tytułu zapisu bankowego, musi udać się do placówki banku oraz przedłożyć dokumenty potwierdzające, że jest uprawniony do wypłaty środków, a więc przede wszystkim odpis aktu zgonu posiadacza rachunku oraz wykazać stopień pokrewieństwa ze zmarłym posiadaczem rachunku. Warto przedłożyć również kopię oświadczenia o ustanowieniu zapisu bankowego, jeżeli beneficjent taką posiada. Bank następnie dokona weryfikacji zapisu i przedłożonych dokumentów. Jeżeli weryfikacja przebiegnie pomyślnie, kwota objęta dyspozycją zostanie wypłacona beneficjentowi zapisu. Jeżeli rachunek prowadzony jest w walucie obcej, wypłata środków powinna nastąpić w tej walucie. 

Jeżeli ustanowiono kilku beneficjentów zapisu, nie powstaje między nimi solidarność wierzycieli w stosunku do roszczenia przysługującemu im w stosunku do banku. W związku z tym, jeżeli bank wypłaci całość zapisu tylko jednemu z beneficjentów, nie zwolni się z obowiązku wypłacenia pozostałym beneficjentom sumy przekazanej zapisem. Aby zwolnić się ze zobowiązania, bank powinien wypłacić wkład poczyniony przez zmarłego posiadacza rachunku każdemu z beneficjentów. 

Kwota wypłaty należna w ramach zapisu bankowego podlega dziedziczeniu, jeżeli beneficjent umrze po śmierci ustanawiającego zapis bankowy. W sytuacji, gdy beneficjent nie zdążył pobrać przed śmiercią środków z zapisu bankowego, roszczenie o wypłatę przechodzi na jego spadkobierców. Aby pobrać środki z zapisu, spadkobiercy beneficjenta będą musieli przedłożyć w banku również dokument poświadczający dziedziczenie po beneficjencie – akt poświadczenia dziedziczenia sporządzony przez notariusza lub prawomocne postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku. 

Roszczenie o wypłatę środków z zapisu bankowego podlega przedawnieniu roszczeń na zasadach ogólnych w terminie 6 lat, na podstawie art. 118 w związku z art. 731 Kodeksu cywilnego. Termin zaczyna biec w momencie, gdy beneficjent dowiedział się o poczynionym zapisie bankowym oraz o śmierci posiadacza rachunku. Po upływie terminu przedawnienia suma przeznaczona na zapis bankowy wejdzie w skład spadku i powstanie obowiązek zwrotu spadkobiercom posiadacza rachunku.

Czy można zmienić lub odwołać dyspozycję wkładem na wypadek śmierci?

Zapis bankowy wywołuje skutki dopiero po śmierci posiadacza rachunku dokonującego dyspozycji wkładu na wypadek śmierci. Do tego momentu posiadacz rachunku nie jest jakkolwiek zobowiązany względem beneficjenta zapisu oraz banku. Potwierdził to Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 27 kwietnia 2022 roku w sprawie do sygnatury akt III CZP 57/22, przesądzając, że posiadacz rachunku, mimo złożenia dyspozycji, może swobodnie dysponować zgromadzonymi na rachunku środkami i nie jest zobligowany do zapewnienia na rachunku kwoty odpowiadającej wysokości dyspozycji. W związku z tym oraz z uwagi na treść art. 56 ust. 3 Prawa bankowego, dyspozycja może być przez posiadacza rachunku zmieniona, a nawet odwołana aż do momentu jego śmierci.

Zmiana zapisu bankowego może polegać również na dopisaniu do dyspozycji wkładu na wypadek śmierci kolejnych osób uprawnionych do pobrania środków pieniężnych po śmierci posiadacza rachunku. Można też dokonać zmiany wysokości kwoty przeznaczonej na zapis bankowy. Dokonuje się tego również w formie jednostronnego oświadczenia pisemnego, złożonego bankowi przez posiadacza rachunku. Natomiast co do odwołania zapisu, istnieje również możliwość dokonania tego w sposób dorozumiany, w szczególności poprzez likwidację rachunku bankowego lub modyfikację umowy rachunku bankowego – na przykład poprzez zmianę rachunku na rachunek wspólny. Podobny skutek można osiągnąć również poprzez takie rozdysponowanie środków zgromadzonych na rachunku, że wypłata zapisu bankowego będzie niemożliwa – gdy posiadacz rachunku wydał wszystkie lub większość środków zgromadzonych na rachunku oszczędnościowym, z uwagi na brak sumy potrzebnej do pokrycia zapisu. 

Co więcej, posiadacz rachunku bankowego dokonujący zapisu nie może zobowiązać się w stosunku do nikogo, że nie odwoła zapisu ani nie zmieni jego treści. Umowne wyłączenie tego uprawnienia byłoby sprzeczne z regulacjami, które wprowadziło prawo bankowe. 

Zapis bankowy, a spadek 

Zgodnie z polskim prawem spadkowym rozrządzać majątkiem na wypadek śmierci można jedynie w drodze testamentu, zgodnie z art. 941 Kodeksu cywilnego. Instytucja zapisu bankowego stanowi wyjątek od tej zasady.

Zapis bankowy nie jest zapisem w rozumieniu Kodeksu cywilnego, w związku z czym przepisy o zapisach zwykłych czy zapisach windykacyjnych nie znajdą zastosowania do zapisu bankowego. Zapisu bankowego nie należy też zrównywać z umową darowizny.

Kwota zapisu bankowego nie wchodzi w skład spadku po osobie dokonującej zapisu. Dyspozycji wkładu na wypadek śmierci nie mogą zmienić ani odwołać spadkobiercy po śmierci posiadacza rachunku. Zapis bankowy nie podlega również zaliczeniu na poczet zachowku, czy schedy spadkowej przy dziale spadku. Co więcej, beneficjenci zapisu nie odpowiadają za długi spadkowe – wyjątkiem od tej zasady jest możliwość wysunięcia przeciwko beneficjentom skargi pauliańskiej, uregulowanej w art. 527 i następnych Kodeksu cywilnego. 

Należy zauważyć, że rozrządzić na wypadek śmierci kwotą znajdującą się na rachunku bankowym posiadacz tego rachunku może również w drodze zapisu zwykłego lub zapisu windykacyjnego. Jednak, jeżeli zdecyduje się na takie rozwiązanie, kwota przeznaczona na zapis będzie wchodziła w skład spadku, a do jej wypłaty na rzecz zapisobiercy będą spadkobiercy posiadacza rachunku. Zastosowanie znajdą wtedy również wszystkie przepisy dotyczące zapisu zwykłego lub zapisu windykacyjnego, w zależności od tego, za pomocą którego spadkodawca przekaże środki, w tym przepisy dotyczące na przykład zaliczenia zapisu windykacyjnego na poczet zachowku na podstawie art. 993 Kodeksu cywilnego czy schedy spadkowej na podstawie art. 1039 Kodeksu cywilnego. Jednakże, co ważne, dyspozycja wkładem na wypadek śmierci ma pierwszeństwo w realizacji przed wykonaniem zapisów testamentowych.